Liêu Trai: Chức Thành

Trên hồ Động Đình, thỉnh thoảng lại có thủy thần mượn thuyền. Gặp chiếc thuyền nào bỏ không, dây neo bỗng tự cởi ra, thuyền lững lờ trôi đi. Chỉ nghe trên không tiếng nhạc nổi lên rộn rã. Người lái thuyền phải ngồi thu mình vào một góc, nhắm mắt mà nghe, không ai dám ngẩng đầu nhìn, thuyền đi đâu thì mặc. Thần dạo chơi xong, thuyền lại về đậu đúng chỗ cũ.

Có chàng Liễu, thi trượt trở về, say rượu nằm ngủ trên thuyền. Bỗng tiếng sáo tiếng đàn nổi lên. Người lái thuyền lay mãi chàng không tỉnh, bèn vội trốn xuống dưới khoang.

Chốc lát có người tới túm chàng lên. Chàng say quá, người ta vừa buông tay đã rơi bịch xuống sàn, vẫn ngủ say như cũ. Người kia cũng mặc kệ.

Lát sau, tiếng trống tiếng kèn vang lên ầm ĩ. Chàng hơi tỉnh, ngửi thấy hương lan hương xạ thơm ngào ngạt. Hé mắt nhìn, thấy đầy thuyền toàn là người đẹp.

Chàng biết là chuyện lạ, cứ vờ nhắm mắt.

Một lúc sau, có tiếng truyền gọi: "Chức Thành!"

Liền có một cô thị nữ đi tới, đứng sát ngay bên má chàng. Nàng đi tất xanh biếc, giày tím, bàn chân thon nhỏ như ngón tay. Chàng thích lắm, lén lấy răng cắn vào chiếc tất của nàng.

Chốc sau, cô gái cất bước, bị níu lại, ngã chúi về phía trước. Người ngồi trên hỏi chuyện gì, nàng kể lại đầu đuôi.

Người ngồi trên nổi giận, ra lệnh đem chém ngay. Thế là có võ sĩ xông vào, trói chàng lôi dậy.

Chàng thấy người ngồi trên quay mặt về hướng nam, đội mũ như bậc vua chúa. Vừa bị lôi đi, chàng vừa nói:

— Nghe nói vua hồ Động Đình họ Liễu, kẻ hạ thần này cũng họ Liễu. Xưa Động Đình quân thi trượt, nay hạ thần cũng thi trượt. Động Đình quân gặp được Long nữ mà thành tiên, còn hạ thần say rượu trêu một nàng hầu mà phải chết. Sao may với rủi lại cách nhau xa đến thế!

Vị vua nghe vậy, cho gọi chàng quay lại, hỏi:

— Ngươi là tú tài thi trượt đấy à?

Chàng dạ. Vua liền đưa giấy bút, bảo làm một bài phú đề là "Tóc gió tóc sương".

Chàng vốn là danh sĩ đất Tương Dương, nhưng nghĩ văn khá chậm, cầm bút mãi chưa viết. Vua mỉa:

— Danh sĩ mà lại như thế ư?

Chàng đặt bút xuống, thưa:

— Xưa bài phú "Tam đô" phải mười năm mới xong. Do đó mới biết văn chương quý ở chỗ hay, chứ không quý ở chỗ nhanh.

Vua cười, để mặc chàng.

Từ giờ Thìn tới giờ Ngọ, bản thảo mới xong. Vua xem, mừng lắm, nói:

— Đúng là danh sĩ thật!

Bèn ban rượu cho chàng. Phút chốc, những món ăn lạ dọn ra la liệt.

Đang lúc vua tôi hỏi đáp, một viên lại bưng sổ vào bẩm:

— Sổ người chết đuối đã làm xong.

Vua hỏi:

— Bao nhiêu người?

Viên lại thưa:

— Một trăm hai mươi tám người.

Vua lại hỏi:

— Đã cắt cử ai đi làm việc ấy?

— Thưa, hai vị úy họ Mao và họ Nam.

Chàng đứng dậy lạy từ biệt. Vua tặng chàng mười cân vàng, lại thêm một cây thước chặn giấy bằng thủy tinh, nói:

— Trên hồ sắp có một kiếp nạn nhỏ. Cầm vật này thì sẽ thoát.

Bỗng thấy cờ lọng, người ngựa đứng chật cả trên mặt nước. Vua xuống thuyền, lên xe, rồi không thấy đâu nữa. Hồi lâu, mọi vật im phăng phắc.

Người lái thuyền bấy giờ mới từ dưới khoang chui ra, chèo thuyền sang bờ bắc. Gió ngược, thuyền không tiến lên được. Bỗng thấy dưới nước nổi lên một cái mỏ neo sắt. Người lái thuyền hoảng hốt:

— Mao tướng quân hiện ra rồi!

Thương nhân trên các thuyền đều nằm rạp xuống.

Lại không bao lâu, giữa hồ có một khúc gỗ dựng đứng, lắc lư nhịp nhịp. Người ta càng sợ:

— Nam tướng quân lại hiện ra rồi!

Chốc lát, sóng nổi lên dữ dội, che cả mặt trời. Nhìn quanh khắp hồ, thuyền bè cùng một lúc lật úp cả.

Chàng giơ cây thước thủy tinh lên, ngồi thẳng lưng trong thuyền. Những con sóng muôn trượng, hễ tới gần thuyền chàng là lặng ngay. Nhờ thế chàng được vẹn toàn.

Về nhà rồi, chàng thường kể chuyện lạ ấy cho mọi người nghe. Chàng bảo cô thị nữ trên thuyền, tuy chàng không nhìn rõ mặt mũi, nhưng đôi bàn chân nhỏ dưới vạt váy thì ở cõi người không có ai bằng.

Về sau có việc tới Vũ Xương, chàng nghe nói có bà Thôi muốn gả con gái, người ta trả ngàn vàng mà bà vẫn không chịu. Bà có một cây thước thủy tinh, nói ai có vật xứng đôi với cây thước ấy thì sẽ gả con cho.

Chàng lấy làm lạ, mang cây thước của mình tới. Bà lão vui vẻ đón tiếp, gọi con gái ra chào. Cô gái đang độ xuân thì, mềm mại, duyên dáng, không ai sánh bằng. Nàng chỉ khẽ cúi chào một cái, rồi quay vào sau rèm.

Chàng vừa trông thấy, hồn vía đã xao động, nói:

— Tiểu sinh cũng có một vật, không biết có xứng với vật quý nhà bà không?

Hai bên cùng đem ra so, dài ngắn không sai một li. Bà lão mừng lắm, hỏi chỗ chàng trọ, bảo chàng về ngay mà sửa soạn kiệu, còn cây thước thì để lại làm tin. Chàng không chịu để lại. Bà lão cười:

— Quan nhân cẩn thận quá đấy! Lão đây lại vì một cây thước mà trốn đi đâu sao?

Chàng bất đắc dĩ, phải để lại.

Ra ngoài thuê kiệu, vội vàng quay lại, thì nhà bà lão đã trống không. Chàng kinh hoàng, hỏi khắp người quanh đó, chẳng ai biết gì.

Trời đã ngả về tây. Chàng rầu rĩ, thẫn thờ quay về.

Giữa đường, gặp một chiếc kiệu đi qua. Bỗng rèm kiệu vén lên, có tiếng gọi:

— Cậu Liễu sao về muộn thế?

Nhìn ra, thì chính là bà Thôi. Chàng mừng rỡ hỏi bà đi đâu. Bà cười:

— Chắc cậu nghi lão là phường lừa đảo rồi. Sau khi chia tay, vừa hay có chiếc kiệu tiện đường. Lão nghĩ cậu cũng đang ở trọ nơi đất khách, lo liệu chắc vất vả, nên đã đưa con bé xuống thuyền cậu rồi.

Chàng mời bà quay kiệu lại, bà nhất định không chịu.

Chàng bán tín bán nghi, vội chạy về thuyền. Cô gái quả nhiên đang ở đó, cùng một a hoàn. Thấy chàng vào, nàng mỉm cười đón.

Chàng nhìn thấy nàng đi tất xanh biếc, giày tím, không khác gì cách ăn mặc của cô thị nữ trên thuyền đêm nọ. Chàng lấy làm lạ, cứ đi qua đi lại mà nhìn chăm chăm. Cô gái cười:

— Nhìn gì mà nhìn mãi thế? Cả đời chưa thấy bao giờ hay sao?

Chàng càng cúi xuống nhìn kỹ, thì thấy ở gót tất còn rõ dấu răng. Chàng kinh ngạc kêu lên:

— Nàng là Chức Thành đó ư?

Cô gái che miệng, khẽ mỉm cười. Chàng vái dài, nói:

— Nàng quả là thần nhân. Xin nói thật sớm cho, để tôi khỏi phải hoang mang.

Cô gái nói:

— Thật với chàng, người chàng gặp trên thuyền hôm ấy chính là Động Đình quân. Ngài ngưỡng mộ tài lớn của chàng, muốn đem thiếp tặng chàng ngay. Nhưng vì thiếp được Vương phi quá thương, nên ngài phải về bàn với Vương phi. Thiếp tới đây là theo lệnh Vương phi đấy.

Chàng mừng rỡ, rửa tay, đốt hương, hướng về phía hồ mà lạy, rồi mới về nhà.

Về sau, một lần chàng lại đi Vũ Xương, nàng xin đi cùng, nhân tiện về thăm nhà. Tới hồ Động Đình, nàng rút cây trâm ném xuống nước. Bỗng thấy một chiếc thuyền nhỏ từ trong hồ trồi lên. Nàng nhảy lên thuyền, nhẹ như chim sà xuống cành, chớp mắt đã mất hút.

Chàng ngồi ở mũi thuyền, cứ chăm chăm nhìn về chỗ nàng biến mất. Xa xa có một chiếc lâu thuyền tới gần. Tới nơi, cửa sổ mở ra, bỗng như có một con chim sặc sỡ bay vụt qua, thì Chức Thành đã về tới. Có người từ trong cửa sổ ném sang rất nhiều vàng ngọc châu báu, đều là quà Vương phi ban cho.

Từ đó, mỗi năm nàng về chầu một hai lần, thành lệ thường. Bởi vậy nhà chàng giàu có châu báu, mỗi khi đem ra một món, các nhà thế gia đều không biết là vật gì.

Tương truyền, đời Đường có Liễu Nghị gặp Long nữ, được Động Đình quân nhận làm con rể. Về sau Động Đình quân nhường ngôi cho Nghị. Lại vì thấy Nghị mặt mũi thư sinh, không đủ uy để trị bọn thủy quái, bèn trao cho Nghị một chiếc mặt nạ quỷ, ban ngày đeo, ban đêm tháo. Lâu ngày thành quen, quên cả tháo ra, thế là mặt nạ dính liền với mặt làm một. Nghị soi gương, tự thấy hổ thẹn.

Cho nên người đi thuyền trên hồ, hễ ai lấy tay chỉ trỏ vật gì, Nghị lại ngờ là chỉ mình. Ai lấy tay che trán nhìn xa, Nghị lại ngờ là người ta nhòm mình. Thế là sóng gió nổi lên, thuyền bè thường bị lật. Vì vậy khi khách mới lên thuyền, người lái thuyền đều dặn dò điều ấy. Bằng không, thì phải bày lễ vật cúng tế mới qua được hồ.

Một lần, Hứa Chân Quân tình cờ tới hồ, bị sóng chặn không đi được. Chân Quân nổi giận, bắt Nghị giao cho nhà ngục của quận. Viên cai ngục kiểm điểm tù nhân, lúc nào cũng thừa ra một người, không hiểu vì sao.

Một đêm, Nghị báo mộng cho quan quận, khẩn khoản xin cứu. Quan quận lấy cớ âm dương cách biệt, từ chối. Nghị nói:

— Đến ngày kia, Chân Quân sẽ tới địa hạt này. Ngài cứ thay tôi khẩn cầu, thế nào cũng được.

Quả nhiên tới ngày ấy Chân Quân tới. Quan quận bèn xin thay cho Nghị, Nghị được thả ra.

Từ đó về sau, trên hồ mới bớt sóng gió đôi phần.

— Hết —