Liêu Trai: Hiệp nữ

Cố sinh người Kim Lăng, giỏi nhiều tài nghệ mà nhà rất nghèo. Lại vì mẹ già, chàng không nỡ xa mẹ, chỉ ngày ngày viết chữ vẽ tranh cho người ta, nhận tiền công mà sống. Đã hai mươi lăm tuổi mà vẫn chưa có vợ.

Nhà đối diện vốn có một ngôi nhà bỏ trống, một bà già với một cô gái thuê ở đó. Vì nhà ấy không có đàn ông, nên chàng cũng chưa hỏi là ai.

Một hôm, chàng ở ngoài về, thấy một cô gái từ phòng mẹ mình đi ra, chừng mười tám mười chín tuổi, xinh đẹp thanh nhã, đời ít ai bì. Thấy chàng, cô tránh đi, mà dáng vẻ lạnh lùng nghiêm nghị. Chàng vào hỏi mẹ. Mẹ nói:

— Đó là cô gái nhà đối diện, sang mượn mẹ cái kéo, cái thước. Cô ấy bảo nhà cũng chỉ có một mẹ già. Cô này trông không giống con nhà nghèo. Hỏi sao chưa lấy chồng, thì cô lấy cớ mẹ già. Mai mẹ sẽ sang thăm mẹ cô ấy, nhân tiện ngỏ ý. Nếu họ không đòi hỏi nhiều, con có thể nuôi luôn mẹ cô ấy.

Hôm sau bà sang nhà ấy, thì mẹ cô gái là một bà già điếc. Nhìn trong nhà, chẳng có lấy một bữa gạo dự trữ. Hỏi làm nghề gì, thì trông cả vào mười ngón tay của cô gái. Mẹ Cố thong thả ướm ý muốn hai nhà chung ăn ở. Bà già có vẻ bằng lòng, quay sang bàn với con gái. Cô gái lặng thinh, có vẻ không vui. Mẹ Cố đành về. Kể rõ đầu đuôi, bà ngờ ngợ nói:

— Con bé ấy hay là chê nhà mình nghèo? Làm người không nói cũng không cười, đẹp như hoa đào hoa mận mà lạnh như sương tuyết, đúng là người kỳ lạ!

Hai mẹ con đoán già đoán non, than thở rồi thôi.

Một hôm, Cố sinh đang ngồi trong thư phòng, có một chàng trai trẻ tới xin tranh. Dung mạo rất đẹp, cử chỉ lại có vẻ lẳng lơ. Hỏi ở đâu tới, nó bảo ở làng bên. Từ đó cứ hai ba ngày nó lại tới, dần dần quen thân, rồi đùa cợt suồng sã, hai người thân mật với nhau quá mức bạn bè. Một hôm cô gái đi qua, chàng trai nhìn theo, hỏi là ai. Cố nói là cô gái hàng xóm. Chàng trai nói:

— Đẹp đến thế, sao thần sắc đáng sợ vậy?

Một lát Cố vào trong nhà. Mẹ nói:

— Vừa rồi cô gái sang xin gạo, bảo đã mấy ngày không nổi lửa. Cô bé rất hiếu thảo, nghèo quá đáng thương, mình nên giúp đỡ chút ít.

Cố nghe lời mẹ, vác một đấu gạo sang gõ cửa, nói rõ ý mẹ. Cô gái nhận, cũng không nói lời cảm ơn. Cô thường sang nhà Cố, thấy mẹ chàng may áo khâu giày thì làm giúp. Cô ra vào trong nhà, làm lụng như nàng dâu. Cố càng biết ơn. Mỗi khi được ai biếu bánh trái, chàng đều chia cho mẹ cô gái. Cô gái cũng chẳng hề nhắc một lời.

Mẹ Cố bỗng mọc một cái nhọt ở chỗ kín, ngày đêm kêu rên. Cô gái thường tới bên giường thăm, rửa vết lở, đắp thuốc, ngày ba bốn lần. Mẹ Cố rất áy náy, mà cô gái không hề chê bẩn. Bà nói:

— Ôi! Biết lấy đâu ra nàng dâu được như con, hầu hạ bà già này cho tới lúc chết!

Nói xong bà nghẹn ngào. Cô gái an ủi:

— Anh nhà rất hiếu thảo, hơn mẹ goá con côi nhà cháu gấp trăm lần.

— Những việc lụi cụi bên giường bệnh, đâu phải việc con trai hiếu thảo làm được? Vả lại thân già đã xế chiều, sớm tối không biết thế nào, ta chỉ lo việc nối dõi tông đường.

Đang nói thì Cố bước vào. Mẹ khóc nói:

— Mẹ mang ơn cô ấy nhiều lắm, con đừng quên báo đáp.

Cố sụp lạy cô gái. Cô nói:

— Anh kính trọng mẹ tôi, tôi chưa cảm ơn, anh cảm ơn gì?

Từ đó Cố càng kính yêu cô. Nhưng cử chỉ cô cứng rắn, không ai dám xâm phạm chút nào.

Một hôm cô gái ra cửa, Cố nhìn theo. Cô bỗng ngoảnh lại, cười tươi. Cố mừng quá sức tưởng tượng, rảo bước theo cô về nhà. Chàng ngỏ tình, cô cũng không cự tuyệt, vui vẻ ân ái với chàng. Xong rồi cô dặn:

— Việc này một lần thì được, không thể có lần thứ hai.

Cố không đáp mà về. Hôm sau chàng lại hẹn, cô nghiêm mặt không thèm nhìn mà đi. Ngày nào cô cũng sang, thỉnh thoảng gặp chàng, mà không hề tỏ chút tình ý. Chàng hơi đùa một chút, cô liền nói lời lạnh như băng.

Bỗng một hôm, ở chỗ vắng người, cô hỏi Cố:

— Chàng trai trẻ hay tới nhà anh là ai thế?

Cố kể thật. Cô nói:

— Cử chỉ dáng điệu của hắn, mấy lần vô lễ với tôi. Vì hắn thân với anh nên tôi bỏ qua. Anh nhắn hắn giùm: còn như thế nữa, là hắn không muốn sống.

Tối đến, Cố kể với chàng trai, lại dặn:

— Cậu phải cẩn thận, người ấy không động vào được đâu!

Chàng trai nói:

— Đã không động vào được, sao anh lại lén động vào?

Cố chối là không có. Chàng trai nói:

— Nếu không có, thì những lời ong bướm sao lại tới tai anh được?

Cố không đáp được. Chàng trai nói:

— Anh cũng nhắn giùm cô ta: đừng giả vờ đứng đắn làm bộ làm tịch nữa. Bằng không, ta sẽ đi rêu rao khắp nơi.

Cố giận lắm, lộ ra mặt. Chàng trai bèn đi.

Một tối Cố đang ngồi một mình, cô gái bỗng tới, cười nói:

— Thiếp với chàng tình duyên chưa dứt, há chẳng phải số trời.

Cố mừng như điên, ôm cô vào lòng. Bỗng nghe tiếng giày lộp cộp, hai người giật mình đứng dậy, thì chàng trai đã đẩy cửa bước vào. Cố kinh ngạc hỏi:

— Cậu làm gì thế?

Nó cười:

— Ta tới xem người trinh khiết đây.

Rồi quay sang cô gái:

— Hôm nay không trách người ta nữa à?

Cô gái dựng ngược lông mày, má đỏ bừng, im lặng không nói một lời. Cô vội lật vạt áo, lộ ra một túi da, rút tay ra đã cầm một thanh đoản kiếm dài hơn một thước, sáng loáng trong suốt. Chàng trai thấy vậy, kinh hãi quay đầu chạy. Cô đuổi ra ngoài cửa, nhìn bốn phía mịt mù. Cô ném thanh kiếm lên không trung, nghe vèo một tiếng, sáng rực như cầu vồng. Một lát, có vật gì rơi xuống đất đánh bịch. Cố vội cầm đèn soi, thì là một con hồ ly trắng, đầu một nơi mình một nẻo. Cố kinh hãi. Cô gái nói:

— Đây là cậu bạn nhỏ của anh đấy. Tôi vốn đã tha cho nó, khổ nỗi nó nhất định không muốn sống!

Rồi cất kiếm vào túi. Cố kéo cô vào nhà. Cô nói:

— Con yêu vừa làm mất hứng rồi, xin đợi đêm mai.

Rồi ra cửa đi thẳng.

Đêm sau cô quả nhiên tới, hai người lại chung chăn gối. Cố hỏi về phép thuật của cô. Cô nói:

— Cái đó anh không nên biết. Phải giữ kín, tiết lộ ra e không phải là phúc cho anh.

Cố lại bàn chuyện cưới hỏi. Cô nói:

— Chăn gối với nhau, xách nước cho nhau, không phải vợ thì là gì? Đã là vợ chồng rồi, cần gì phải nói chuyện cưới hỏi nữa?

— Hay là nàng chê ta nghèo?

— Anh nghèo, chẳng lẽ thiếp giàu? Cuộc gặp đêm nay, chính là vì thương anh nghèo đấy.

Lúc chia tay cô dặn:

— Chuyện cẩu thả này không thể có mãi. Đáng tới thì thiếp tự tới, không đáng tới thì anh ép cũng vô ích.

Về sau gặp nhau, mỗi khi Cố muốn kéo cô ra nói chuyện riêng, cô liền lánh đi. Nhưng áo rách cơm củi trong nhà chàng, cô vẫn lo liệu hết, chẳng khác gì người vợ.

Mấy tháng sau, mẹ cô gái mất. Cố dốc sức lo chôn cất. Từ đó cô ở một mình. Cố nghĩ cô ngủ một mình thì có thể gần được, bèn trèo tường sang, đứng ngoài cửa sổ gọi mãi, rốt cuộc không thấy đáp. Nhìn ra cửa, thì phòng trống khoá ngoài. Chàng ngờ cô có hẹn với ai khác. Đêm sau lại sang, cũng như thế. Chàng bèn để lại miếng ngọc bội trên cửa sổ rồi về.

Hôm sau, hai người gặp nhau ở chỗ mẹ chàng. Ra khỏi phòng, cô đi theo sau chàng nói:

— Anh ngờ thiếp phải không? Người ta ai cũng có tâm sự, không thể nói với ai. Bây giờ muốn anh khỏi ngờ, sao được? Nhưng có một việc phiền anh lo gấp.

Cố hỏi việc gì, cô nói:

— Thiếp có mang đã tám tháng, sớm muộn sẽ sinh. Thân phận thiếp chưa rõ ràng, có thể sinh con cho anh, nhưng không thể nuôi con cho anh. Anh kín đáo thưa với mẹ, tìm một bà vú nuôi, giả như xin con nuôi, đừng nói tới thiếp.

Cố nhận lời, thưa với mẹ. Mẹ cười:

— Lạ thay cô gái này! Hỏi cưới thì không chịu, mà lại lén lút với con trai ta.

Bà mừng, làm theo kế ấy mà chờ.

Hơn một tháng sau, mấy ngày liền cô gái không sang. Mẹ Cố ngờ, sang nhà dò xem, thấy cửa đóng im ỉm, vắng lặng. Gõ cửa hồi lâu, cô mới đầu bù tóc rối, mặt mũi lem luốc từ trong đi ra, mở cửa cho bà vào rồi lại đóng lại. Vào trong phòng thì thấy một đứa trẻ đang khóc oa oa trên giường. Bà ngạc nhiên hỏi:

— Đẻ được mấy hôm rồi?

— Ba ngày rồi ạ.

Bà vạch tã ra xem, thì là con trai, má bầu bĩnh, trán rộng. Bà mừng nói:

— Con đã sinh cho bà già này một đứa cháu, rồi một thân lẻ loi, con định nương tựa vào đâu?

Cô gái nói:

— Nỗi niềm riêng, con không dám giãi bày với mẹ. Đợi đêm vắng người, mẹ hãy bế cháu về.

Bà về kể với con, hai mẹ con thầm lấy làm lạ. Đêm ấy sang bế đứa bé về.

Mấy đêm sau, đã gần nửa đêm, cô gái bỗng gõ cửa vào, tay xách một chiếc túi da, cười nói:

— Việc lớn của thiếp đã xong, xin từ biệt từ đây.

Cố vội hỏi vì sao. Cô nói:

— Ơn anh nuôi mẹ thiếp, lúc nào thiếp cũng ghi lòng. Trước kia thiếp nói một lần thì được, không thể có lần thứ hai, là vì báo đáp không ở chuyện chăn gối. Vì anh nghèo không cưới được vợ, thiếp muốn nối cho anh một mạch dõi dòng. Vốn mong một lần là có con, không ngờ kinh nguyệt lại tới, nên phải phá lệ lần thứ hai. Nay ơn anh đã đền, chí thiếp cũng đã toại, không còn gì ân hận nữa.

— Trong túi là cái gì?

— Đầu kẻ thù thôi.

Cố mở ra nhìn, thì râu tóc rối bời, máu me be bét. Chàng kinh hãi, lại gặng hỏi. Cô nói:

— Trước nay không nói với anh, là vì việc cơ mật không kín, sợ bị tiết lộ. Nay việc đã thành, nói ra cũng không sao. Thiếp là người đất Chiết. Cha thiếp làm quan tư mã, bị kẻ thù hãm hại, tịch biên cả nhà. Thiếp cõng mẹ già trốn đi, mai danh ẩn tích đã ba năm rồi. Sở dĩ không báo thù ngay, chỉ vì còn mẹ. Mẹ mất rồi, lại có giọt máu vướng trong bụng, nên lại lần lữa thêm lâu. Những đêm trước thiếp đi ra ngoài không vì gì khác, chỉ vì chưa thuộc đường đi lối lại, sợ sai sót mà thôi.

Nói xong cô ra cửa, lại dặn:

— Đứa con thiếp sinh ra, anh hãy nuôi nấng cho tử tế. Anh phúc mỏng, không thọ, nhưng đứa bé này sẽ làm rạng rỡ cửa nhà. Đêm khuya rồi, đừng làm mẹ già thức giấc. Thiếp đi đây!

Cố đang xót xa định hỏi cô đi đâu, thì cô loé lên như chớp, chỉ trong nháy mắt đã không còn thấy đâu nữa. Cố đứng sững than tiếc, như mất hồn vía. Sáng ra chàng kể với mẹ, hai mẹ con chỉ biết cùng than thở lạ lùng.

Ba năm sau, Cố quả nhiên mất. Đứa con mười tám tuổi đỗ tiến sĩ, vẫn phụng dưỡng bà nội tới lúc bà qua đời.

— Hết —