Lý Tĩnh làm mưa thay rồng

Vệ Quốc công Lý Tĩnh đời Đường, thuở còn hàn vi, thường đi săn ở núi Linh Sơn, ăn nhờ ở một làng trong núi. Ông lão trong làng thấy chàng là người khác thường, thường biếu chàng nhiều đồ ăn, lâu ngày càng biếu hậu hơn.

Một hôm, chàng gặp một đàn hươu, bèn đuổi theo. Trời tối mà vẫn không nỡ bỏ. Chẳng mấy chốc trời u ám, chàng lạc đường, mờ mịt không biết lối về, cứ thẫn thờ mà đi, lòng càng thêm buồn bực. Nhìn hút tầm mắt, thấy có ánh đèn, chàng phi ngựa tới. Đến nơi thì là một toà nhà lớn cổng son, tường vách rất cao. Gõ cửa hồi lâu, có một người ra hỏi. Lý Tĩnh nói mình lạc đường, xin ngủ nhờ. Người ấy bảo:

— Các cậu đều đi vắng, chỉ có bà cụ ở nhà. Cho ngủ nhờ e không tiện.

Lý Tĩnh nói:

— Xin anh cứ vào thưa thử.

Người ấy vào thưa, rồi ra bảo:

— Bà cụ lúc đầu không muốn cho, nhưng vì trời tối, khách lại nói lạc đường, không thể không làm chủ nhà.

Rồi mời chàng vào sảnh. Một lát có đứa hầu gái ra nói:

— Bà cụ ra.

Bà cụ chừng ngoài năm mươi tuổi, váy xanh áo trắng, thần thái thanh nhã, như người nhà sĩ đại phu. Lý Tĩnh bước tới lạy chào. Bà cụ lạy đáp, rồi nói:

— Các con tôi đều đi vắng, lẽ ra không nên giữ khách. Nhưng nay trời tối mịt, đường về lại lạc, nếu không cho ở thì biết đi đâu. Có điều đây là nhà ở chốn núi rừng, các con tôi lúc về, có khi đêm khuya làm ồn ào, xin cậu đừng sợ.

Rồi dọn cơm. Cơm nước rất ngon, nhưng phần nhiều là cá. Ăn xong, bà cụ vào nhà trong. Hai đứa hầu gái đem giường chiếu, nệm, chăn ra, chăn đệm thơm tho sạch sẽ, bày biện rất đầy đủ, rồi đóng cửa, cài then bên ngoài mà đi.

Lý Tĩnh một mình nghĩ bụng: ở chốn núi rừng này, đêm khuya về làm ồn ào là thứ gì nhỉ? Chàng sợ, không dám ngủ, ngồi ngay ngắn mà nghe ngóng.

Gần nửa đêm, nghe tiếng gõ cửa rất gấp. Lại nghe một người thưa, rồi có tiếng nói:

— Có phù lệnh của trời, báo cậu cả phải đi làm mưa. Quanh núi này bảy trăm dặm, trước canh năm phải mưa đủ. Không được chậm trễ, không được mưa dữ.

Người thưa nhận phù lệnh, vào trình. Lại nghe bà cụ nói:

— Hai đứa con trai ta chưa về, phù lệnh làm mưa đã tới, chối thì không được, trễ giờ thì bị trách phạt. Dù có cho người đi báo cũng đã muộn rồi. Đầy tớ thì không có quyền tự làm, biết làm sao bây giờ?

Một đứa hầu gái nhỏ nói:

— Vừa rồi con xem người khách ngoài sảnh, không phải người thường. Sao bà không nhờ cậu ấy?

Bà cụ mừng lắm, tự mình đến gõ cửa phòng:

— Cậu đã ngủ chưa? Mời cậu ra gặp một lát.

Lý Tĩnh đáp:

— Vâng.

Lý Tĩnh xuống thềm ra gặp. Bà cụ nói:

— Đây không phải nhà người, mà là long cung. Con trai lớn của tôi đi dự đám cưới ở Đông Hải, con trai nhỏ đi đưa em gái. Vừa nhận phù lệnh của trời, đến lượt phải làm mưa. Tính đường mây hai nơi, phải hơn vạn dặm, báo tin không kịp, nhờ người thay lại khó. Tôi muốn phiền cậu trong chốc lát, cậu thấy thế nào?

Lý Tĩnh nói:

— Tôi là người trần, không biết cưỡi mây, làm sao làm mưa được? Nếu có cách gì bà dạy, tôi xin vâng lời.

Bà cụ nói:

— Cứ nghe lời tôi thì không có gì là không được.

Bà bèn sai gã đầy tớ đầu vàng thắng con ngựa xanh ra, lại sai lấy đồ làm mưa. Đó là một chiếc bình nhỏ, buộc trước yên ngựa. Bà dặn:

— Cậu cưỡi ngựa, đừng ghìm cương, cứ để nó tự đi. Hễ ngựa cào đất hí lên, thì lấy nước trong bình, nhỏ một giọt lên bờm ngựa. Nhớ là đừng nhỏ nhiều.

Lý Tĩnh lên ngựa, ngựa phi băng băng, thoắt cái đã lên cao dần. Chàng chỉ lấy làm lạ là ngựa đi êm và nhanh quá, chứ không biết mình đã ở trên mây. Gió rít nhanh như tên bắn, sấm sét nổi lên ngay dưới vó ngựa. Chàng cứ theo chỗ ngựa nhảy mà nhỏ nước.

Lát sau, chớp loé, mây rẽ ra, chàng nhìn xuống thấy chính cái làng mình vẫn ăn nhờ. Chàng nghĩ:

— Ta đã làm phiền làng này nhiều quá. Đang mang ơn họ mà chưa có cách nào báo đáp. Nay trời hạn lâu, lúa má sắp khô héo, mà mưa đang ở trong tay ta, lẽ nào lại tiếc?

Chàng nghĩ một giọt chẳng đủ thấm, bèn nhỏ liền hai mươi giọt.

Chốc lát mưa xong, chàng cưỡi ngựa trở về. Bà cụ đang khóc ở sảnh, nói:

— Sao cậu làm hỏng việc đến thế! Đã dặn chỉ một giọt, sao lại tự ý cho mưa tới hai mươi thước? Một giọt ấy là một thước mưa dưới mặt đất. Làng ấy nửa đêm nay nước trên đất bằng sâu tới hai trượng, còn ai sống nổi? Tôi đã bị trời trách phạt, đánh tám mươi gậy rồi.

Nhìn lưng bà, thấy vết máu đầy. Bà lại nói:

— Các con tôi cũng bị liên luỵ. Biết làm sao đây?

Lý Tĩnh vừa thẹn vừa sợ, không biết đáp ra sao. Bà cụ lại nói:

— Cậu là người cõi trần, không biết phép biến hoá của mây mưa, tôi thật không dám giận. Chỉ sợ long sư tới tìm, cậu sẽ bị kinh hãi, cậu nên đi khỏi đây ngay. Nhưng đã làm phiền cậu mà chưa có gì đền đáp, nhà núi chẳng có gì, chỉ có hai đứa đầy tớ xin tặng cậu. Lấy cả cũng được, lấy một đứa cũng được, tuỳ cậu chọn.

Rồi bà gọi hai đứa đầy tớ ra. Một đứa từ hành lang phía đông bước ra, dáng mặt hoà nhã, tươi cười vui vẻ. Một đứa từ hành lang phía tây bước ra, mặt hằm hằm giận dữ, đứng ngang bướng. Lý Tĩnh nghĩ:

— Ta là kẻ đi săn, lấy việc đấu sức với thú dữ làm nghề. Nay chỉ lấy một đứa mà lại lấy đứa hiền hoà, người ta sẽ cho ta là nhút nhát.

Chàng bèn nói:

— Lấy cả hai thì tôi không dám. Bà đã có lòng cho, tôi xin lấy đứa đang giận.

Bà cụ mỉm cười:

— Cậu muốn thế thì cứ thế.

Rồi bà vái chào từ biệt, đứa đầy tớ cũng đi theo chàng. Ra khỏi cổng vài bước, ngoảnh lại thì toà nhà đã biến mất. Quay sang tìm đứa đầy tớ, thì nó cũng đã biến mất. Chàng một mình tìm đường mà về.

Sáng ra nhìn về phía làng, chỉ thấy nước mênh mông hút tầm mắt, những cây lớn chỉ còn trơ ngọn, không còn một bóng người.

Về sau, Lý Tĩnh cầm binh quyền dẹp yên giặc giã, công trùm thiên hạ, nhưng rốt cuộc không làm tới tể tướng. Há chẳng phải vì đã không lấy được đứa đầy tớ kia hay sao? Người đời nói: đất Quan Đông sinh tể tướng, đất Quan Tây sinh tướng soái. Hai đứa đầy tớ từ phía đông, phía tây bước ra, há chẳng phải là ngụ ý ấy? Còn sở dĩ nói là đầy tớ, là tượng trưng cho bề tôi. Giả sử lấy cả hai đứa, thì đã làm tới tột bậc cả tướng soái lẫn tể tướng rồi.

— Hết —