Liêu Trai: Người đàn bà họ Kiều

Ở Bình Nguyên có ông Kiều, có một cô con gái đen đúa xấu xí. Mũi nàng bị sứt một bên, một chân lại què. Đã hai mươi lăm, hai mươi sáu tuổi mà chẳng ai tới dạm hỏi.

Trong huyện có anh Mục, ngoài bốn mươi tuổi, vợ chết, nhà nghèo không lấy được vợ khác, bèn hỏi nàng làm vợ.

Ba năm sau, nàng sinh được một đứa con trai. Ít lâu sau, Mục qua đời. Nhà càng sa sút, khốn quẫn quá, nàng phải về xin mẹ giúp đỡ. Bà mẹ tỏ ra khó chịu. Nàng cũng tủi phận, không về nữa, chỉ sống bằng nghề kéo sợi dệt vải.

Có anh Mạnh vợ mất, để lại một đứa con trai tên là Ô Đầu, mới tròn một tuổi. Không có người cho bú mớm, Mạnh vội tìm vợ kế. Nhưng mai mối mấy lần, chẳng ai vừa ý.

Một hôm, Mạnh bỗng trông thấy nàng, rất ưng, bèn ngầm nhờ người tới dò ý. Nàng từ chối, nói:

— Đói rét thế này, được theo ông mà ấm no, tôi lẽ nào không muốn. Nhưng tôi tàn tật xấu xí, chẳng bằng ai. Điều duy nhất tôi còn tự tin được, là đức hạnh mà thôi. Nay lại đi bước nữa, thờ hai chồng, thì ông còn lấy gì ở tôi nữa!

Mạnh càng cho nàng là người hiền, càng mến mộ hơn. Anh nhờ người mai mối mang vàng bạc, lụa là tới nói với mẹ nàng. Bà mẹ mừng lắm, đích thân tới chỗ con gái nài ép. Nàng vẫn nhất quyết không đổi ý.

Bà mẹ ngượng, bèn xin gả đứa con gái út cho Mạnh. Cả nhà ai cũng mừng, riêng Mạnh lại không muốn.

Được ít lâu, Mạnh mắc bệnh, chết đột ngột. Nàng tới viếng, khóc thương hết lòng.

Mạnh vốn không có họ hàng thân thích. Chết rồi, bọn vô lại trong làng xúm vào lấn hiếp, đồ đạc trong nhà khuân sạch. Chúng còn bàn nhau chia chác ruộng vườn. Đám gia nhân cũng mỗi đứa vơ một ít rồi bỏ đi. Chỉ còn một bà vú già ôm đứa bé ngồi khóc sau màn tang.

Nàng hỏi rõ đầu đuôi, bất bình lắm. Nghe nói anh Lâm vốn thân với Mạnh, nàng bèn tới tận cửa mà nói:

— Vợ chồng, bè bạn, là những đạo lớn của con người. Tôi vì quá xấu xí mà bị người đời khinh rẻ. Chỉ có anh Mạnh là hiểu tôi. Trước kia tuy tôi một mực từ chối, nhưng trong lòng đã nhận anh ấy là tri kỷ rồi. Nay anh ấy chết, con còn thơ dại, tôi phải đền đáp người tri kỷ.

Nàng nói tiếp:

— Nhưng giữ đứa trẻ mồ côi thì dễ, chống lại kẻ hiếp đáp mới khó. Nếu cứ vì đứa bé không có anh em cha mẹ, mà đứng nhìn con người ta chết, nhà người ta tan, không cứu lấy một tay, thì trong năm đạo lớn chẳng cần có đạo bạn bè nữa. Tôi chẳng nhờ ông việc gì nhiều. Chỉ cần ông viết một lá đơn trình quan huyện. Còn việc nuôi đứa trẻ, tôi không dám từ chối.

Lâm nói:

— Được!

Nàng từ biệt ra về. Lâm định làm theo lời nàng. Bọn vô lại hay tin, giận lắm, đứa nào cũng muốn cầm dao tới báo thù. Lâm sợ quá, đóng cửa không dám đi đâu nữa.

Nàng chờ mấy hôm, chẳng thấy động tĩnh gì. Hỏi ra, thì ruộng vườn nhà họ Mạnh đã bị chia hết sạch rồi.

Nàng giận lắm, xông thẳng tới cửa quan. Quan hỏi nàng là gì của họ Mạnh. Nàng thưa:

— Ngài làm quan cai trị một huyện, chỗ dựa chỉ là lẽ phải. Nếu lời tôi là bịa đặt, thì dù là người ruột thịt cũng không thoát tội. Nếu không bịa đặt, thì dù là người qua đường cũng đáng được nghe.

Quan giận nàng ăn nói thẳng thừng, quát đuổi ra ngoài.

Nàng oan ức, không biết bày tỏ cùng ai, bèn tới khóc lóc kêu cửa các nhà thân sĩ. Có một vị tiên sinh nghe chuyện, thấy nàng có nghĩa khí, bèn đứng ra phân giải với quan huyện. Quan tra xét lại, thấy quả đúng sự thật, bèn trị tội đến nơi đến chốn bọn vô lại, bắt trả lại hết những gì đã lấy.

Có người bàn để nàng ở luôn nhà họ Mạnh mà nuôi đứa trẻ. Nàng không chịu. Nàng khoá cửa nhà Mạnh lại, bảo bà vú bế Ô Đầu theo mình về, cho ở riêng một nơi.

Hễ Ô Đầu cần gì để ăn tiêu hằng ngày, nàng lại cùng bà vú mở cửa kho nhà Mạnh lấy thóc ra lo liệu. Còn bản thân nàng thì một đồng một hào cũng không đụng tới. Nàng vẫn ôm con mình sống nghèo khổ như xưa.

Mấy năm sau, Ô Đầu dần lớn. Nàng mời thầy về dạy nó học. Còn con mình thì nàng bắt học làm lụng. Bà vú khuyên nàng cho hai đứa cùng đi học. Nàng nói:

— Tiền học của Ô Đầu là của chính nó. Tôi tiêu tiền người ta để dạy con mình, thì tấm lòng này còn lấy gì mà tỏ cho rõ?

Lại mấy năm nữa, nàng tích cho Ô Đầu được mấy trăm thạch thóc. Nàng hỏi vợ cho cậu ở một nhà danh giá, sửa sang lại nhà cửa, rồi cho cậu về ở riêng.

Ô Đầu khóc, xin nàng ở chung. Nàng mới chịu theo, nhưng vẫn kéo sợi dệt vải như cũ. Vợ chồng Ô Đầu giật lấy khung cửi của nàng. Nàng nói:

— Mẹ con ta ngồi không mà ăn, lòng sao yên được?

Thế là sớm tối nàng lo liệu việc nhà cho cậu, sai con mình đi trông coi đồng ruộng, như người làm thuê.

Vợ chồng Ô Đầu có lỗi nhỏ, nàng liền mắng mỏ, chẳng tha chút nào. Hễ hơi không chịu sửa, nàng liền bực bội đòi đi. Hai vợ chồng phải quỳ xuống nhận lỗi, nàng mới thôi.

Ít lâu sau, Ô Đầu vào được trường huyện. Nàng lại xin về. Ô Đầu không chịu. Cậu bỏ tiền sính lễ ra, cưới vợ cho con trai nàng. Bấy giờ nàng mới cho con mình ra ở riêng. Ô Đầu giữ nàng không được, bèn lén sai người mua cho con nàng một trăm mẫu ruộng ở làng bên rồi mới để đi.

Về sau nàng ốm nặng, xin về nhà mình. Ô Đầu không nghe. Bệnh càng nặng, nàng dặn:

— Nhất định phải đem ta về chôn bên chồng cũ!

Ô Đầu vâng lời. Nhưng khi nàng mất rồi, cậu lén đưa tiền cho con trai nàng, để được chôn nàng chung với cha mình là anh Mạnh.

Đến ngày đưa tang, quan tài nặng trĩu, ba mươi người khiêng không nổi. Con trai nàng bỗng ngã lăn ra, máu chảy ra cả bảy lỗ, rồi cất giọng anh Mục đã khuất mà nói:

— Đồ con bất hiếu, sao dám bán mẹ mày đi!

Ô Đầu sợ hãi, lạy khấn, người ấy mới tỉnh lại.

Thế là lại hoãn mấy ngày. Sửa sang mộ anh Mục xong xuôi, mới đem nàng về chôn chung với chồng cũ.

— Hết —