Miếng bánh bị nguyền rủa

Lão Tai có ba cô con gái. An-na, cô chị cả, mà trong nhà chẳng mấy ai nhắc tới. Rô-dơ, cô thứ hai, nay đã mười tám tuổi. Và Cle-rơ, cô út, còn trẻ con, vừa bước sang mùa xuân thứ mười lăm.

Lão Tai, nay đã goá vợ, là thợ cả cơ khí ở xưởng làm khuy của ông Lơ-bruy-măng. Đó là một người tốt, rất được kính trọng, rất ngay thẳng, rất chừng mực, một thứ người thợ kiểu mẫu. Lão ở phố Ăng-gu-lêm, thành phố Lơ Ha-vơ-rơ.

Hồi An-na bỏ nhà theo trai, như người ta vẫn nói, ông già đã nổi một cơn thịnh nộ khủng khiếp. Lão đã doạ giết kẻ quyến rũ con mình, một gã trai miệng còn hơi sữa, trưởng một quầy hàng ở một cửa hàng lớn bán đồ thời trang trong thành phố. Rồi từ nhiều phía người ta kể với lão rằng con bé đã biết sống nề nếp, đã gửi tiền vào công trái, không lăng nhăng, nay đã gắn bó với một người đàn ông có tuổi, một ông thẩm phán toà án thương mại, ông Đuy-boa. Và người cha đã nguôi giận.

Lão còn quan tâm cả tới cuộc sống của cô, hỏi han về nhà cửa của cô ở những bạn gái cũ đã tới thăm cô. Và khi người ta quả quyết với lão rằng cô có nhà cửa đồ đạc riêng, có cả một đống bình màu trên lò sưởi, những bức tranh vẽ treo trên tường, những chiếc đồng hồ mạ vàng và thảm trải khắp nơi, một nụ cười mãn nguyện lại thoáng trên môi lão. Lão đây, lão làm việc đã ba mươi năm để dành dụm được năm sáu nghìn quan còm! Con bé rốt cuộc cũng chẳng ngốc!

Thế rồi một buổi sáng, cậu con trai nhà Tu-sa, có bố làm thợ đóng thùng ở cuối phố, tới hỏi cưới Rô-dơ, cô con gái thứ hai. Tim ông già đập rộn lên. Nhà Tu-sa giàu có và có địa vị. Lão quả thật gặp may với mấy đứa con gái.

Đám cưới được quyết định, và người ta định làm thật linh đình. Tiệc cưới sẽ tổ chức ở Xanh-tơ A-đrét-xơ, ở nhà hàng của bà Giuy-da. Tốn kém ra trò đấy, nhưng thôi kệ, đâu phải ngày nào cũng thế.

Nhưng một buổi sáng, khi ông già về nhà ăn trưa, đúng lúc lão ngồi vào bàn với hai cô con gái, cánh cửa bỗng mở toang và An-na xuất hiện. Cô mặc một bộ cánh lộng lẫy, đeo nhẫn, đội chiếc mũ cắm lông. Với tất cả những thứ ấy trông cô xinh như mộng. Cô nhảy lên ôm cổ bố, khiến lão chưa kịp kêu lên một tiếng, rồi cô vừa khóc vừa ngã vào vòng tay hai cô em, rồi ngồi xuống lau nước mắt và xin một cái đĩa để ăn súp cùng gia đình. Lần này đến lượt lão Tai cảm động rơi nước mắt, và nhắc đi nhắc lại mấy lần:

— Thế là phải, con ạ, thế là phải.

Bấy giờ cô nói ngay việc của mình. Cô không muốn người ta làm đám cưới cho Rô-dơ ở Xanh-tơ A-đrét-xơ, cô không muốn, ồ không đâu. Người ta sẽ làm đám cưới ngay ở nhà cô, và bố sẽ chẳng tốn một xu. Cô đã sắp xếp đâu vào đấy, mọi thứ đã thu xếp, đã định liệu cả rồi. Cô sẽ lo liệu tất cả, thế đấy!

Ông già nhắc lại:

— Thế là phải, con ạ, thế là phải.

Nhưng rồi lão thấy băn khoăn. Nhà Tu-sa có bằng lòng không? Rô-dơ, cô dâu, ngạc nhiên hỏi:

— Sao họ lại không bằng lòng chứ? Cứ để đấy, con lo, con sẽ nói với anh Phi-líp.

Quả thật ngay hôm ấy cô nói chuyện với người yêu, và Phi-líp tuyên bố thế là hoàn toàn hợp ý anh. Ông bà Tu-sa cũng rất mừng được ăn một bữa thịnh soạn mà chẳng tốn gì. Họ bảo nhau: "Thế thì chắc chắn sẽ linh đình lắm, vì ông Đuy-boa giàu nứt đố đổ vách." Rồi họ xin phép mời thêm một người bạn, cô Phlo-răng-xơ, người nấu bếp cho nhà ở tầng hai. An-na bằng lòng tất cả.

Đám cưới định vào ngày thứ Ba cuối tháng.

Sau thủ tục ở toà thị chính và nghi lễ ở nhà thờ, đoàn người dự cưới kéo tới nhà An-na. Về phía mình, nhà Tai đưa theo một ông anh họ có tuổi, ông Xô-vơ-ta-nanh, một người hay triết lý, kiểu cách và khệnh khạng, mà cả nhà đang chờ hưởng gia tài, và một bà dì già, bà La-mông-đoa.

Ông Xô-vơ-ta-nanh được chỉ định khoác tay An-na. Người ta xếp hai người thành một cặp, cho rằng đó là hai nhân vật quan trọng nhất và sang trọng nhất trong đám.

Vừa tới trước cửa nhà mình, An-na lập tức bỏ người khoác tay cô mà chạy lên trước, nói:

— Để em dẫn đường cho mọi người.

Cô chạy lên cầu thang, trong khi đoàn khách đi sau chậm rãi hơn.

Vừa mở cửa nhà mình, cô gái đứng tránh sang một bên cho mọi người đi qua. Khách khứa lần lượt đi qua trước mặt cô, mắt tròn xoe, ngoái đầu khắp phía để ngắm cảnh xa hoa bí ẩn.

Bàn ăn được bày ở phòng khách, vì phòng ăn bị cho là quá nhỏ. Một chủ nhà hàng gần đó đã cho thuê bát đĩa, và những bình rượu đầy lấp lánh dưới một tia nắng rọi qua cửa sổ.

Các bà vào phòng ngủ cởi khăn choàng và mũ, còn ông bố Tu-sa đứng ở cửa, nháy mắt về phía chiếc giường thấp và rộng, làm với cánh đàn ông những dấu hiệu nho nhỏ tinh quái và thân thiện. Lão Tai, rất đàng hoàng, ngắm đồ đạc sang trọng của con gái với một niềm kiêu hãnh thầm kín. Lão đi từ phòng này sang phòng khác, tay vẫn cầm mũ, đưa mắt kiểm kê từng món, bước đi như ông từ trong nhà thờ.

An-na đi đi lại lại, chạy tới chạy lui, ra lệnh, giục giã bữa tiệc.

Cuối cùng cô xuất hiện ở ngưỡng cửa phòng ăn đã dọn trống đồ đạc, gọi to:

— Mọi người ra đây một phút nào.

Mười hai người khách ùa tới, và thấy mười hai ly rượu ngọt xếp thành vòng tròn trên một chiếc bàn nhỏ.

Rô-dơ và chồng ôm eo nhau, đã tranh thủ hôn nhau ở các góc nhà. Ông Xô-vơ-ta-nanh không rời mắt khỏi An-na, hẳn bị ám ảnh bởi cái háo hức, cái chờ mong vẫn khuấy động đàn ông, kể cả những ông già xấu xí, khi ở gần những người đàn bà lẳng lơ, như thể vì nghề nghiệp, vì bổn phận nhà nghề, họ phải dành cho mọi người đàn ông một chút gì của mình.

Rồi người ta ngồi vào bàn, và bữa tiệc bắt đầu. Các bậc cha mẹ ngồi một đầu, đám trẻ ngồi đầu kia. Bà Tu-sa mẹ ngồi chủ toạ bên phải, cô dâu mới ngồi chủ toạ bên trái. An-na lo cho tất cả và cho từng người, để mắt sao cho ly lúc nào cũng đầy và đĩa lúc nào cũng có thức ăn. Một thứ ngượng ngùng kính cẩn, một thứ rụt rè trước sự giàu có của căn nhà và vẻ trịnh trọng của cách bày biện khiến khách khứa như tê liệt. Người ta ăn nhiều, ăn ngon, nhưng không cười đùa như vẫn phải cười đùa trong đám cưới. Người ta cảm thấy mình ở trong một bầu không khí quá sang trọng, điều đó làm người ta khó xử. Bà Tu-sa mẹ, vốn thích cười, cố làm cho không khí sôi nổi lên. Và khi tới món tráng miệng, bà gọi to:

— Này, Phi-líp, hát cho mọi người nghe một bài đi.

Con trai bà vốn nổi tiếng khắp phố là có một trong những giọng hát hay nhất Lơ Ha-vơ-rơ.

Chú rể lập tức đứng dậy, mỉm cười, quay sang chị vợ cho lịch sự và ga-lăng, tìm một bài gì hợp hoàn cảnh, nghiêm trang, đứng đắn, mà anh cho là hợp với vẻ trịnh trọng của bữa tiệc.

An-na làm ra vẻ hài lòng, ngả người ra ghế để nghe. Mọi gương mặt đều trở nên chăm chú và thấp thoáng nụ cười.

Chàng ca sĩ báo tên bài "Miếng bánh bị nguyền rủa", rồi uốn cong cánh tay phải khiến chiếc áo lễ phục xô cả lên cổ, và anh bắt đầu:

"Có miếng bánh thánh từ đất đai bủn xỉn,
Ta phải giật về bằng cánh tay oai hùng.
Bánh lao động, người lương thiện chiều xuống,
Mang về cho đàn con, lòng hớn hở vô cùng.
Nhưng còn miếng bánh khác, vẻ ngoài cám dỗ,
Bánh bị nguyền, quỷ dữ gieo để hại người ta.
Các con ơi, chớ đụng vào, đó là bánh tội lỗi!
Các con yêu, xin hãy tránh miếng bánh ấy xa xa!"

Cả bàn tiệc vỗ tay cuồng nhiệt. Ông bố Tu-sa tuyên bố:

— Thế mới gọi là bài hát chứ.

Cô đầu bếp được mời xoay xoay trong tay một mẩu bánh mì, nhìn nó đầy xúc động. Ông Xô-vơ-ta-nanh thì thầm:

— Hay lắm!

Còn bà dì La-mông-đoa đã lấy khăn ăn chấm nước mắt.

Chú rể báo:

— Đoạn thứ hai.

Rồi anh cất giọng với nhiệt tình mỗi lúc một tăng:

"Hãy kính trọng kẻ khổ đau, tuổi già gục ngã,
Bên vệ đường đưa tay xin ta lúc đi qua.
Nhưng hãy khinh kẻ bỏ việc, thân khoẻ mạnh,
Mà dám chìa tay xin xỏ khắp gần xa.
Ăn xin khi không cần là ăn cắp của người già,
Là ăn cắp của người thợ lưng còng vì lao khổ.
Nhục thay kẻ sống bằng miếng bánh lười nhác!
Các con yêu, xin hãy tránh miếng bánh ấy xa xa!"

Tất cả, kể cả hai người phục vụ đứng sát tường, cùng gào lên đồng thanh điệp khúc. Những giọng chua lè và lạc điệu của đàn bà làm phô cả những giọng trầm đục của đàn ông.

Bà dì và cô dâu khóc thật sự. Lão Tai hỉ mũi kêu như kèn trôm-bôn, còn ông bố Tu-sa cuồng nhiệt vung cả một ổ bánh mì ra tới giữa bàn. Cô đầu bếp khách mời để những giọt nước mắt lặng lẽ rơi xuống mẩu bánh mì mà cô vẫn mân mê không thôi.

Ông Xô-vơ-ta-nanh nói giữa cơn xúc động chung:

— Đấy mới là những điều lành mạnh, khác hẳn mấy bài hát tục tĩu.

An-na cũng xúc động, gửi những nụ hôn gió cho em gái, và trìu mến chỉ về phía chồng em, như để chúc mừng.

Chàng trai, ngây ngất vì thành công, hát tiếp:

"Trong căn phòng giản dị, hỡi cô thợ dễ thương,
Hình như cô đang nghe tiếng kẻ dụ dỗ gọi mời!
Em tội nghiệp ơi, nghe ta, đừng buông kim chỉ.
Cha mẹ chỉ có mình em, em là hạnh phúc của người.
Trong xa hoa nhơ nhuốc em tìm thấy gì vui thú,
Khi cha em nguyền rủa em lúc nhắm mắt lìa đời?
Miếng bánh ô danh nhào bằng nước mắt chan hoà.
Các con yêu, xin hãy tránh miếng bánh ấy xa xa!"

Chỉ có hai người phục vụ và ông bố Tu-sa hát theo điệp khúc. An-na tái mét, cúi gằm mặt. Chú rể sững sờ nhìn quanh mà không hiểu vì sao bỗng dưng lạnh tanh như thế. Cô đầu bếp bỗng buông mẩu bánh mì như thể nó vừa hoá thành thuốc độc.

Ông Xô-vơ-ta-nanh nghiêm trang tuyên bố để cứu vãn tình thế:

— Đoạn cuối thì thừa.

Lão Tai, đỏ tới tận mang tai, đảo mắt hung tợn nhìn quanh.

Bấy giờ An-na, đôi mắt đẫm lệ, bảo những người phục vụ bằng một giọng ướt nhoà, giọng của một người đàn bà đang khóc:

— Mang sâm-banh ra đây.

Lập tức một niềm vui làm rung chuyển khách khứa. Những gương mặt lại rạng rỡ. Riêng ông bố Tu-sa, người chẳng thấy gì, chẳng cảm thấy gì, chẳng hiểu gì, vẫn vung ổ bánh mì mà hát một mình, chìa nó cho khách khứa xem:

"Các con yêu, xin hãy tránh miếng bánh ấy xa xa!"

Thế là cả đám cưới, như bị điện giật khi thấy những chai rượu đội mũ bạc xuất hiện, đồng thanh hát lại ầm ầm như sấm:

"Các con yêu, xin hãy tránh miếng bánh ấy xa xa!"

— Hết —