Lễ nhìn mặt cô dâu

Kan-ti-chan-đra còn trẻ, vậy mà từ khi vợ mất, anh không tìm người bạn đời thứ hai, chỉ dồn hết tâm trí vào việc săn thú, săn chim. Anh người cao, mảnh mà rắn chắc, nhanh nhẹn, mắt tinh, bắn không bao giờ trượt. Anh ăn mặc như người nhà quê, đi đâu cũng dẫn theo đô vật Hi-ra Xinh, Chắc-kan-lan, nhạc công Khan Sa-hép, Mi-an Sa-hép, cùng nhiều người khác nữa. Anh chẳng bao giờ thiếu đám tuỳ tùng ăn không ngồi rồi.

Tháng A-gra-ha-yan năm ấy, Kan-ti cùng mấy người bạn mê săn bắn tới vùng đầm Nai-đi-ghi đi săn. Họ đi thuyền, và một đoàn đầy tớ cũng đi thuyền, chiếm kín các bến tắm. Đàn bà con gái trong làng gần như chẳng tắm giặt hay gánh nước được. Suốt ngày, đất và nước rung lên vì tiếng súng, và tối nào nhạc công cũng giết sạch mọi cơ hội ngủ yên.

Một buổi sáng, Kan-ti đang ngồi trên thuyền lau khẩu súng yêu thích thì bỗng giật mình vì một tiếng kêu tưởng là tiếng vịt trời. Ngẩng lên, anh thấy một cô gái làng đang đi xuống mép nước, hai tay ôm hai chú vịt con trắng muốt vào ngực. Con suối nhỏ gần như đứng lặng, rong cỏ chắn kín dòng chảy. Cô gái thả hai con vịt xuống nước, rồi lo lắng nhìn theo. Rõ ràng điều làm cô lo là đám thợ săn kia, chứ chẳng phải vì vịt hoang dã.

Nhan sắc cô gái có một vẻ tươi mới hiếm có, như thể cô vừa ra khỏi lò của thần thợ Vít-va-các-ma. Khó mà đoán được tuổi cô. Dáng người cô đã gần như một thiếu nữ, nhưng gương mặt thì trẻ con tới mức rõ ràng cuộc đời chưa để lại dấu vết gì trên đó. Hình như chính cô cũng không biết mình đã tới ngưỡng cửa tuổi xuân.

Kan-ti ngừng lau súng một lúc. Anh như bị hút hồn. Anh không ngờ lại gặp một gương mặt như thế ở một chốn như thế. Vậy mà vẻ đẹp ấy hợp với cảnh vật quanh nó hơn là hợp với một cung điện. Nụ hoa trên cành bao giờ cũng đẹp hơn trong bình vàng. Hôm ấy những bông lau đang nở lấp lánh trong sương thu và nắng sớm, và gương mặt tươi tắn giản dị ở giữa khung cảnh ấy hiện lên trong tâm trí đắm say của Kan-ti như một bức tranh ngày hội. Thi hào Ka-li-đa-xa đã quên không hát về chuyện chính Nữ Chúa Núi, vợ thần Si-va, có khi cũng xuống bên dòng sông Hằng còn non trẻ, ôm những chú vịt con như thế vào ngực. Đang mải ngắm, Kan-ti thấy cô gái giật mình hoảng sợ, vội vàng ôm hai con vịt vào lòng, kêu lên một tiếng đau đớn không thành lời. Thoáng sau, cô đã rời bờ sông, biến mất vào bụi tre gần đó. Ngoảnh lại, Kan-ti thấy một người trong bọn mình đang chĩa khẩu súng không nạp đạn vào hai con vịt. Anh lập tức bước tới, giật phắt khẩu súng, và giáng vào má hắn một cái tát như trời giáng. Anh chàng thích đùa ngã lăn ra sàn thuyền, kết thúc trò đùa ở đó. Kan-ti lại lau súng tiếp.

Nhưng tính tò mò thúc Kan-ti tìm tới bụi tre nơi anh thấy cô gái biến mất. Rẽ lối đi vào, anh thấy mình đứng trong sân của một nhà khá giả. Một bên là dãy kho thóc lợp rạ mái nhọn, một bên là chuồng bò sạch sẽ, cuối chuồng có một bụi táo ta. Dưới bụi cây, cô gái anh gặp sáng nay đang ngồi khóc thút thít bên một con chim gáy bị thương, cố vắt chút nước từ chéo áo ướt vào cái mỏ vàng của nó. Một con mèo xám gác hai chân trước lên đầu gối cô, háo hức nhìn con chim, và cứ chốc chốc nó lấn tới quá thì cô lại khẽ gõ lên mũi nó một cái cảnh cáo, bắt nó ngồi yên.

Bức tranh nhỏ ấy, giữa cảnh trưa yên ả của một sân nhà quê, lập tức in sâu vào trái tim nhạy cảm của Kan-ti. Nắng và bóng lốm đốm rung rinh dưới tán lá mảnh của bụi táo, đùa trên lòng cô gái. Gần đó một con bò đang nhai lại, uể oải đuổi ruồi bằng những cái lắc đầu vẫy đuôi chậm rãi. Gió bấc thì thầm khe khẽ trong những bụi tre xào xạc. Và người con gái lúc bình minh bên bờ sông trông như Nữ Chúa Rừng, giờ trong im lặng của ban trưa lại hiện ra với lòng thương xót đầy ân cần của Người Nội Trợ Thiêng Liêng. Kan-ti cầm súng bước vào, thấy như mình là kẻ đột nhập. Anh thấy mình như tên trộm bị bắt quả tang. Anh muốn giải thích rằng không phải anh đã làm con chim gáy bị thương. Anh còn đang nghĩ không biết nên mở lời thế nào thì trong nhà có tiếng gọi:

— Xu-đa!

Cô gái đứng bật dậy.

— Xu-đa!

Tiếng gọi lại vang lên. Cô ôm con chim gáy chạy vào nhà. Kan-ti nghĩ: "Xu-đa, tức là cam lồ, là mật ngọt nhà trời. Cái tên mới hợp làm sao!"

Kan-ti về thuyền, đưa súng cho người nhà, rồi vòng sang cổng trước của ngôi nhà. Anh thấy một ông Bà-la-môn đứng tuổi, gương mặt hiền hoà cạo nhẵn, đang ngồi trên chiếc ghế dài trước cửa đọc một cuốn kinh. Trên gương mặt hiền từ trầm ngâm của ông, Kan-ti thấy có phần nào sự dịu dàng đã sáng lên trên gương mặt cô gái.

Kan-ti cúi chào, nói:

— Thưa bác, cho cháu xin chút nước được không ạ? Cháu khát quá.

Ông già niềm nở đón khách, mời anh ngồi xuống ghế, rồi vào trong tự tay mang ra một đĩa đồng nhỏ đựng mấy chiếc bánh đường mỏng và một bình đồng thau đầy nước.

Ăn uống xong, Kan-ti được ông Bà-la-môn xin cho biết danh tính. Kan-ti nói tên mình, tên cha mình, chỗ ở của gia đình, rồi nói theo lối thường lệ:

— Thưa bác, nếu cháu có thể giúp bác được việc gì, cháu lấy làm may mắn lắm.

Ông Na-bin Ba-nơ-ji đáp:

— Bác chẳng cần giúp gì đâu, con ạ. Lúc này bác chỉ có một mối lo thôi.

Kan-ti hỏi:

— Thưa bác, mối lo gì ạ?

— Là con gái bác, con Xu-đa, nó đang lớn...

Kan-ti mỉm cười khi nghĩ tới gương mặt trẻ thơ của cô.

— ...mà bác vẫn chưa tìm được cho nó một chàng rể xứng đáng. Giá bác thấy nó yên bề gia thất, thì món nợ của bác với cõi đời này coi như trả xong. Nhưng ở đây chẳng có chàng rể nào xứng, mà bác thì không thể bỏ việc thờ phụng thần Gô-pi-nát ở đây để đi nơi khác tìm chồng cho nó.

Kan-ti nói:

— Nếu bác chịu khó ghé thuyền cháu, chúng ta sẽ bàn chuyện cưới xin cho con gái bác.

Nói rồi Kan-ti cúi chào lần nữa, quay về. Anh sai mấy người nhà vào làng dò hỏi, và chỉ nghe toàn những lời khen nhan sắc và nết na của con gái ông Bà-la-môn.

Hôm sau, khi ông già giữ lời hẹn tới thuyền, Kan-ti cúi rạp chào, xin cưới con gái ông cho chính mình. Ông Bà-la-môn sững sờ trước vận may chưa từng dám mơ, vì Kan-ti không những thuộc một dòng dõi Bà-la-môn có tiếng, mà còn là một điền chủ giàu có, quyền thế, tới mức thoạt đầu ông gần như không thốt lên được lời nào. Ông nghĩ chắc phải có sự nhầm lẫn gì đây, mãi sau mới máy móc nhắc lại:

— Cậu muốn cưới con gái tôi?

Kan-ti nói:

— Nếu bác hạ cố gả cô ấy cho cháu.

Ông lại hỏi:

— Cậu nói con Xu-đa ấy à?

— Vâng.

— Nhưng cậu không muốn gặp mặt, nói chuyện với nó trước sao?

Kan-ti làm như chưa từng gặp cô, đáp:

— Ồ, việc ấy để tới lúc làm lễ nhìn mặt cũng được ạ.

Theo tục lệ, sau khi đã hứa hôn thì cô dâu chú rể không được gặp nhau nữa, cho tới cái phần trong lễ cưới gọi là lễ nhìn mặt.

Ông già nói, giọng khàn đi vì xúc động:

— Con Xu-đa nhà tôi quả là đứa con gái ngoan, việc nhà việc cửa đều thạo cả. Cậu đã rộng lòng tin mà nhận nó như thế, cầu cho nó không bao giờ làm cậu phải ân hận một giây nào. Đó là lời chúc phúc của tôi!

Toà nhà gạch của dòng họ Ma-dum-đa được mượn để làm đám cưới, định vào tháng Mác năm sau, vì Kan-ti không muốn chậm trễ. Đúng ngày, chú rể cưỡi voi tới, có trống có nhạc và một đoàn rước đuốc, và lễ cưới bắt đầu.

Khi đôi tân hôn được phủ tấm màn đỏ thắm để làm lễ nhìn mặt, Kan-ti ngước nhìn cô dâu. Trên gương mặt e thẹn cúi gằm, đội mũ cưới, điểm bột đàn hương ấy, anh khó mà nhận ra cô gái làng trong mộng tưởng của mình, và trong cơn xúc động tràn trề, mắt anh như mờ đi một lớp sương.

Lúc các bà các cô tụ tập trong phòng tân hôn sau khi làm lễ xong, một bà cụ trong làng nằng nặc đòi chính tay Kan-ti phải vén khăn che mặt cho vợ. Anh vén lên, rồi giật lùi lại. Không phải cô gái ấy.

Có cái gì đó từ trong ngực anh trào lên, đâm thẳng vào óc. Ánh đèn như mờ đi, và bóng tối như làm xỉn cả gương mặt cô dâu.

Thoạt tiên anh giận ông bố vợ. Lão già khốn kiếp đã cho anh xem một đứa con gái, rồi gả cho anh một đứa khác. Nhưng bình tâm nghĩ lại, anh nhớ ra ông già chẳng hề cho anh xem đứa con gái nào cả, tất cả là lỗi của chính anh. Anh nghĩ tốt nhất là đừng phô cái sự ngu ngốc tột bậc của mình ra cho thiên hạ thấy, bèn ngồi lại chỗ cũ, ra vẻ bình thản.

Viên thuốc đắng thì anh nuốt được, nhưng vị đắng thì không sao nhả ra được. Anh không chịu nổi cảnh vui chơi của đám đông ngày hội. Anh bừng bừng tức giận với chính mình, và với tất cả mọi người.

Bỗng anh thấy cô dâu ngồi cạnh khẽ giật mình, kêu lên một tiếng nén lại. Một chú thỏ con chạy vụt vào phòng, quệt qua chân cô. Theo sát sau nó là cô gái anh đã gặp trước đây. Cô chộp lấy chú thỏ ôm vào lòng, vừa vuốt ve vừa thì thầm âu yếm. Các bà kêu lên:

— Ôi, con bé dở hơi!

Họ ra hiệu bảo cô ra khỏi phòng. Nhưng cô chẳng để ý, cứ thản nhiên tới ngồi trước mặt đôi vợ chồng mới cưới, nhìn mặt họ với vẻ tò mò trẻ con. Một chị người làm tới nắm tay cô định dắt đi, thì Kan-ti vội ngăn lại:

— Cứ để cô ấy ở đây.

Rồi anh hỏi cô:

— Em tên là gì?

Cô gái đung đưa người tới lui, chẳng trả lời. Các bà các cô trong phòng bắt đầu khúc khích cười.

Kan-ti hỏi thêm:

— Mấy chú vịt con của em đã lớn chưa?

Cô gái vẫn nhìn anh trân trân, thản nhiên như trước.

Bối rối, Kan-ti lấy hết can đảm thử thêm lần nữa, dịu dàng hỏi thăm con chim gáy bị thương, nhưng cũng vô ích. Tiếng cười trong phòng mỗi lúc một to, như đang có một trò đùa thú vị lắm.

Cuối cùng Kan-ti được biết cô gái câm điếc bẩm sinh, là bạn của mọi con thú, con chim quanh vùng. Hôm trước cô đứng dậy khi có người gọi tên Xu-đa chỉ là chuyện tình cờ.

Lần này Kan-ti bị cú sốc thứ hai. Một tấm màn đen như được vén khỏi mắt anh. Thở phào một hơi thật dài, như người vừa thoát nạn, anh lại nhìn vào mặt cô dâu. Và lúc ấy mới là lễ nhìn mặt thật sự. Ánh sáng từ trái tim anh và từ những ngọn đèn không khói rọi lên gương mặt dịu hiền của cô, và anh thấy nó trong vẻ rạng rỡ thật của nó, biết rằng lời chúc phúc của ông Na-bin rồi sẽ thành sự thật.

— Hết —