Mặt nạ

Ở câu lạc bộ X., người ta tổ chức một buổi dạ hội hoá trang để làm việc từ thiện, hay như các cô tiểu thư ở đây vẫn gọi, một buổi "ban pa-rê".

Đã mười hai giờ đêm. Mấy vị trí thức không khiêu vũ và không đeo mặt nạ, tất cả có năm người, đang ngồi quanh chiếc bàn lớn trong phòng đọc, mũi và râu cắm vào tờ báo, người thì đọc, người thì ngủ gà ngủ gật, và theo lời ông phóng viên địa phương chuyên viết cho các báo ở thủ đô, một ngài rất tự do, thì họ đang "tư duy".

Từ phòng lớn vọng sang tiếng nhạc của điệu nhảy ca-đri. Ngoài cửa, đám bồi bàn chốc chốc lại chạy qua, dậm chân thình thịch, bát đĩa va nhau loảng xoảng. Còn trong phòng đọc thì im lặng như tờ.

— Ở đây có vẻ tiện hơn đấy! bỗng có một giọng trầm, khàn đặc vang lên, nghe như từ trong lò sưởi chui ra. Vào đây! Vào đây, các cậu!

Cửa mở, và một gã đàn ông vai rộng, thấp đậm, ăn mặc như anh xà ích, đội chiếc mũ cắm lông công, đeo mặt nạ, bước vào phòng đọc. Theo sau gã là hai bà đeo mặt nạ và một anh bồi bưng khay. Trên khay có một chai rượu mùi bụng phình, ba chai vang đỏ và mấy cái cốc.

— Vào đây! Ở đây mát hơn, gã nói. Đặt khay lên bàn… Ngồi đi, các cô em! Giơ vu pri a la tri-mông-trăng! Còn các ngài, xích ra… chẳng việc gì phải ngồi đây!

Gã lảo đảo, gạt tay hất mấy cuốn tạp chí khỏi bàn.

— Đặt đây! Còn các ngài độc giả, xích ra. Chẳng có thì giờ đâu mà báo với chả chính trị… Vứt đi!

— Xin ông nhỏ tiếng một chút, một vị trí thức nói, nhìn cái mặt nạ qua cặp kính. Đây là phòng đọc, không phải quầy giải khát… Ở đây không phải chỗ uống rượu.

— Sao lại không phải chỗ? Bàn này lung lay chắc, hay trần nhà sắp sập? Lạ nhỉ?! Nhưng mà… không có thì giờ đôi co! Vứt báo đi… Đọc được tí chút là đủ rồi. Đằng nào các ngài cũng khôn lắm rồi, đọc nữa lại hỏng mắt, mà quan trọng nhất là: tôi không muốn, thế thôi.

Anh bồi đặt khay lên bàn, vắt khăn ăn lên khuỷu tay, đứng cạnh cửa. Hai bà lập tức xà vào rượu vang đỏ.

— Thế mà lại có những người khôn đến mức cho rằng báo chí còn hơn mấy thứ đồ uống này, gã cắm lông công vừa rót rượu mùi cho mình vừa nói. Còn theo ý tôi, các ngài đáng kính ạ, các ngài thích báo là vì các ngài chẳng có tiền mà uống. Tôi nói có đúng không? Ha ha!… Đọc với chả đọc! Thế trong ấy viết cái gì? Ông đeo kính kia! Ông đang đọc về sự kiện gì thế? Ha ha! Thôi, vứt đi! Làm bộ thế đủ rồi! Uống đi còn hơn!

Gã cắm lông công nhổm dậy, giật tờ báo khỏi tay ông đeo kính. Ông này mặt tái đi, rồi đỏ lên, ngạc nhiên nhìn mấy vị trí thức kia, mấy vị kia cũng nhìn lại ông.

— Ông quên mình là ai rồi, thưa ông! ông ta bừng bừng nổi giận. Ông biến phòng đọc thành quán rượu, ông dám làm càn, dám giật báo trên tay người khác! Tôi không cho phép! Ông không biết ông đang nói chuyện với ai đâu, thưa ông! Tôi là giám đốc ngân hàng Giét-chi-a-cốp!…

— Giét-chi-a-cốp thì tôi cũng cóc cần! Còn tờ báo của ông thì đáng được thế này…

Gã cầm tờ báo lên, xé nát ra từng mảnh.

— Các ngài ơi, thế này là thế nào? Giét-chi-a-cốp lắp bắp, chết lặng. Thật là lạ lùng, thật là… thật là quá sức tưởng tượng…

— Ngài ấy giận rồi kìa, gã đàn ông cười phá lên. Ối chà, sợ rồi! Run cả chân rồi kìa. Thế này nhé, các ngài đáng kính! Nói đùa đủ rồi, tôi chẳng thích nói chuyện với các ngài… Vì tôi muốn ở lại đây một mình với các cô em, tôi muốn được vui thú ở đây, nên xin đừng cãi lại, mời ra ngoài cho… Mời các ngài! Ông Bê-lê-bu-khin kia, cút ra chỗ bọn chó lợn ấy! Nhăn cái mõm lại làm gì? Đã bảo cút là cút! Nhanh lên, không thì coi chừng, chẳng biết chừng ăn một cái tống vào gáy đấy!

— Thế là thế nào? viên thủ quỹ của toà án trẻ mồ côi là Bê-lê-bu-khin hỏi, mặt đỏ bừng, nhún vai. Tôi chẳng hiểu gì cả… Một tên vô lại nào đó xông vào đây, rồi tự dưng… làm những chuyện như thế!

— Cái gì mà vô lại? gã cắm lông công quát lên, nổi giận, đấm xuống bàn khiến mấy cái cốc trên khay nảy lên. Mày nói ai đấy? Mày tưởng tao đeo mặt nạ thì mày muốn nói gì tao cũng được hả? Cái đồ lắm chuyện này! Đã bảo cút là cút! Ông giám đốc ngân hàng, xéo cho êm đi! Cút hết, đừng để sót một đứa nào ở đây! Đi, ra chỗ bọn chó lợn đi!

— Rồi chúng ta sẽ xem! Giét-chi-a-cốp nói, xúc động đến nỗi cả cặp kính cũng mờ đi vì hơi nước. Tôi sẽ cho ông biết tay! Này, đi gọi ông uỷ viên ban quản trị trực hôm nay lại đây!

Một phút sau, một ông uỷ viên ban quản trị bé nhỏ, tóc hung, ve áo đính dải băng xanh, bước vào, còn thở hổn hển vì vừa nhảy xong.

— Xin mời ông ra cho! ông ta nói. Ở đây không phải chỗ uống rượu! Mời ông ra quầy giải khát!

— Mày ở đâu nhảy ra thế? gã đeo mặt nạ hỏi. Tao có gọi mày đâu?

— Xin đừng mày tao, mời ông ra cho!

— Này anh bạn dễ thương: tôi cho anh một phút… Vì anh là uỷ viên, là người đứng đầu, nên anh hãy dắt tay mấy ông nghệ sĩ này ra ngoài giùm. Các cô em của tôi không thích có người lạ ở đây… Các cô ấy ngượng, mà tôi thì bỏ tiền ra, tôi muốn các cô ấy được tự nhiên.

— Rõ ràng cái lão hống hách này không hiểu là lão đâu phải đang ở trong chuồng lợn! Giét-chi-a-cốp quát. Gọi ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt lại đây!

— Ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt! tiếng gọi vang khắp câu lạc bộ. Ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt đâu rồi?

Ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt, một ông già mặc đồng phục cảnh sát, đến ngay.

— Mời ông ra khỏi đây! ông khàn khàn nói, trợn đôi mắt đáng sợ, vểnh bộ ria vuốt sáp.

— Ối, sợ quá! gã đàn ông nói rồi cười ha hả, khoái chí. Thề có Chúa, sợ quá! Trên đời lại có cái của khủng khiếp thế này, Chúa đánh chết tôi đi! Ria như ria mèo, mắt trợn ngược… Hê hê hê!

— Không được cãi! ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt gào lên hết sức, run bắn cả người. Cút ra! Tao sẽ cho người lôi mày ra!

Trong phòng đọc nổi lên một trận ồn ào không tưởng tượng nổi. Ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt mặt đỏ như tôm luộc, vừa quát vừa dậm chân. Giét-chi-a-cốp quát. Bê-lê-bu-khin quát. Tất cả các vị trí thức đều quát, nhưng giọng của họ đều bị át đi bởi cái giọng trầm, dày, khàn đặc của gã đeo mặt nạ. Vì cả câu lạc bộ nhốn nháo, người ta thôi khiêu vũ, và khách khứa ùn ùn kéo từ phòng lớn sang phòng đọc.

Để cho thêm phần nghiêm trọng, ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt cho gọi tất cả cảnh sát có mặt trong câu lạc bộ đến, rồi ngồi xuống viết biên bản.

— Viết đi, viết đi, cái mặt nạ nói, chọc ngón tay vào ngay dưới ngòi bút của ông. Bây giờ tôi, cái thân tội nghiệp này, sẽ ra sao đây? Ôi cái đầu khốn khổ của tôi! Sao các ngài nỡ hại tôi, đứa mồ côi bé bỏng? Ha ha! Thế nào? Biên bản xong chưa? Ký cả rồi chứ? Nào, bây giờ thì nhìn đây!… Một… hai… ba!

Gã đứng dậy, vươn thẳng người, giật phăng cái mặt nạ ra. Để lộ bộ mặt say khướt, gã nhìn khắp lượt mọi người, thích thú ngắm cái hiệu quả mình vừa gây ra, rồi buông người xuống ghế bành, cười sằng sặc vui sướng. Mà quả thật, gã đã gây ra một ấn tượng phi thường. Tất cả các vị trí thức bối rối nhìn nhau, mặt tái mét, vài người gãi gáy. Ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt hắng giọng một tiếng, như người lỡ dại làm một việc ngu xuẩn tày đình.

Trong kẻ gây rối, ai nấy đều nhận ra nhà triệu phú của thành phố, chủ xưởng, công dân danh dự cha truyền con nối Pi-a-ti-gô-rốp, người nổi tiếng vì những vụ bê bối, vì lòng từ thiện, và như tờ thông tin địa phương đã nhiều lần viết, vì lòng yêu mến sự khai sáng.

— Thế nào, các ngài có ra hay không? Pi-a-ti-gô-rốp hỏi sau một phút im lặng.

Các vị trí thức im thin thít, không nói một lời, rón rén đi ra khỏi phòng đọc, và Pi-a-ti-gô-rốp khoá cửa lại sau lưng họ.

— Mày biết đấy là ông Pi-a-ti-gô-rốp cơ mà! một phút sau, ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt khàn giọng thì thào, lắc vai anh bồi đang bưng rượu vào phòng đọc. Sao mày lại im?

— Ông ấy dặn không được nói ạ!

— Dặn không được nói… Để tao tống mày vào xà lim một tháng, đồ khốn kiếp, rồi mày sẽ biết thế nào là "dặn không được nói". Cút!… Còn các ngài cũng hay ho lắm, ông quay sang các vị trí thức. Làm loạn lên! Ra khỏi phòng đọc mười phút cũng không chịu được! Giờ thì tự đi mà gỡ cái nồi cháo này. Ôi, các ngài ơi là các ngài… Thề có Chúa, tôi chẳng ưa gì kiểu ấy!

Các vị trí thức đi lại trong câu lạc bộ, ủ rũ, thất thần, như người có lỗi, thì thầm với nhau, như linh cảm thấy điều gì chẳng lành… Vợ con họ, nghe nói ông Pi-a-ti-gô-rốp "bị xúc phạm" và đang giận, đều im bặt rồi lục tục kéo nhau về nhà. Không ai khiêu vũ nữa.

Hai giờ sáng, Pi-a-ti-gô-rốp từ phòng đọc bước ra. Ông ta say mèm, đi lảo đảo. Vào phòng lớn, ông ngồi xuống cạnh dàn nhạc, ngủ gà ngủ gật theo tiếng nhạc, rồi buồn rầu gục đầu xuống và ngáy.

— Đừng chơi nữa! các ông uỷ viên ban quản trị xua tay với đám nhạc công. Suỵt!… Ông Ê-gô Ni-lứt đang ngủ…

— Ông Ê-gô Ni-lứt có cho phép tôi đưa ông về nhà không ạ? Bê-lê-bu-khin cúi xuống ghé sát tai nhà triệu phú hỏi.

Pi-a-ti-gô-rốp chu môi lên như muốn thổi con ruồi khỏi má.

— Ông có cho phép tôi đưa ông về nhà không ạ, Bê-lê-bu-khin nhắc lại, hay để tôi bảo người ta cho xe tới?

— Hả? Ai? Mày… mày muốn gì?

— Đưa ông về nhà ạ… Đến giờ đi ngủ rồi ạ…

— Về… về nhà… Đưa tao về!

Bê-lê-bu-khin rạng rỡ hẳn lên vì sung sướng, bắt đầu đỡ Pi-a-ti-gô-rốp dậy. Các vị trí thức khác chạy lại, mỉm cười dễ thương, xốc nách vị công dân danh dự cha truyền con nối, cẩn thận dìu ông ra xe.

— Phải là một nghệ sĩ, một tài năng mới có thể xỏ mũi cả một đám người như thế này, Giét-chi-a-cốp vừa đỡ ông lên xe vừa vui vẻ nói. Tôi thật sự kinh ngạc, ông Ê-gô Ni-lứt ạ! Đến giờ tôi vẫn còn cười… Ha ha… Thế mà chúng tôi lại sôi sùng sục, lại cuống cả lên! Ha ha! Ông tin không? Đến ở nhà hát tôi cũng chưa bao giờ cười như thế… Hài hước vô cùng! Suốt đời tôi sẽ nhớ cái buổi tối khó quên này!

Tiễn Pi-a-ti-gô-rốp đi rồi, các vị trí thức vui hẳn lên, yên tâm hẳn.

— Lúc chia tay ông ấy còn bắt tay tôi đấy, Giét-chi-a-cốp nói, rất hài lòng. Vậy là không sao, ông ấy không giận…

— Cầu Chúa cho được như thế! ông Ép-xtơ-rát Xpi-ri-đô-nứt thở dài. Đồ khốn, đồ đê tiện, nhưng mà là ân nhân!… Biết làm sao được!…

— Hết —