Con cá chép đêm rằm

Chương 1: Con cá chép đêm rằm

Muốn học làm tiên xin nói với người hiền, trường sinh bất tử là chuyện truyền suông. Bớt ham sắc dục thì thân khoẻ, lòng chẳng dối người tức là tiên.

Bốn câu thơ này nói riêng về một vị quan nhân, hai mươi năm đèn sách dụng công, khổ chí chăm học. Nào ngờ vì thời, vì vận, vì mệnh, thi liền mấy khoa không đỗ, không có phận làm quan mà có phận làm tiên.

Vị vua thứ ba nhà Đại Tống là vua Chân Tông. Tháng tám mùa thu năm Cảnh Đức thứ tư, vị quan nhân này sống nơi miền sông nước, lấy nghề đánh cá làm kế sinh nhai. Đánh cá có bốn cách: giăng lưới bẫy thì ngửa mặt, gõ ván lùa cá thì ồn ào, buông câu thì lặng lẽ, quăng chài thì như múa.

Vị quan nhân này ở một châu gọi là Giang Châu, hiệu quân là Định Giang quân. Cửa đông Giang Châu gọi là cửa Cửu Giang. Ngoài cửa có một dòng sông, người địa phương gọi là sông Tầm Dương. Vạn dặm Trường Giang nước như đổ, phía đông nối biển lớn ầm như sấm. Một dòng sông trong mát giữ nước, như trăm vạn quân chẳng cần lương.

Đêm mười bốn tháng tám, quan nhân tháo dây thuyền chài, dùng sào đẩy ra giữa sông. Ánh nước ánh trăng trên dưới soi nhau. Quan nhân cầm lưới quăng ra giữa sông, quăng liền ba lưới, chẳng được một vảy. Chỉ nghe có người gọi:

— Lưu Bản Đạo, Lưu Bản Đạo, đại trượng phu không tiến thủ cho vẻ vang, cớ sao đánh cá mà sa chí?

Quan nhân giật mình, gọi cả tên lẫn họ, thân thiết lắm. Chàng thu lưới, nhìn bốn phía không thấy ai. Lại quăng lưới, lại có người gọi. Nhìn quanh lại chẳng thấy ai. Như thế ba lần, đêm ấy chẳng đánh được cá, chàng chèo thuyền vào bờ.

Đêm hôm sau là rằm, chàng lại chèo thuyền ra giữa sông, lại có người gọi cả tên họ Lưu Bản Đạo. Bản Đạo nóng nảy, bỏ lưới xuống lắng nghe thì tiếng gọi ở phía sau. Chèo thuyền ra sau xem, tiếng từ trong đám lau sậy vọng ra. Đến khi tìm vào trong đám lau thì chẳng có ai, lạ thật! Chàng chèo ra giữa sông quăng lưới, chừng thấy lưới nặng, thu lên xem thì Bản Đạo vừa kinh vừa mừng: được một con cá chép vây đỏ màu vàng, dài chừng năm thước.

Bản Đạo tạ ơn trời đất, mai mang vào thành bán, đủ lương ăn ba năm ngày. Chàng chèo thuyền vào bờ, buộc cá chép, để dưới ván thuyền nuôi bằng nước sống. Định vào khoang cởi áo ngủ, chàng thấy bụng vừa đói vừa khát. Nhìn trong thuyền chẳng có gì ăn uống. Làm sao bây giờ? Trằn trọc mãi, chàng nghĩ lên bờ sông, có nhà ông Trương đại công mở quán rượu làng, mua ít rượu uống mới được.

Chàng lấy trong thuyền một quả bầu đựng rượu lên bờ, nách trái kẹp cây sào, tay phải xách bầu, nhân ánh trăng men bờ sông mà đi. Trong bụng nghĩ: "Chẳng biết ông Trương đã ngủ chưa? Chưa ngủ thì gọi mở cửa, mua ít rượu uống. Ngủ rồi thì đành nhịn đói khát ngủ một đêm." Lần lượt đi, cách thuyền chừng hơn nửa dặm, thấy một xóm nhà, đây là nhà ông Trương. Đến trước cửa nhìn, các nhà khác chẳng có đèn, chỉ thấy nhà ông Trương có đèn. Thấy thế nào? Có bài từ Tây giang nguyệt vịnh riêng cái hoa đèn:

Rơi rụng chẳng vì mưa xuân, thổi tàn đâu cần gió đông. Kết thành một đoá tự nhiên hồng, tốn hết công phu sao trồng nổi. Có lửa khó giấu bướm phấn, nở hoa chẳng dụ ong bay. Canh khuya người lặng trong nhà vẽ, từng bầu bạn giấc mộng xuân người ngọc.

Bản Đạo thấy nhà ông Trương có đèn, gọi:

— Cháu đến hỏi ông mua ít rượu uống, ông ngủ rồi thì thôi, chưa ngủ thì bán cho cháu một ít.

Ông Trương nói:

— Lão chưa ngủ.

Ông mở cửa, cầm quả bầu của Lưu quan nhân, hỏi bao nhiêu thăng, vào trong rót đầy mang ra:

— Rượu thì có, nhưng là rượu nguội.

Bản Đạo nói với ông:

— Đêm nay không có tiền, mai bán cá rồi mang tiền đến trả.

— Có sao đâu.

Ông Trương đóng cửa. Bản Đạo kẹp sào, xách bầu, vừa đi bụng vừa đói, chẳng màng rượu nguội, vừa đi vừa uống, dọc đường uống mất hai phần. Đến bên thuyền, dưới trăng sáng, thấy một người đội mũ sa bóng, mặc áo bào lụa lục tay rộng, mình chưa đầy ba thước, nhìn Bản Đạo che mặt khóc lớn:

— Con cháu ta bị ngươi bắt hết rồi!

Bản Đạo thấy, cả kinh: "Bờ sông làm gì có người như thế này, hay là ma!" Chàng bỏ quả bầu xuống, cầm cây sào đánh, kêu một tiếng:

— Trúng!

Đánh xong nhìn, thì lửa toé tung, ầm một tiếng. Bản Đạo định thần nhìn, nếu chẳng có phận làm tiên thì suýt làm ma lạc đường bên sông, người chết oan trong sóng. Có thơ làm chứng:

Người cao xưa nay mến thần tiên, bao giờ thân ở đảo Bồng Lai. Xưa nay cõi tiên ở lòng người, thử nghe khúc hát Ngư gia ngạo. Lẽ này người chài ít biết, chẳng qua chỉ bảo ai hiểu được. Chàng muốn tìm cá đâu chẳng có, cầu Ô Thước có lối thông đạo tiên.

Lúc ấy Bản Đạo nhìn, không thấy người mũ sa áo bào lục tay rộng, mình chưa đầy ba thước đâu nữa. Lạ thật! Đến bờ buộc thuyền, vừa định xuống thuyền, Bản Đạo kêu khổ, chẳng biết thế nào, bên bờ sông không thấy thuyền đâu.

— Chẳng biết ai lấy trộm thuyền của ta?

Nhìn bờ bên kia sông, muôn tiếng đều lặng. Một dải sông phía dưới cũng chẳng có thuyền nào. Đêm nay biết nghỉ ở đâu? Chàng nghĩ:

— Thuyền này không ai trộm của ta. Bao lâu đánh cá chưa từng mất thuyền, hôm nay lại không thấy. Thuyền này không phải người phía dưới sông lấy, thì là người phía trên sông lấy!

— Hết chương 1 —