Văn hay mà thi trượt

Chương 1: Văn hay mà thi trượt

Giả Phụng Trĩ người đất Bình Lương, tài danh đứng đầu một thời, nhưng thi lần nào cũng trượt.

Một hôm trên đường, chàng gặp một tú tài tự xưng họ Lang, phong thái thanh thoát, nói câu nào cũng trúng chỗ hiểm. Chàng mời về nhà, lấy bài văn mình tập làm ra nhờ chỉ bảo. Lang đọc xong, không khen mấy, nói:

— Văn của anh, đi thi nhỏ lấy đỗ đầu thì thừa, vào trường thi lớn lấy đỗ cuối bảng thì lại thiếu.

— Thế thì làm sao?

— Việc trong thiên hạ, ngửa cổ mà với lên thì khó, cúi mình mà hạ xuống thì dễ lắm. Điều ấy đâu cần tôi phải nói!

Rồi Lang chỉ ra một hai người, một hai bài văn làm mẫu, phần nhiều là thứ Giả vẫn khinh, chẳng thèm nhắc tới. Giả nghe xong, cười:

— Người học viết văn, quý ở chỗ để lại được lâu dài. Dù là món ăn tám vị quý, cũng phải khiến thiên hạ không chê là xa hoa mới được. Lấy công danh bằng thứ văn này, dẫu leo tới đài các, vẫn là hèn.

Lang nói:

— Không phải thế. Văn có hay mà người hèn thì không truyền lại được. Anh muốn ôm sách tới già thì thôi. Bằng không, các quan chấm thi trong rèm kia đều nhờ thứ văn ấy mà làm nên, sợ rằng họ không vì đọc văn anh mà thay được đôi mắt, thay được lòng dạ đâu.

Giả rốt cuộc chỉ im lặng. Lang đứng dậy cười:

— Tuổi trẻ khí thịnh thật!

Rồi từ biệt mà đi.

Mùa thu năm ấy vào trường thi, chàng lại trượt. Buồn bã không đắc chí, chàng nghĩ nhiều tới lời Lang, bèn lấy mấy bài văn Lang chỉ ra mà cố đọc. Đọc chưa hết bài đã buồn ngủ díp mắt, lòng hoang mang không biết theo đường nào.

— Hết chương 1 —