Liêu Trai: Chim câu lạ

Chim câu có rất nhiều giống. Đất Tấn có giống Khôn Tinh, đất Lỗ có giống Hạc Tú, đất Kiềm có giống Dịch Điệp, đất Lương có giống Phiên Khiêu, đất Việt có giống Chư Tiêm. Toàn là giống lạ cả. Lại còn những giống gọi là Ủng Đầu, Điểm Tử, Đại Bạch, Hắc Thạch, Phu Phụ Tước, Hoa Cẩu Nhãn, tên nhiều không đếm xuể trên đầu ngón tay. Chỉ những người thật mê chim mới phân biệt nổi.

Ở huyện Trâu Bình có Trương công tử, tên là Ấu Lượng, mê chim câu đến thành tật. Chàng dò theo sách nuôi chim mà tìm, quyết sưu tầm cho đủ mọi giống. Chàng nuôi chim như người ta giữ con mọn. Trời lạnh thì cho chim ăn cam thảo tán bột. Trời nóng thì bỏ cho mấy hạt muối.

Chim câu hay ngủ. Ngủ quá nhiều thì có con mắc bệnh tê liệt mà chết. Hồi ở Quảng Lăng, chàng bỏ ra mười lạng bạc mua một con chim câu. Con chim ấy thân bé nhất, lại rất hay đi. Đặt xuống đất là nó cứ đi vòng vòng mãi không thôi, không đi đến chết thì không chịu dừng, cho nên lúc nào cũng phải có người cầm giữ lấy nó. Ban đêm, đem nó thả vào giữa đàn, để nó quấy cho cả đàn tỉnh giấc, nhờ thế mà tránh được bệnh tê chân. Giống chim ấy gọi là Dạ Du, nghĩa là con chim đi chơi đêm.

Khắp đất Tề, đất Lỗ, những nhà nuôi chim câu không ai bằng được công tử. Chính công tử cũng lấy chim câu mà tự hào.

Một đêm, chàng đang ngồi trong thư phòng, bỗng có một thiếu niên áo trắng gõ cửa bước vào. Chàng không hề quen biết người này, bèn hỏi là ai. Thiếu niên đáp:

— Kẻ lênh đênh trôi nổi, tên họ có đáng gì mà nói. Từ xa nghe tiếng công tử nuôi chim câu nhiều nhất, đây cũng là thú vui cả đời của tôi, nên muốn được xem qua một lần.

Trương bèn đem hết số chim mình có ra cho xem. Đủ năm màu sắc, rực rỡ như gấm như mây. Thiếu niên cười nói:

— Người ta nói quả không sai. Công tử có thể gọi là đã nuôi chim câu đến tận cùng tài nghề. Tôi cũng có mang theo một hai con, công tử có muốn xem chăng?

Trương mừng lắm, liền đi theo thiếu niên.

Ánh trăng mờ mịt, đồng hoang vắng ngắt, trong lòng chàng thầm sinh ngờ sợ. Thiếu niên chỉ tay nói:

— Xin gắng đi thêm chút nữa, chỗ tôi ở chẳng còn xa đâu.

Đi thêm mấy bước, thấy một ngôi đạo viện, chỉ có hai gian. Thiếu niên nắm tay chàng dắt vào. Bên trong tối om, không có đèn đuốc gì.

Thiếu niên đứng giữa sân, miệng gù lên như tiếng chim câu. Bỗng có hai con chim câu bay ra. Hình dáng giống chim thường, nhưng lông trắng tinh. Chúng bay lên ngang mái hiên, vừa kêu vừa đánh nhau, mỗi lần vồ nhau là lại nhào lộn một vòng trên không. Thiếu niên vung cánh tay một cái, hai con liền sát cánh bay đi.

Thiếu niên lại chụm môi, phát ra một tiếng lạ. Lại có hai con chim khác bay ra. Con lớn to như con vịt, con nhỏ chỉ bằng nắm tay. Chúng đậu xuống bậc thềm, bắt chước điệu múa của chim hạc.

Con lớn vươn cổ đứng thẳng, xoè cánh ra như một tấm bình phong, vừa uốn mình vừa kêu vừa nhảy, như đang dẫn dắt con nhỏ. Con nhỏ thì bay lên bay xuống mà kêu, thỉnh thoảng đậu lên đỉnh đầu con lớn. Đôi cánh nó phấp phới như con én sà xuống lá cỏ bồ, tiếng kêu lanh canh vụn vặt, nghe như tiếng trống bỏi. Con lớn vẫn vươn cổ đứng im, không dám nhúc nhích.

Tiếng kêu mỗi lúc một gấp, rồi đổi thành tiếng ngân như tiếng khánh đá. Hai con kêu đối đáp nhau, chen nhau mà vẫn đúng nhịp đúng phách. Một lúc sau, con nhỏ bay vụt lên, con lớn lại nghiêng ngả mình mẩy mà kêu gọi nó về.

Trương khen ngợi không ngớt, tự thấy mình như kẻ đứng trước biển cả, xấu hổ vì cái hiểu biết nhỏ nhoi của mình. Chàng bèn vái thiếu niên, xin được chia cho một ít. Thiếu niên không chịu. Chàng lại nằng nặc xin mãi.

Thiếu niên bèn quát cho hai con chim kia bay đi, rồi lại gù tiếng như lúc đầu, gọi hai con chim câu trắng trở về. Thiếu niên cầm lấy hai con chim trao cho chàng, nói:

— Nếu công tử không chê, thì xin lấy đôi này mà tạ lòng.

Trương đỡ lấy ngắm nghía. Đôi mắt chim soi dưới trăng ánh lên màu hổ phách, trong suốt như không có gì ngăn cách, con ngươi đen ở giữa tròn hơn hạt tiêu. Vạch cánh ra xem, thì thịt sườn dưới cánh trong như ngọc, đếm được cả gan ruột bên trong.

Trương lấy làm kỳ lạ lắm, nhưng trong bụng vẫn chưa thoả, cứ kiếm cớ nài thêm. Thiếu niên nói:

— Còn hai giống nữa chưa đem ra, nhưng giờ thì tôi không dám mời công tử xem nữa.

Hai người đang tranh nhau nói, thì người nhà cầm đuốc gai đi vào tìm chủ. Trương quay lại nhìn thiếu niên, thì thấy người ấy đã hoá thành một con chim câu trắng, to bằng con gà, vút thẳng lên trời mà đi.

Lại nhìn trước mắt, nhà cửa sân vườn đều biến mất cả. Hoá ra chỉ là một ngôi mộ nhỏ, bên cạnh trồng hai cây bách.

Trương cùng người nhà ôm đôi chim, vừa sợ vừa than mà trở về. Về nhà thử thả cho bay, thì đôi chim vẫn thuần và lạ như lúc mới nhận. Tuy chưa phải là giống quý nhất, nhưng ở cõi người cũng hiếm có vô cùng. Từ đó chàng nâng niu quý báu hết mực.

Được hai năm, đôi chim nở ra được ba con trống, ba con mái. Dù là bà con thân thích đến xin, chàng cũng không cho.

Có một vị là bạn cũ của cha chàng, đang làm quan to. Một hôm gặp công tử, ông hỏi:

— Cháu nuôi được bao nhiêu chim câu rồi?

Công tử dạ dạ rồi lui ra. Chàng ngờ rằng ông ấy cũng thích chim câu, muốn được biếu, bèn nghĩ cách đáp lại. Nhưng bảo chàng đem chim quý cho người khác thì thật là khó lòng. Rồi chàng lại nghĩ, người bề trên đã hỏi đến, không thể làm trái ý mãi. Mà đã biếu thì cũng không dám đem chim tầm thường ra biếu.

Chàng chọn lấy hai con chim câu trắng, bỏ vào lồng đem sang biếu, tự cho rằng món quà này quý không kém nghìn lạng vàng.

Hôm khác gặp lại vị quan ấy, mặt chàng lộ vẻ như người vừa làm ơn lớn. Nhưng ông ấy chẳng nói lấy một lời cảm ơn. Chàng không nhịn được, bèn hỏi:

— Đôi chim hôm trước có được không ạ?

Ông đáp:

— Cũng béo ngon lắm.

Trương giật mình hỏi:

— Bác nấu ăn rồi sao?

Ông nói:

— Phải.

Trương kinh hãi kêu lên:

— Đó không phải chim câu thường đâu, đó là giống mà người ta gọi là Đát Đát đấy!

Ông kia ngẫm nghĩ lại một lúc rồi nói:

— Mùi vị thì cũng chẳng có gì khác lạ.

Trương than thở, ân hận mà trở về.

Đêm ấy, chàng mộng thấy thiếu niên áo trắng tới, trách rằng:

— Ta tưởng anh biết yêu quý chúng, nên mới gửi gắm con cháu cho anh. Sao anh lại đem ngọc sáng ném vào chỗ tối, để chúng phải tan xác trong nồi vạc! Nay ta dẫn lũ con ta đi đây.

Nói xong, thiếu niên hoá thành chim câu. Bao nhiêu chim câu trắng chàng nuôi đều bay theo, vừa bay vừa kêu, đi thẳng một mạch.

Trời sáng ra xem, quả nhiên đàn chim trắng đã mất sạch.

Trương đau lòng tiếc hận lắm. Chàng bèn đem hết số chim mình còn nuôi chia tặng cho bạn bè quen biết. Chỉ mấy ngày là hết sạch, không còn một con.

— Hết —