Liêu Trai: Điền Tử Thành

Điền Tử Thành, người Giang Ninh, đi thuyền qua hồ Động Đình, thuyền lật, chết đuối.

Con trai ông là Lương Tỷ, người về sau đỗ tiến sĩ cuối đời Minh, lúc ấy vẫn còn đang ẵm ngửa. Vợ ông là bà Đỗ, nghe tin chồng chết, uống thuốc độc mà chết theo.

Lương Tỷ được bà nội kế nuôi nấng cho tới khi khôn lớn, rồi ra làm quan ở Hồ Bắc. Hơn một năm sau, chàng phụng mệnh quan trên sang Hồ Nam lo việc quân. Tới hồ Động Đình, chàng khóc thảm thiết rồi quay về. Chàng tự xin thôi, nói mình tài sức không kham nổi, nên bị giáng làm huyện thừa ở Hán Dương. Chàng từ chối không nhận. Quan trên ép mãi, chàng mới chịu đi. Nhưng rồi chàng cứ lênh đênh phóng túng trên sông hồ, chẳng để tâm tới chức phận.

Một đêm, chàng cho thuyền ghé vào bờ sông, nghe có tiếng tiêu trầm bổng, êm tai lắm. Chàng nhân bóng trăng đi bộ tới. Đi chừng nửa dặm, thấy giữa đồng không có mấy gian nhà tranh, ánh đèn le lói. Lại gần cửa sổ nhìn vào, thấy có ba người đang ngồi uống rượu với nhau.

Ngồi trên là một tú tài, chừng ba mươi tuổi. Ngồi dưới là một ông già. Ngồi bên cạnh, người thổi tiêu, là người trẻ nhất.

Thổi xong, ông già gõ nhịp khen hay. Còn người tú tài thì quay mặt vào vách, ngâm nghĩ, như không nghe thấy gì. Ông già nói:

— Anh Lư Thập hẳn đã có bài hay, xin ngâm cho to lên, để chúng tôi cùng thưởng thức.

Người tú tài bèn ngâm:

— Trăng gió đầy sông lạnh tái tê,
Cỏ gầy hoa rụng hóa bùn đen.
Ngàn dặm non mây bay chẳng tới,
Đêm đêm hồn mộng tới tây cầu tre.

Giọng ngâm thê lương ai oán. Ông già cười:

— Anh Lư Thập lại giở tính cũ ra rồi!

Rồi rót cho Lư Thập một chén lớn, nói:

— Lão không họa được thơ, xin hát một bài để mời rượu.

Ông bèn hát bài "Rượu ngon Lan Lăng". Hát xong, cả bàn đều cười vui.

Người trẻ tuổi đứng dậy nói:

— Để em xem trăng đã xế tới đâu rồi.

Vừa bước ra, thấy có khách, anh ta vỗ tay nói:

— Ngoài cửa sổ có người, cái điệu ngông cuồng của bọn mình lộ hết cả rồi!

Rồi kéo khách vào, mọi người cùng chắp tay chào. Ông già bảo Lương Tỷ ngồi đối diện với người trẻ tuổi. Lương Tỷ nhắp thử chén thì toàn là rượu lạnh, bèn từ chối không uống. Người trẻ tuổi đứng dậy, đốt một bó lau hơ nóng bình rượu rồi mới mời. Lương Tỷ cũng sai người hầu lấy tiền đi mua rượu, nhưng ông già nhất định ngăn lại.

Mọi người hỏi quê quán, Lương Tỷ kể hết cuộc đời mình. Ông già kính cẩn nói:

— Thì ra là quan phụ mẫu quê ta. Lão họ Giang, người bản xứ ở đây.

Rồi chỉ người trẻ tuổi:

— Đây là Đỗ Dã Hầu, người Giang Tây.

Lại chỉ người tú tài:

— Đây là anh Lư Thập, cùng quê với ngài.

Lư Thập từ lúc thấy Lương Tỷ, cứ ngồi trơ ra, không mấy giữ lễ. Lương Tỷ bèn hỏi:

— Nhà ông ở làng nào? Tài hoa thanh nhã như thế, sao từ trước tới giờ tôi chẳng hề nghe tiếng?

Lư Thập đáp:

— Tôi lưu lạc nơi đất khách đã lâu, họ hàng thân thích chẳng ai còn biết tới. Thật đáng thương thay!

Giọng nói đầy chua xót. Ông già xua tay ngắt lời:

— Gặp khách quý mà không lo việc rượu chén, lại cứ lải nhải như thế, ai nghe cho nổi!

Rồi cầm chén tự uống, nói:

— Ta ra một lệnh rượu, mọi người cùng chơi, ai không làm được thì phạt. Mỗi người gieo ba con xúc xắc. Lấy chữ "gặp nhau" làm đề, phải kèm một tích xưa cho hợp.

Ông gieo được một, hai, ba, bèn xướng:

— Một với hai là ba, ba gặp ba cho trùng. Ba năm giết gà thổi kê, giữ hẹn với Phạm công. Bạn bè mừng gặp nhau.

Tới lượt người trẻ tuổi, gieo được hai con hai và một con bốn, nói:

— Kẻ không đọc sách, chỉ biết tích nôm na, xin đừng cười. Hai với hai là bốn, bốn gặp bốn cho trùng. Bốn người tụ nghĩa ở Cổ Thành. Anh em mừng gặp nhau.

Lư Thập gieo được hai con một và một con hai, nói:

— Một với một là hai, hai gặp hai cho trùng. Lữ Hướng dang hai tay ôm lấy cha già. Cha con mừng gặp nhau.

Lương Tỷ gieo, lại được đúng như Lư Thập, nói:

— Một với một là hai, hai gặp hai cho trùng. Mao Dung bày hai mâm đãi Lâm Tông. Chủ khách mừng gặp nhau.

Hết lệnh rượu, Lương Tỷ đứng dậy cáo từ. Lư Thập bấy giờ mới đứng lên, nói:

— Tình đồng hương chưa kịp giãi bày, sao vội đi thế? Tôi có việc muốn hỏi, xin ngài nán lại một chút.

Lương Tỷ lại ngồi xuống, hỏi:

— Ông muốn nói gì?

Lư Thập nói:

— Tôi có một người bạn cũ, chết ở hồ Động Đình. Không biết có phải người cùng họ với ngài không?

Lương Tỷ đáp:

— Đó là cha tôi. Sao ông lại quen biết?

Lư Thập nói:

— Thuở trẻ chúng tôi thân nhau. Hôm người ấy chết, chỉ có mình tôi trông thấy, nên tôi đã nhặt hài cốt, chôn ở bên bờ sông.

Lương Tỷ rơi nước mắt, sụp xuống lạy, xin chỉ cho chỗ mộ. Lư Thập nói:

— Sáng mai ngài tới đây, tôi sẽ chỉ cho. Mà cũng dễ nhận thôi. Cách đây mấy bước, hễ thấy ngôi mộ nào trên có một khóm lau mười cây, thì chính là nó.

Lương Tỷ gạt nước mắt, chắp tay từ biệt mọi người.

Về tới thuyền, chàng thức trắng suốt đêm, càng nghĩ càng thấy lời lẽ, tình ý của Lư Thập hình như đều có duyên cớ.

Trời vừa tờ mờ sáng, chàng tới chỗ cũ, thì nhà cửa không còn lấy một mái. Chàng càng kinh hãi. Theo lời chỉ dẫn, chàng tìm mộ, quả nhiên thấy. Trên mộ có một khóm lau, đếm ra vừa đúng mười cây.

Chàng chợt hiểu ra: cái tên "Lư Thập" chỉ là lời nói bóng, chữ Lư đồng âm với chữ lư là cây lau, còn Thập là mười, tức là mười cây lau. Người chàng gặp đêm qua, chính là hồn ma của cha mình.

Chàng hỏi kỹ người trong vùng, thì được biết hai mươi năm trước, có ông lão họ Cao giàu có mà hay làm việc thiện. Ai chết đuối, ông đều vớt xác lên chôn cất, vì vậy ở đó có mấy ngôi mộ.

Chàng bèn đào mộ, cõng hài cốt cha, bỏ quan mà về.

Về nhà, chàng kể với bà nội. Hỏi tới dáng dấp mặt mũi người kia, thì đều đúng cả. Còn Đỗ Dã Hầu người Giang Tây, chính là anh họ của chàng, mười chín tuổi chết đuối trên sông. Về sau cha anh ta lưu lạc sang ở Giang Tây.

Chàng lại hiểu ra rằng, sau khi mẹ chàng, bà Đỗ, mất đi, đã được chôn ở phía tây cầu tre. Cho nên trong bài thơ, cha chàng mới nhớ về nơi ấy.

Chỉ có điều, không biết ông già kia là ai.

— Hết —