Liêu Trai: Công Tôn Cửu Nương

Vụ án Vu Thất, người bị liên luỵ mà bị giết, hai huyện Thê Hà và Lai Dương là đông nhất. Có ngày bắt mấy trăm người, giết sạch ở bãi tập võ, máu xanh đầy đất, xương trắng ngập trời. Quan trên động lòng, bỏ tiền cấp quan tài, các xưởng thợ trong thành Tế Nam đến hết sạch gỗ. Vì thế những hồn ma phương đông bị hành hình phần lớn được chôn ở ngoại ô phía nam.

Năm Giáp Dần, có anh học trò người Lai Dương tới đất Tắc Hạ. Có hai ba người thân và bạn bè của chàng cũng ở trong số bị giết, nên chàng mua giấy tiền, ra chốn bãi hoang rưới rượu tế, rồi xin trọ ở nhà sư trong một ngôi chùa.

Hôm sau, chàng vào thành lo việc, chiều tối chưa về. Bỗng có một chàng trai tới phòng tìm. Thấy chàng không có ở đó, người ấy cởi mũ, lên giường, đi nguyên giày mà nằm ngửa. Đầy tớ hỏi là ai, người ấy nhắm mắt không đáp. Một lúc anh học trò về, trời đã nhá nhem, nhìn không rõ. Chàng tới bên giường hỏi, người ấy trợn mắt nói:

— Ta đợi chủ nhà ngươi, cứ hỏi lải nhải mãi, ta là kẻ cướp chắc!

Anh học trò cười:

— Chủ nhà ở đây này.

Chàng trai liền dậy đội mũ, vái chào rồi ngồi, hỏi han ấm lạnh rất ân cần. Nghe giọng nói như đã từng quen. Anh học trò vội gọi mang đèn tới, thì ra là Chu sinh cùng huyện, cũng đã chết trong vụ Vu Thất. Anh học trò kinh hãi lùi lại. Chu kéo chàng lại, nói:

— Tôi với anh là bạn văn chương, sao lại bạc tình thế? Tôi tuy là ma, nhưng tình bạn cũ vẫn canh cánh không quên. Nay có việc muốn nhờ, mong anh đừng vì tôi là loài khác mà ngờ vực khinh bỉ.

Anh học trò bèn ngồi, hỏi có việc gì. Chu nói:

— Cô cháu gái của anh goá bụa không chồng, tôi muốn cưới cô ấy về lo việc bếp núc. Mấy lần nhờ mối tới, cô ấy đều lấy cớ không có bậc trưởng bối định đoạt mà từ chối. Mong anh đừng tiếc vài lời nói giúp.

Nguyên trước đó, anh học trò có một cô cháu gái mồ côi mẹ từ sớm, được gửi cho chàng nuôi, mười lăm tuổi mới về nhà mình. Cô bị bắt giải tới Tế Nam, nghe tin cha bị hành hình thì sợ quá mà chết. Anh học trò nói:

— Nó có cha nó, sao lại tìm tới tôi?

— Cha cô ấy đã được cháu trai bốc mộ đưa về rồi, nay không còn ở đây.

— Thế cháu tôi nương tựa vào ai?

— Ở với một bà già hàng xóm.

Anh học trò lo người sống không làm mai cho ma được. Chu nói:

— Nếu anh nhận lời, thì xin phiền anh đi một chuyến.

Rồi đứng dậy nắm tay chàng. Chàng cố từ chối, hỏi:

— Đi đâu?

— Anh cứ đi đi.

Chàng đành gượng theo đi.

Đi về phía bắc chừng một dặm, có một làng lớn, chừng mấy chục tới trăm nóc nhà. Tới một ngôi nhà, Chu lấy ngón tay gõ cửa. Liền có một bà già ra mở toang hai cánh cửa, hỏi Chu:

— Có việc gì?

— Phiền bà báo với cô nương, bảo là cậu cô ấy tới.

Bà già quay vào, lát sau lại ra, mời anh học trò vào, rồi quay sang nói với Chu:

— Hai gian nhà tranh chật quá, phiền công tử ngồi chờ ngoài cửa một lát.

Anh học trò theo vào. Thấy nửa mẫu sân hoang, có hai gian nhà nhỏ. Cô cháu gái ra cửa đón, khóc thút thít. Chàng cũng khóc. Trong phòng đèn leo lét. Mặt mũi cô vẫn thanh tú như lúc sống, nhìn chàng rưng rưng, hỏi thăm khắp lượt mợ và cô. Chàng nói:

— Ai cũng khoẻ, chỉ có mợ cháu đã mất rồi.

Cô gái lại nghẹn ngào:

— Cháu từ nhỏ được cậu mợ nuôi nấng, chưa báo đáp được chút nào, không ngờ đã chôn thân ngoài khe rãnh trước, thật là ân hận. Năm ngoái anh cả nhà bác dời mộ cha cháu đi, chẳng nghĩ gì tới cháu, mấy trăm dặm xa xôi, cháu lẻ loi như con én mùa thu. Cậu không bỏ rơi hồn cháu chìm nơi đây, lại cho cả tiền vàng, cháu đã nhận được rồi.

Anh học trò kể lại lời Chu, cô gái cúi đầu không nói. Bà già nói:

— Công tử trước đã nhờ bà Dương tới ba năm lần, bà già này cho là tốt lắm. Cô nương không chịu tự quyết qua loa, nay có cậu làm chủ, mới thoả ý được.

Đang nói thì có một cô gái chừng mười bảy mười tám, theo một con hầu áo xanh vội vàng đi vào, chợt thấy anh học trò thì quay người định lánh đi. Cô cháu gái kéo vạt áo nàng lại, nói:

— Không cần thế đâu! Cậu em đấy.

Anh học trò vái chào, cô gái cũng sửa vạt áo đáp lễ. Cô cháu nói:

— Đây là chị Cửu Nương, họ Công Tôn ở Thê Hà. Cha chị ấy là con nhà dòng dõi, nay cũng sa cơ, lận đận không được như ý. Sớm tối chị ấy vẫn qua lại với cháu.

Anh học trò liếc nhìn, thấy nụ cười cong như vầng trăng thu, má thẹn ửng như ráng sớm, thật là người trời. Chàng nói:

— Nhìn là biết con nhà dòng dõi, người ở lều ốc sao đẹp được thế!

Cô cháu cười:

— Lại còn là nữ học sĩ, thơ từ đều hay lắm. Hôm qua cháu vừa được chị ấy chỉ bảo cho đôi chút.

Cửu Nương mỉm cười:

— Con nhãi vô cớ nói xấu người ta, làm cậu cười cho.

Cô cháu lại cười:

— Cậu goá vợ chưa lấy ai, một cô nương như thế này, cậu có vừa ý không?

Cửu Nương cười chạy ra ngoài, nói:

— Con nhãi lại lên cơn điên rồi!

Rồi đi. Lời tuy là đùa, nhưng anh học trò rất thích nàng. Cô cháu hình như đoán được, bèn nói:

— Chị Cửu Nương tài sắc không ai bằng. Nếu cậu không ngại chị ấy là người dưới đất, cháu sẽ xin với mẹ chị ấy.

Anh học trò mừng lắm, nhưng lo người với ma khó thành đôi. Cô cháu nói:

— Không sao, chị ấy với cậu có duyên từ trước.

Anh học trò bèn ra về. Cô cháu tiễn ra, nói:

— Năm ngày nữa, trăng sáng người yên, cháu sẽ sai người tới đón cậu.

Ra tới ngoài cửa, chàng không thấy Chu đâu. Ngẩng nhìn về phía tây, trăng mới hé nửa vầng, trong ánh vàng mờ vẫn nhận ra lối cũ. Thấy phía nam có một ngôi nhà, Chu ngồi trên bậc đá trước cửa, đứng dậy đón, nói:

— Đợi anh lâu rồi, xin mời anh ghé nhà tôi.

Rồi dắt tay vào, ân cần cảm tạ. Chu lấy ra một chiếc chén vàng, một trăm hạt ngọc quý, nói:

— Nhà chẳng có gì, tạm làm lễ hỏi.

Rồi nói tiếp:

— Nhà có chút rượu đục, nhưng là đồ của cõi âm, không đủ để đãi khách quý, biết làm sao!

Anh học trò khiêm tốn từ tạ ra về. Chu tiễn tới nửa đường mới chia tay.

Anh học trò về chùa, sư và đầy tớ xúm lại hỏi. Chàng giấu đi, nói:

— Bảo là ma là nói bậy, vừa rồi tôi đi uống rượu với bạn thôi.

Năm ngày sau, Chu quả nhiên tới, giày dép chỉnh tề, phe phẩy quạt, có vẻ rất vui. Vừa tới cửa đã vái lạy, cười nói:

— Lễ cưới của tôi đã xong, mừng ngay trong sớm tối, xin phiền anh tới một chuyến.

— Ta chưa nghe trả lời, chưa đưa lễ hỏi, sao đã cưới nhanh thế?

— Tôi đã thay anh đưa rồi.

Anh học trò cảm ơn lắm, cùng Chu đi. Tới thẳng chỗ ở, thì cô cháu trang điểm lộng lẫy ra đón cười. Chàng hỏi:

— Về nhà chồng bao giờ thế?

— Ba hôm rồi ạ.

Anh học trò lấy những hạt ngọc Chu tặng ra, đưa cho cháu làm của hồi môn. Cô ba lần từ chối mới nhận, rồi nói:

— Cháu đã đem ý cậu thưa với bà cụ Công Tôn, bà mừng lắm. Chỉ có điều bà đã già, không còn ruột thịt nào khác, không muốn Cửu Nương lấy chồng xa, hẹn đêm nay cậu tới ở rể bên nhà ấy. Nhà ấy không có đàn ông, thì để chồng cháu cùng cậu đi.

Chu bèn dẫn chàng đi. Gần hết làng, có một nhà mở cổng, hai người lên nhà trên. Chẳng mấy chốc có người báo:

— Bà cụ tới.

Hai con hầu áo xanh dìu một bà già lên thềm. Anh học trò định lạy, bà cụ nói:

— Già lụ khụ rồi, không làm lễ được, nên bỏ qua khách sáo đi.

Rồi chỉ bảo người hầu dọn rượu bày tiệc. Chu gọi người nhà, bày riêng mâm cỗ trước mặt anh học trò, lại đặt riêng một bầu rượu để mời khách. Món ăn trong tiệc không khác gì trên dương thế, nhưng chủ nhà tự gắp tự ăn, không mời khách.

Tiệc tan, Chu về. Con hầu áo xanh dẫn anh học trò đi, vào phòng thì Cửu Nương đã ngồi chờ dưới đèn hoa chúc. Gặp nhau đầy tình ý, quấn quýt mặn nồng.

Nguyên Cửu Nương và mẹ trước bị giải lên kinh. Tới phủ, mẹ nàng không chịu nổi cực khổ mà chết, Cửu Nương cũng tự cắt cổ. Nằm trên gối, nàng kể lại chuyện xưa, nghẹn ngào không ngủ được. Nàng ứng khẩu đọc hai bài thơ, đại ý: áo lụa ngày xưa đã hoá bụi, chỉ uổng công oán hận kiếp trước, mười năm sương lạnh dưới trăng rừng phong, đêm nay mới gặp mùa xuân nơi lầu vẽ. Mưa gió cây bạch dương quanh nấm mồ lẻ loi, nào ngờ lại có ngày mây mưa. Chợt mở rương nạm vàng ra xem, chiếc váy lụa cũ vẫn còn tanh mùi máu.

Trời sắp sáng, nàng giục:

— Chàng nên về đi, đừng làm đầy tớ kinh động.

Từ đó ngày về đêm đến, chàng mê đắm nàng lắm.

Một tối chàng hỏi Cửu Nương:

— Làng này tên gì?

— Tên là làng Lai Hà. Trong làng phần lớn là ma mới của hai huyện Lai Dương và Thê Hà, nên mới đặt tên thế.

Anh học trò nghe mà ngậm ngùi. Nàng buồn bã nói:

— Hồn yếu ớt nơi xa ngàn dặm, trôi nổi không chốn nương thân, mẹ con lẻ loi, nói ra mà xót xa. Mong chàng nghĩ tình ân nghĩa một đêm, nhặt hài cốt thiếp về chôn bên mộ mẹ, để trăm năm có chỗ nương tựa, thì thiếp chết cũng như không chết.

Anh học trò nhận lời. Nàng nói:

— Người với ma đường khác nhau, chàng không nên ở lâu.

Rồi nàng tặng chàng một đôi tất lụa, gạt nước mắt giục chàng đi. Chàng buồn bã ra về, đau xót không nỡ đi hẳn. Chàng ghé gõ cửa nhà Chu. Chu đi chân không ra đón. Cô cháu cũng dậy, tóc mây rối bời, hoảng hốt ra hỏi han. Chàng buồn bã hồi lâu mới kể lại lời Cửu Nương. Cô cháu nói:

— Mợ không nói thì cháu cũng ngày đêm tính chuyện ấy. Đây không phải cõi người, cậu không ở lâu được.

Thế là hai cậu cháu nhìn nhau khóc, anh học trò cũng rưng rưng từ biệt. Về chỗ trọ nằm, trằn trọc tới sáng. Chàng muốn tìm mộ Cửu Nương, thì lại quên không hỏi bia mộ đề gì. Tối lại tới tìm, thì ngàn nấm mồ san sát, lạc mất đường vào làng, chàng than thở trở về. Mở đôi tất lụa ra xem, gặp gió thì đứt ra từng tấc, mục nát như tro. Chàng bèn sửa soạn trở về phía đông.

Nửa năm trời không nguôi được nỗi nhớ, chàng lại tới đất Tắc Hạ, mong được gặp lại. Tới ngoại ô phía nam thì trời đã muộn, chàng buộc ngựa dưới gốc cây, rảo bước tới chỗ mồ mả chôn chung. Chỉ thấy mồ mả liền nhau hàng vạn, cỏ gai hoang vu làm hoa mắt, lửa ma lập loè, cáo kêu thê thiết, khiến người ta rợn cả tâm can. Chàng kinh hãi đau xót trở về chỗ trọ.

Thất vọng rong ruổi, chàng quay ngựa đi về phía đông. Đi được chừng một dặm, xa xa thấy một người con gái đứng trên một nấm mồ, thần thái dáng vẻ giống hệt Cửu Nương. Chàng vung roi phóng tới, quả là Cửu Nương. Chàng xuống ngựa nói chuyện, nàng bỏ đi thẳng, như không quen biết. Chàng lại tới gần, nàng tỏ vẻ giận, giơ tay áo lên che mặt. Chàng gọi to:

— Cửu Nương!

Thì nàng tan đi như làn khói.

Người kể chuyện này có lời bàn: Khuất Nguyên ôm cỏ thơm gieo mình xuống sông, máu đầy lồng ngực. Thái tử đeo ngọc quyết ra trận, nước mắt thấm cả bùn cát. Xưa có những bậc con hiếu tôi trung, đến chết vẫn không được cha vua thấu hiểu. Công Tôn Cửu Nương phải chăng vì chàng phụ lời gửi gắm hài cốt, mà oán hận không nguôi trong lòng? Tấm lòng trong gan ruột không thể móc ra cho người ta xem, oan thay!

— Hết —