Liêu Trai: Liên Thành

Kiều sinh người đất Tấn Ninh, từ nhỏ đã nổi tiếng có tài. Hơn hai mươi tuổi vẫn lận đận thi cử. Chàng là người có gan dạ nghĩa khí. Chàng chơi thân với Cố sinh. Cố sinh mất, chàng thường giúp đỡ vợ con bạn. Quan huyện mến văn chàng, coi trọng lắm. Quan huyện mất khi đang làm quan, người nhà kẹt lại không về quê được, chàng bán cả gia sản đưa linh cữu về, đi về hơn hai ngàn dặm. Vì thế giới nho sĩ càng kính trọng chàng, mà nhà chàng cũng vì thế càng sa sút.

Ông cử nhân họ Sử có cô con gái tên Liên Thành, thêu thùa khéo léo, lại biết chữ. Cha nàng cưng chiều lắm. Ông đem bức tranh thêu Người đẹp mỏi tay thêu của nàng ra, mời các chàng trai đề thơ, ý là để chọn rể.

Kiều dâng một bài thơ, đại ý: tóc mây biếng chải búi cao xanh mướt, sớm đã ngồi bên song cửa thêu đoá sen biếc. Thêu tới đôi uyên ương thì hồn như muốn đứt, lặng lẽ dừng kim chỉ, chau đôi mày ngài. Lại một bài khen đường kim mũi chỉ, đại ý: chỉ thêu khéo như vẽ cảnh thật, hoa chim trong tranh như trời tạo ra.

Cô gái được thơ thì mừng, khen với cha. Cha nàng chê chàng nghèo. Nàng gặp ai cũng khen chàng, lại sai bà vú giả lệnh cha, đưa tiền giúp chàng mua dầu đèn đọc sách. Kiều than:

— Liên Thành đúng là tri kỷ của ta!

Chàng dốc lòng thương nhớ, như người đói nghĩ tới miếng ăn.

Chẳng bao lâu, Liên Thành được hứa gả cho Vương Hoá Thành, con một nhà buôn muối. Kiều mới tuyệt vọng, nhưng trong mộng vẫn ôm ấp hình bóng nàng.

Ít lâu sau, Liên Thành mắc bệnh lao, nằm liệt không dậy được. Có một nhà sư khổ hạnh từ Tây Vực tới, tự nói chữa được, nhưng cần một đồng cân thịt ngực đàn ông, giã trộn làm thuốc. Ông Sử sai người tới nhà họ Vương báo với con rể. Con rể cười:

— Ông già ngốc, muốn ta khoét thịt trong tim ra à!

Người được sai trở về. Ông Sử bèn nói với mọi người:

— Ai cắt được thịt, ta gả con gái cho.

Kiều nghe tin liền tới, tự rút dao sắc, cắt thịt ngực mình đưa cho nhà sư. Máu thấm ướt cả quần áo, nhà sư đắp thuốc mới cầm. Nhà sư làm ba viên thuốc. Ba ngày uống hết, bệnh khỏi như chưa từng có.

Ông Sử định giữ lời, trước hết báo cho họ Vương. Họ Vương giận, đòi kiện lên quan. Ông Sử bèn bày tiệc mời Kiều, đặt ngàn lạng vàng lên bàn, nói:

— Ta mang ơn lớn của cậu, xin lấy cái này báo đáp.

Rồi kể rõ lý do phải bội ước. Kiều bực bội nói:

— Tôi sở dĩ không tiếc thịt ngực, chẳng qua để báo đáp người tri kỷ, chứ đâu phải đem thịt đi bán!

Rồi phẩy tay áo bỏ về.

Liên Thành nghe chuyện, trong lòng không nỡ, nhờ bà vú tới an ủi chàng, lại nhắn:

— Với tài hoa của chàng, chẳng bao lâu sẽ hiển đạt. Thiên hạ lo gì không có người đẹp. Thiếp mộng thấy điềm chẳng lành, ba năm nữa ắt chết, chàng không cần tranh với người ta cái thứ rồi sẽ nằm dưới suối vàng này.

Kiều bảo bà vú:

— Kẻ sĩ chết vì người tri kỷ, chứ không vì nhan sắc. Ta chỉ sợ Liên Thành chưa chắc đã thật hiểu ta. Còn chuyện không thành đôi thì có hại gì?

Bà vú thay cô gái thề thốt tỏ lòng thành. Kiều nói:

— Nếu quả thế, khi gặp nhau, nàng cười với ta một cái, thì ta chết cũng không ân hận.

Bà vú đi rồi. Mấy ngày sau, Kiều tình cờ ra ngoài, gặp Liên Thành từ nhà chú về. Chàng liếc nhìn. Nàng đưa mắt nhìn lại, hé môi cười tươi. Kiều mừng lắm, nói:

— Liên Thành thật là người hiểu ta!

Gặp lúc nhà họ Vương sang bàn ngày cưới, bệnh cũ của Liên Thành lại tái phát, mấy tháng sau thì chết. Kiều tới viếng, khóc một tiếng đau đớn rồi tắt thở. Ông Sử sai người khiêng chàng về nhà.

Kiều tự biết mình đã chết, cũng chẳng buồn gì. Chàng ra khỏi làng, vẫn mong được gặp Liên Thành một lần. Xa xa thấy một con đường chạy theo hướng nam bắc, người đi nối nhau như kiến, chàng cũng lẫn vào đó mà đi. Một lát, chàng vào một toà công đường, gặp Cố sinh. Cố sinh giật mình hỏi:

— Sao anh lại tới đây?

Rồi nắm tay định đưa chàng về. Kiều thở dài nói:

— Tâm sự của tôi còn chưa xong.

Cố sinh nói:

— Tôi ở đây trông coi sổ sách, cũng được tin cậy. Nếu giúp được gì, tôi không tiếc sức.

Kiều hỏi về Liên Thành. Cố sinh liền dẫn chàng đi quanh co mấy chỗ, thì thấy Liên Thành cùng một cô gái áo trắng, mi đẫm lệ, mày buồn rầu, ngồi bệt ở góc hành lang. Thấy Kiều tới, Liên Thành đứng phắt dậy như mừng, hỏi qua vì sao chàng tới. Kiều nói:

— Nàng chết rồi, ta sao dám sống!

Liên Thành khóc:

— Thiếp là kẻ bội nghĩa như thế, chàng còn chưa ruồng bỏ, lại liều thân theo làm gì? Đời này thiếp không thể hứa với chàng được nữa, xin hẹn kiếp sau vậy.

Kiều bảo Cố sinh:

— Có việc gì anh cứ đi lo. Tôi vui được chết, không muốn sống nữa. Chỉ phiền anh tra giúp xem Liên Thành đầu thai về làng nào, để tôi cùng đi theo.

Cố sinh nhận lời rồi đi.

Cô gái áo trắng hỏi Kiều là ai, Liên Thành kể tỉ mỉ cho nghe. Cô gái nghe xong như buồn không chịu nổi. Liên Thành bảo Kiều:

— Cô này cùng họ với thiếp, tên là Tân Nương, con gái quan thái thú họ Sử ở Trường Sa. Đi đường cùng nhau tới đây, nên thương mến nhau.

Kiều nhìn cô gái, thấy dáng vẻ đáng thương. Chàng đang định hỏi thêm, thì Cố sinh đã quay lại, chúc mừng Kiều:

— Tôi đã thu xếp xong xuôi cho anh rồi. Cho cô nương cùng anh trở về dương thế, được không?

Hai người đều mừng. Vừa định lạy tạ ra đi, Tân Nương khóc to:

— Chị đi rồi, em biết về đâu? Xin thương cứu em với, em nguyện làm con hầu bưng khăn cho chị.

Liên Thành xót xa không biết tính sao, quay sang bàn với Kiều. Kiều lại van Cố sinh. Cố sinh lấy làm khó, một mực nói không được. Kiều cố ép. Cố sinh mới nói:

— Để tôi liều thử xem.

Đi chừng một bữa cơm thì về, xua tay nói:

— Thế nào! Thật là muôn phần không làm được!

Tân Nương nghe vậy, khóc thút thít nũng nịu, chỉ nép sát bên khuỷu tay Liên Thành, sợ nàng đi mất. Ai nấy đau xót mà không có cách gì, nhìn nhau lặng lẽ. Thấy vẻ mặt buồn rầu của cô gái, người ta xót cả ruột gan. Cố sinh bực tức nói:

— Anh cứ dắt cô Tân Nương đi. Nếu có tội gì, tôi liều thân chịu!

Tân Nương mừng, theo Kiều ra ngoài. Kiều lo cô đi đường xa không có bạn. Tân Nương nói:

— Em theo anh đi, không muốn về nhà nữa.

Kiều nói:

— Em ngốc quá. Không về nhà thì sao sống lại được? Mai sau anh tới Hồ Nam, em đừng trốn tránh anh là may lắm rồi.

Vừa hay có hai bà già cầm giấy tờ đi Trường Sa, Kiều gửi gắm cô cho họ. Tân Nương khóc từ biệt mà đi.

Trên đường về, Liên Thành đi chậm chạp, hơn một dặm lại nghỉ một lần. Nghỉ hơn mười lần mới thấy cổng làng. Liên Thành nói:

— Sống lại rồi, e sẽ có chuyện thay đổi. Xin chàng đòi hài cốt thiếp về, thiếp sống lại ở nhà chàng thì không ai lật lọng được nữa.

Kiều cho là phải. Hai người cùng về nhà Kiều. Liên Thành sợ sệt như không bước nổi, Kiều đứng chờ. Nàng nói:

— Thiếp tới đây, chân tay run rẩy như không tự chủ được. E rằng ý nguyện không thành, còn phải tính kỹ. Không thì sống lại rồi sao còn tự do được?

Hai người dắt nhau vào gian chái bên. Ngồi im một lát, Liên Thành cười hỏi:

— Chàng ghét thiếp sao?

Kiều giật mình hỏi vì sao nàng nói vậy. Nàng đỏ mặt nói:

— Sợ việc không thành, lại phụ chàng lần nữa. Xin hãy để thiếp làm ma mà báo đáp chàng trước đã.

Kiều mừng, hai người hết mực quyến luyến. Vì thế cứ chần chừ không dám vội sống lại, ở trong gian chái ba ngày. Liên Thành nói:

— Tục ngữ có câu: nàng dâu xấu rồi cũng phải ra mắt mẹ chồng. Cứ lo sợ mãi ở đây, rốt cuộc không phải kế lâu dài.

Rồi giục Kiều vào. Kiều vừa tới chỗ linh sàng, liền bừng tỉnh lại. Người nhà kinh ngạc, đưa nước cháo cho uống. Kiều sai người mời ông Sử tới, xin xác Liên Thành, tự nói mình làm cho nàng sống lại được. Ông Sử mừng, nghe theo. Vừa khiêng vào phòng, nhìn thì nàng đã tỉnh. Nàng thưa với cha:

— Con đã trao thân cho anh Kiều rồi, không còn lý gì trở về nữa. Nếu có thay đổi, con chỉ lại chết lần nữa thôi!

Ông Sử về, sai con hầu sang hầu hạ nàng. Họ Vương nghe tin, làm đơn kiện. Quan nhận tiền đút lót, xử cho nàng về nhà họ Vương. Kiều uất ức muốn chết, mà cũng chẳng làm sao được. Liên Thành về nhà họ Vương, giận dữ không ăn không uống, chỉ xin chết sớm. Hễ phòng vắng người là nàng treo dây lên xà. Qua một ngày, nàng càng kiệt sức, sắp tắt thở. Họ Vương sợ, đưa trả về nhà họ Sử. Ông Sử lại khiêng nàng về nhà Kiều. Họ Vương biết, cũng chẳng làm gì được, đành thôi.

Liên Thành dậy được rồi, thường nhớ Tân Nương, muốn sai người đi dò hỏi, nhưng đường xa khó đi. Một hôm, người nhà vào báo:

— Ngoài cổng có xe ngựa.

Hai vợ chồng ra xem, thì Tân Nương đã đứng giữa sân. Gặp nhau vừa buồn vừa mừng. Quan thái thú họ Sử thân hành đưa con gái tới. Kiều mời vào nhà. Quan thái thú nói:

— Con gái nhỏ của tôi nhờ cậu mà sống lại, thề không lấy ai khác, nay tôi chiều theo ý nó.

Kiều lạy tạ đúng lễ. Ông cử nhân họ Sử cũng tới, hai nhà nhận họ với nhau.

Kiều sinh tên là Niên, tự là Đại Niên.

Người kể chuyện này có lời bàn: Vì một nụ cười tri kỷ mà đem cả thân mình hứa hẹn, người đời có kẻ chê là khờ. Nhưng năm trăm người theo Điền Hoành ngày xưa cùng chết, há đều là kẻ ngu cả sao? Người hiểu mình hiếm hoi đến thế, cho nên bậc hiền hào cảm kích mà không tự dứt ra được. Thế mà giữa bốn bể mênh mông, khiến cho người tài như gấm vóc chỉ biết trút lòng vào một nụ cười của người đẹp, thật đáng buồn thay!

— Hết —