Liêu Trai: Hoạn Nương

Ôn Như Xuân là con nhà thế gia đất Tần. Từ nhỏ chàng đã mê đàn cầm, dù đi đường trọ quán cũng chưa từng rời đàn.

Một lần chàng sang đất Tấn, đi qua một ngôi chùa cổ, buộc ngựa ngoài cổng vào nghỉ chân. Vào trong thấy một đạo sĩ áo vải ngồi xếp bằng dưới hành lang, gậy trúc dựa vào tường, có một cây đàn bọc trong túi vải hoa. Ôn chạm đúng sở thích, bèn hỏi:

— Ông cũng giỏi đàn sao?

Đạo sĩ nói:

— Chỉ là đàn chưa giỏi, muốn theo người giỏi mà học thôi.

Rồi tháo túi đưa đàn cho Ôn. Ôn xem thì vân gỗ rất đẹp, gảy thử mấy tiếng, âm thanh trong trẻo lạ thường. Chàng mừng, đàn một khúc ngắn. Đạo sĩ mỉm cười, có vẻ chưa ưng. Ôn bèn đàn hết tài mình. Đạo sĩ cười nói:

— Cũng khá, cũng khá! Nhưng chưa đủ làm thầy bần đạo.

Ôn thấy ông nói khoác, bèn mời ông đàn. Đạo sĩ đặt đàn lên gối, vừa gảy mấy tiếng đã thấy gió hoà tự thổi tới. Một lát nữa, trăm loài chim bay về tụ họp, đậu kín cây trong sân. Ôn kinh ngạc vô cùng, lạy xin học. Đạo sĩ đàn đi đàn lại ba lần, Ôn nghiêng tai dốc lòng nghe, dần dần hiểu được tiết tấu. Đạo sĩ bảo chàng đàn thử, chỉnh lại những chỗ còn thưa, rồi nói:

— Ở cõi trần này không ai bì được nữa rồi.

Từ đó Ôn dốc lòng luyện tập, thành ra ngón đàn tuyệt kỹ.

Sau đó chàng về quê, còn cách nhà mấy chục dặm thì trời đã tối, mưa to không có chỗ trú. Bên đường có một xóm nhỏ, chàng rảo tới, không kịp chọn lựa, thấy một cái cổng là vội vào ngay. Lên nhà trên, vắng tanh không có người. Chẳng mấy chốc một cô gái đi ra, chừng mười bảy mười tám tuổi, đẹp như thần tiên. Ngẩng lên thấy khách, cô giật mình chạy vào. Ôn lúc ấy chưa có vợ, nên rất để ý.

Một lát có một bà già ra hỏi khách. Ôn nói tên họ, xin ngủ nhờ. Bà nói:

— Ngủ nhờ thì không sao, chỉ thiếu giường chiếu. Nếu không ngại chịu khó, thì nằm tạm trên rơm.

Một lát bà cầm đèn ra, trải rơm xuống đất, rất ân cần. Hỏi họ, bà đáp:

— Họ Triệu.

— Cô gái kia là ai?

— Đó là Hoạn Nương, cháu gái của bà già này.

Ôn nói:

— Tôi không biết lượng mình nghèo hèn, muốn xin kết thông gia, được không?

Bà già nhíu mày nói:

— Việc ấy thì không dám nhận lời.

Ôn hỏi vì sao, bà chỉ nói khó nói. Chàng buồn bã thôi không hỏi nữa. Bà già đi rồi, Ôn thấy rơm trải ẩm mục, không nằm được, bèn ngồi ngay ngắn gảy đàn cho hết đêm dài. Mưa tạnh, chàng đi suốt đêm về nhà.

Trong huyện có ông Cát, nguyên làm bộ lang đã về hưu, thích văn sĩ. Ôn tình cờ tới chơi, được ông nhờ đàn. Sau rèm thấp thoáng có người nhà nghe trộm. Bỗng gió thổi tung rèm, thấy một cô gái vừa tuổi cài trâm, đẹp tuyệt trần. Nguyên ông Cát có cô con gái tên là Lương Công, giỏi văn từ, nổi tiếng xinh đẹp. Ôn động lòng, về nói với mẹ, nhờ mối tới hỏi. Nhưng ông Cát thấy nhà Ôn sa sút, không bằng lòng.

Thế mà Lương Công từ khi nghe tiếng đàn, trong lòng thầm ngưỡng mộ, luôn mong được nghe lại khúc nhạc thanh tao ấy. Còn Ôn vì chuyện hôn nhân không thành, chán nản, không bén mảng tới nhà họ Cát nữa.

Một hôm, Lương Công nhặt được trong vườn một tờ giấy cũ gấp lại, trên chép một bài từ Tiếc xuân còn lại. Đại ý: vì hận mà hoá si, nghĩ mãi thành mơ tưởng, ngày ngày điên đảo vì tình. Hoa hải đường say, cành dương liễu buồn xuân, cũng cùng một nỗi lòng. Sầu mới sầu cũ cắt rồi lại mọc như cỏ xanh. Từ khi xa cách, chỉ sống trong những ngày không biết làm sao, cho qua sớm tối. Hôm nay nhíu mày, trông mỏi mắt, bảo bỏ thì đã liều bỏ rồi. Chăn thơm ghen giấc mộng, giọt đồng hồ làm hồn giật mình, muốn ngủ sao ngủ được. Đừng nói đêm dài như năm, ta xem một năm còn ngắn hơn một canh. Qua canh ba đã là ba năm, còn ai mà không già.

Lương Công ngâm đi ngâm lại mấy lần, trong lòng rất thích. Nàng mang về, lấy giấy gấm chép lại ngay ngắn một bản, để trên bàn. Lát sau tìm thì không thấy, nàng ngờ bị gió thổi bay mất.

Vừa hay ông Cát đi qua cửa buồng, nhặt được, tưởng là Lương Công làm, ghét lời lẽ lả lơi, đốt đi mà không nỡ nói, chỉ muốn gả con gái đi cho sớm.

Công tử nhà quan bố chính họ Lưu ở huyện bên vừa sang dạm hỏi. Ông Cát ưng ý, nhưng còn muốn xem mặt. Công tử ăn mặc đẹp đẽ tới, dáng mạo thanh tú. Ông Cát mừng lắm, tiếp đãi rất hậu. Lúc công tử từ biệt ra về, dưới chỗ ngồi để rơi một chiếc giày con gái. Ông Cát lập tức chán ghét công tử là kẻ lẳng lơ, gọi bà mối tới nói rõ lý do. Công tử vội cãi là bị vu oan, ông Cát không nghe, rốt cuộc từ hôn.

Trước đó, ông Cát có một giống cúc xanh, giữ khư khư không cho ai. Lương Công trồng mấy khóm trong khuê phòng. Thế mà trong sân nhà Ôn, bỗng có một hai khóm cúc hoá thành màu xanh. Bạn bè nghe tin, kéo tới xem. Ôn cũng quý lắm.

Một buổi sáng sớm chàng ra xem hoa, thấy bên luống có tờ giấy chép bài từ Tiếc xuân còn lại. Chàng đọc đi đọc lại, không biết từ đâu tới. Thấy trong bài có chữ Xuân trùng với tên mình, chàng càng lấy làm lạ, bèn ngồi bên bàn chấm phê kỹ lưỡng, lời bình có phần sàm sỡ.

Vừa hay ông Cát nghe nói cúc nhà Ôn hoá xanh, lấy làm lạ, tự tới thư phòng, thấy bài từ liền cầm lên đọc. Ôn thấy lời bình của mình sàm sỡ, giằng lấy vò nát đi. Ông Cát mới đọc được một hai câu, thì chính là bài ông nhặt được ở cửa buồng con gái. Ông ngờ lắm, cho rằng cả giống cúc xanh cũng do Lương Công tặng. Ông về kể với phu nhân, bắt gặng hỏi Lương Công. Lương Công khóc lóc đến muốn chết, nhưng việc không có chứng cớ, chẳng ai làm rõ được. Phu nhân sợ chuyện càng lộ, tính chẳng bằng gả con cho Ôn. Ông Cát cho là phải, nhờ người nhắn sang cho Ôn. Ôn mừng quá.

Hôm ấy chàng mời khách tới mở tiệc ngắm cúc xanh, đốt hương gảy đàn, khuya mới thôi. Về phòng ngủ rồi, đứa hầu trong thư phòng nghe đàn tự kêu. Lúc đầu nó tưởng bạn đầy tớ đùa. Đến khi biết không phải người, mới vào thưa với Ôn. Ôn tự tới nghe, quả không sai. Tiếng đàn ngắc ngứ, như đang bắt chước chàng mà chưa được. Chàng đốt đuốc xông vào, chẳng thấy gì cả. Chàng mang đàn đi, thì cả đêm im lặng.

Chàng đoán là hồ ly, biết nó muốn xin làm học trò, bèn tối nào cũng đàn cho nó một khúc, rồi để đàn đó mặc nó tập như thầy dạy trò, đêm đêm nấp nghe. Đến đêm thứ sáu thứ bảy, nó đã đàn được thành khúc, nghe cũng khá hay.

Ôn rước dâu về rồi, hai vợ chồng kể lại chuyện bài từ ngày trước, mới biết vì sao mà nên duyên, nhưng rốt cuộc vẫn không biết bài từ từ đâu ra. Lương Công nghe chuyện đàn tự kêu, tới nghe, nói:

— Đây không phải hồ ly, điệu đàn buồn thảm, có tiếng ma.

Ôn chưa tin lắm. Lương Công bèn nói nhà nàng có một chiếc gương cổ soi được ma quỷ. Hôm sau sai người lấy về. Đợi tiếng đàn vừa nổi, nàng cầm gương xông vào, đốt đèn lên, quả có một cô gái ở đó, cuống quýt nép vào góc nhà, không trốn được nữa. Nhìn kỹ, thì là Hoạn Nương nhà họ Triệu. Ôn kinh hãi, gặng hỏi. Nàng rưng rưng nói:

— Thiếp làm mai thay cho hai người, không phải không có ơn, sao lại dồn ép thiếp đến thế?

Ôn xin cất gương đi, hẹn nàng đừng trốn. Nàng nhận lời. Ôn bèn bỏ gương vào túi. Cô gái ngồi xa xa nói:

— Thiếp là con gái quan thái thú, chết đã trăm năm rồi. Từ nhỏ thiếp thích đàn cầm, đàn tranh. Đàn tranh thì thiếp đã khá thạo, riêng đàn cầm chưa được ai truyền dạy, xuống tới chín suối vẫn còn ân hận. Hôm chàng ghé nhà, thiếp được nghe tiếng đàn thanh tao, lòng hết sức ngưỡng mộ. Lại tiếc mình là loài khác, không thể hầu hạ chàng, nên ngầm vun đắp cho chàng một mối duyên tốt, để báo đáp tấm lòng đoái hoài. Chiếc giày ở chỗ công tử họ Lưu, bài từ quê mùa Tiếc xuân còn lại, đều là thiếp làm cả. Công trả ơn thầy, không thể nói là không vất vả.

Hai vợ chồng đều lạy tạ. Hoạn Nương nói:

— Ngón đàn của chàng, thiếp đã nắm được quá nửa, nhưng chưa thấu hết cái thần của nó. Xin chàng đàn lại cho thiếp một lần nữa.

Ôn làm theo, lại giảng giải tỉ mỉ phép đàn. Hoạn Nương mừng lắm, nói:

— Thiếp đã nắm được hết rồi!

Rồi đứng dậy cáo từ. Lương Công vốn giỏi đàn tranh, nghe nói nàng sở trường đàn tranh, muốn được nghe một lần. Hoạn Nương không từ chối. Điệu nhạc, bản phổ đều không phải thứ cõi trần có được. Lương Công gõ nhịp khen, lại xin học. Hoạn Nương cầm bút chép cho mười tám chương nhạc phổ, rồi lại đứng dậy từ biệt. Hai vợ chồng cố giữ lại, Hoạn Nương buồn rầu nói:

— Hai người vợ chồng hoà hợp, lại là tri âm của nhau. Kẻ bạc mệnh này đâu có phúc ấy. Nếu có duyên, kiếp sau sẽ được gặp nhau.

Rồi nàng đưa cho Ôn một cuộn giấy, nói:

— Đây là bức chân dung nhỏ của thiếp. Nếu chàng không quên người làm mai, thì treo nó trong phòng ngủ. Những lúc vui lòng, đốt một nén hương, đàn trước nó một khúc, thì thiếp sẽ được nghe.

Ra khỏi cửa thì nàng biến mất.

— Hết —