Liêu Trai: Thầy đồ họ Hồ

Ở Trực Lệ có một nhà giàu lớn, muốn mời thầy về dạy học. Bỗng có một ông tú tài tự tìm tới tận cửa xin dạy. Chủ nhà mời vào. Ông nói năng cởi mở sảng khoái, hai bên quen nhau rồi mến nhau ngay.

Ông tú tự xưng là họ Hồ. Chủ nhà bèn đưa lễ, mời ông ở lại dạy học.

Thầy Hồ dạy dỗ rất chăm chỉ, học vấn uyên bác, chẳng phải hạng thầy tầm thường. Có điều, thầy hay ra ngoài đi chơi, thường khuya khoắt mới về. Cửa khoá kín mít, chẳng nghe tiếng gõ, mà thầy đã ở trong phòng rồi. Người nhà sợ sệt bảo nhau rằng thầy là hồ ly. Nhưng chủ nhà xét thấy thầy vốn chẳng có ý gì xấu, nên vẫn trọng đãi, không vì chuyện lạ mà bỏ lễ.

Thầy Hồ biết chủ nhà có cô con gái, muốn kết thông gia, mấy lần ngỏ ý. Chủ nhà giả vờ như không hiểu.

Một hôm, thầy Hồ xin nghỉ, đi vắng. Hôm sau, có một người khách tới chào, buộc con lừa đen ngoài cổng. Chủ nhà ra đón vào. Khách ngoài năm mươi tuổi, áo quần giày dép sạch sẽ, dáng vẻ điềm đạm, nho nhã. Ngồi xong, khách nói rõ ý mình, mới biết là tới làm mối cho thầy Hồ.

Chủ nhà lặng thinh hồi lâu, rồi nói:

— Tôi với thầy Hồ đã là chỗ thân tình, hà tất phải kết thông gia? Vả lại, con gái tôi đã hứa gả cho người ta rồi. Phiền ông thay tôi cảm tạ thầy.

Khách nói:

— Tôi biết chắc cô nhà đang đợi người hỏi, sao ông lại từ chối dứt khoát thế?

Khách nói đi nói lại mấy lần, chủ nhà vẫn không chịu. Khách có vẻ ngượng, nói:

— Họ Hồ cũng là dòng dõi thế gia, sao lại không bằng ông?

Chủ nhà nói thẳng:

— Thật chẳng có ý gì khác. Chỉ là ghét không cùng giống loài mà thôi.

Khách nghe vậy nổi giận. Chủ nhà cũng giận. Lời qua tiếng lại, càng lúc càng gay gắt. Khách đứng dậy, cào vào mặt chủ nhà. Chủ nhà sai người nhà cầm gậy đuổi đánh. Khách bèn chạy mất, bỏ lại con lừa.

Ra xem con lừa, lông đen tuyền, tai vểnh, đuôi dài, to lớn lắm. Dắt thì nó không đi. Đuổi thì nó ngã lăn ra ngay dưới tay. Nhìn kỹ, chỉ là một con châu chấu kêu tanh tách.

Chủ nhà thấy khách nói năng hằn học, biết thế nào cũng có thù, bèn đề phòng cẩn thận.

Hôm sau, quả nhiên quân hồ ly kéo tới rầm rộ. Kẻ cưỡi ngựa, kẻ đi bộ, kẻ cầm giáo, kẻ mang nỏ. Ngựa hí người reo, thanh thế hùng hổ. Chủ nhà không dám ra. Bọn hồ ly hô to đòi đốt nhà. Chủ nhà càng sợ.

Có mấy người khoẻ mạnh dẫn gia nhân hò reo xông ra, ném đá, bắn tên. Hai bên xông vào đánh nhau, bên nào cũng có kẻ bị thương. Quân hồ ly dần núng thế, lũ lượt rút đi. Chúng để lại trên đất những thanh đao sáng loáng như sương tuyết. Lại gần nhặt lên, thì chỉ là lá cao lương.

Mọi người cười:

— Tài chúng nó chỉ có thế thôi!

Nhưng vẫn sợ chúng quay lại, nên càng phòng bị kỹ.

Ngày hôm sau nữa, mọi người đang tụ tập nói chuyện, bỗng có một người khổng lồ từ trên trời rơi xuống, cao hơn một trượng, ngang người mấy thước, vung thanh đao to như cánh cửa, đuổi người mà chém. Mọi người cầm tên cầm đá đánh túi bụi. Gã khổng lồ ngã lăn ra chết. Nhìn kỹ, thì chỉ là một hình nhân bằng rơm.

Mọi người càng coi thường. Quân hồ ly ba ngày không tới, mọi người cũng hơi lơi lỏng.

Một hôm, chủ nhà vừa đi nhà xí, bỗng thấy quân hồ ly giương cung lắp tên kéo tới, bắn loạn xạ. Tên cắm cả vào mông. Chủ nhà sợ quá, vội kêu mọi người chạy tới đánh, quân hồ ly mới rút. Rút tên ra xem, thì toàn là cọng cỏ ngải.

Cứ như thế hơn một tháng, chúng đi đi lại lại thất thường. Tuy chẳng gây hại gì lớn, nhưng ngày nào cũng phải canh giữ nghiêm ngặt, chủ nhà khổ sở lắm.

Một hôm, thầy Hồ dẫn cả đoàn quân tới. Chủ nhà đích thân bước ra. Thầy Hồ trông thấy, lẩn vào giữa đám đông. Chủ nhà gọi to. Bất đắc dĩ, thầy mới bước ra. Chủ nhà nói:

— Tôi tự nghĩ chưa hề thất lễ với thầy, cớ sao thầy lại dấy binh đánh tôi?

Bọn hồ ly định bắn, thầy Hồ ngăn lại. Chủ nhà lại gần nắm tay thầy, mời vào thư phòng cũ, bày rượu khoản đãi. Rồi thong thả nói:

— Thầy là người thông hiểu, hẳn sẽ thông cảm cho tôi. Với tình thân của hai ta, há tôi lại không vui lòng kết thông gia? Nhưng xe ngựa, nhà cửa của thầy phần nhiều không giống người đời. Con gái yếu ớt của tôi mà theo về, chính thầy cũng biết là không được. Vả lại, tục ngữ có câu: Dưa quả hái xanh thì ăn chẳng ngon. Thầy lấy về làm gì?

Thầy Hồ hết sức hổ thẹn. Chủ nhà nói:

— Không sao cả, tình thân cũ vẫn còn đó. Nếu thầy không chê nhà tôi phàm tục, thì tôi có thằng con út đang theo học thầy, năm nay mười lăm tuổi rồi, xin được làm rể nhà thầy. Chẳng biết thầy có ai tuổi tác tương xứng không?

Thầy Hồ mừng rỡ nói:

— Tôi có đứa em gái nhỏ, kém cậu nhà một tuổi, cũng chẳng đến nỗi xấu xí vụng về. Để nó về nâng khăn sửa túi cho cậu, ông thấy thế nào?

Chủ nhà đứng dậy vái. Thầy Hồ vái đáp lễ. Thế là hai bên chén tạc chén thù vui vẻ, chuyện xích mích trước kia quên sạch. Chủ nhà sai bày rượu, khao khắp cả đám tuỳ tùng. Trên dưới đều vui vẻ hả hê.

Chủ nhà hỏi kỹ nhà thầy ở đâu, để sau này đem lễ nhạn tới. Thầy Hồ từ chối. Trời tối, lại thắp nến uống tiếp, say khướt thầy mới về. Từ đó, nhà ấy yên ổn.

Hơn một năm, thầy Hồ không tới. Có người ngờ lời hẹn ấy là chuyện bịa, nhưng chủ nhà vẫn một mực chờ.

Lại nửa năm nữa, thầy Hồ bỗng tới. Hỏi han ấm lạnh xong, thầy nói:

— Em gái tôi nay đã khôn lớn rồi. Xin ông chọn ngày lành, để nó về hầu hạ cha mẹ chồng.

Chủ nhà mừng lắm, cùng thầy định ngày, rồi thầy đi.

Tới đêm hẹn, quả nhiên có xe ngựa đưa cô dâu tới. Đồ hồi môn rất nhiều, bày gần chật cả phòng. Cô dâu ra chào cha mẹ chồng, dịu dàng xinh đẹp khác thường. Chủ nhà mừng lắm. Thầy Hồ với một người em trai tới đưa dâu, nói năng đều phong nhã, lại uống rượu giỏi. Tới sáng họ mới về.

Cô dâu lại còn biết trước năm nào được mùa, năm nào mất mùa, nên mọi việc làm ăn trong nhà đều theo lời nàng mà định.

Anh em thầy Hồ cùng bà mẹ thỉnh thoảng lại tới thăm con gái. Ai trong nhà cũng từng trông thấy.

— Hết —