Mỏm đá chim uria

Lại tới mùa chim uria rồi.

Từ tháng tư tới cuối tháng năm, trước khi khách tắm biển Pa-ri kéo về, người ta bỗng thấy xuất hiện trên bãi biển nhỏ Ê-tơ-ra-ta vài ông già đi ủng, thắt mình trong áo khoác đi săn. Họ ở khách sạn Ô-vin bốn năm ngày, biến mất, ba tuần sau lại tới, rồi sau một đợt ở nữa thì đi hẳn.

Mùa xuân năm sau người ta lại gặp họ.

Đó là những tay săn chim uria cuối cùng, những người còn sót lại của lớp cũ. Ba bốn mươi năm trước, họ là cả một nhóm chừng hai chục người say mê. Giờ họ chỉ còn vài tay bắn cuồng nhiệt.

Chim uria là một loài chim biển di trú rất hiếm, có những tập tính kỳ lạ. Gần như quanh năm nó sống ở vùng biển Niu-phao-len, quanh quần đảo Xanh-Pi-e và Mi-cơ-lông. Nhưng tới mùa kết đôi, một đàn chim di cư vượt đại dương, và năm nào cũng tới đẻ trứng và ấp trứng ở đúng một chỗ, trên cái mỏm đá gọi là mỏm đá chim uria, gần Ê-tơ-ra-ta. Người ta chỉ gặp chúng ở đó, chỉ ở đó mà thôi. Chúng vẫn luôn tới đó, người ta vẫn luôn săn chúng, thế mà chúng vẫn quay về, và chúng sẽ còn quay về mãi. Con non vừa nuôi lớn là chúng lại đi, biến mất trong một năm.

Tại sao chúng không bao giờ tới chỗ khác, không chọn một điểm nào khác trên dải vách đá trắng dài dằng dặc và giống nhau như đúc chạy từ eo biển Ca-lê tới tận Ha-vơ-rơ? Sức mạnh nào, bản năng bất khả kháng nào, thói quen hàng thế kỷ nào thúc đẩy những con chim ấy quay về nơi này? Cuộc di cư đầu tiên nào, có lẽ cơn bão nào, ngày xưa đã ném tổ tiên chúng lên mỏm đá này? Và tại sao con cái, cháu chắt, tất cả hậu duệ của những con đầu tiên lại cứ luôn quay về đó!

Chúng không đông: nhiều lắm là một trăm con, như thể chỉ có một gia đình duy nhất giữ truyền thống ấy, làm cuộc hành hương hằng năm ấy.

Và mỗi mùa xuân, hễ bộ lạc du hành bé nhỏ ấy vừa quay về mỏm đá của mình, thì cũng vẫn những tay thợ săn ấy lại xuất hiện trong làng. Ngày xưa người ta biết họ khi họ còn trẻ. Giờ họ đã già, nhưng vẫn trung thành với cuộc hẹn đều đặn mà họ tự đặt cho nhau từ ba bốn mươi năm nay.

Không đời nào họ lỡ hẹn.

Đó là một buổi chiều tháng tư, vào một trong những năm gần đây. Ba trong số các tay săn chim uria lão luyện vừa tới. Còn thiếu một người, ông Đác-nen.

Ông không viết thư cho ai, không báo tin gì! Vậy mà ông đâu có chết như bao người khác trong nhóm, vì nếu thế thì người ta đã biết. Cuối cùng, chờ mãi phát chán, những người tới trước ngồi vào bàn ăn. Bữa tối sắp xong thì một cỗ xe lăn bánh vào sân quán trọ, và chẳng mấy chốc người tới muộn bước vào.

Ông ngồi xuống, vui vẻ, xoa tay, ăn rất ngon miệng. Và khi một người bạn ngạc nhiên thấy ông mặc áo khoác dài lịch sự, ông thản nhiên đáp:

"Ừ, tôi không kịp thay đồ."

Rời bàn ăn là mọi người đi ngủ, vì muốn bất ngờ đánh úp lũ chim thì phải lên đường từ rất lâu trước khi trời sáng.

Chẳng gì đẹp bằng cuộc săn ấy, cuộc dạo chơi lúc tinh mơ ấy.

Mới ba giờ sáng, mấy anh thủy thủ đã đánh thức các tay săn bằng cách ném cát vào cửa kính. Chỉ vài phút là người ta đã sẵn sàng và đi xuống bờ kè. Tuy trời còn chưa rạng, những vì sao đã hơi nhạt đi. Biển làm sỏi kêu ken két. Gió mát đến nỗi người ta hơi rùng mình, dù mặc áo dày.

Chẳng mấy chốc hai chiếc thuyền được mọi người đẩy, đột ngột trượt xuống con dốc toàn sỏi tròn, với một tiếng như tiếng vải bị xé. Rồi chúng bập bềnh trên những con sóng đầu tiên. Cánh buồm nâu kéo lên cột, phồng lên một chút, phập phồng, ngập ngừng, rồi lại căng phồng, tròn như cái bụng, đưa những thân thuyền quét hắc ín về phía cái cổng đá lớn phía hạ lưu, lờ mờ hiện ra trong bóng tối.

Bầu trời sáng dần. Bóng đêm như tan ra. Bờ biển còn như phủ một tấm màn, dải bờ đá trắng lớn, thẳng đứng như một bức tường thành.

Người ta vượt qua Cổng Man-nơ, một vòm đá khổng lồ tàu thủy có thể đi lọt; người ta vòng qua mũi Cuốc-tin. Đây là thung lũng Ăng-ti-phe, rồi mũi đất cùng tên. Và bỗng người ta thấy một bãi biển có hàng trăm con hải âu đang đậu. Đây rồi, mỏm đá chim uria.

Nó chỉ đơn giản là một chỗ u nhỏ trên vách đá. Và trên những gờ đá hẹp, những cái đầu chim ló ra, nhìn những chiếc thuyền.

Chúng ở đó, bất động, chờ đợi, chưa liều bay đi. Vài con đậu trên những mỏm nhô ra, trông như đang ngồi xổm, dựng đứng như cái chai, vì chân chúng ngắn đến nỗi khi đi chúng như trượt đi, tựa những con thú gắn bánh xe. Và muốn bay lên, vì không lấy đà được, chúng phải buông mình rơi xuống như những hòn đá, gần như rơi tới tận chỗ những con người đang rình chúng.

Chúng biết tật nguyền của mình và mối nguy nó gây ra, nên chẳng vội bỏ chạy.

Nhưng các thủy thủ bắt đầu la hét, gõ vào mạn thuyền bằng những cái cọc chèo bằng gỗ, và lũ chim hoảng sợ lao mình từng con một vào khoảng không, rơi xuống sát mặt sóng. Rồi đôi cánh vỗ nhanh, chúng vụt đi, vụt đi, ra tận khơi xa, nếu như một trận mưa đạn chì không quật chúng xuống nước.

Suốt một giờ người ta xả đạn vào chúng như thế, buộc chúng phải chuồn đi từng con một. Đôi khi những con mái trong tổ, quyết ấp trứng tới cùng, không chịu đi, và lãnh hết loạt đạn này tới loạt đạn khác, làm bắn lên mỏm đá trắng những giọt máu hồng, trong khi con vật tắt thở mà không rời ổ trứng.

Ngày đầu tiên, ông Đác-nen săn với cái hăng hái thường lệ. Nhưng khi quay về lúc mười giờ, dưới ánh mặt trời cao rực rỡ hắt những tam giác ánh sáng lớn vào những khe trắng của bờ biển, ông có vẻ hơi lo nghĩ, đôi lúc lại mơ màng, trái với thói quen.

Vừa về tới làng, một người trông như đầy tớ, mặc đồ đen, tới nói nhỏ với ông. Ông có vẻ suy nghĩ, ngần ngừ, rồi đáp:

"Không, mai đã."

Và hôm sau cuộc săn lại bắt đầu. Lần này ông Đác-nen bắn trượt nhiều, dù lũ chim gần như rơi ngay đầu nòng súng. Các bạn ông cười, hỏi ông có đang yêu không, có nỗi băn khoăn thầm kín nào làm xao động lòng dạ và đầu óc ông không. Cuối cùng ông thừa nhận.

"Phải, thật đấy, chiều nay tôi phải đi rồi, và chuyện ấy làm tôi bực mình."

"Sao, ông đi à? Mà vì sao?"

"Ồ, tôi có một việc phải lo, tôi không thể ở lâu hơn được."

Rồi người ta nói sang chuyện khác.

Ăn trưa vừa xong, người đầy tớ áo đen lại xuất hiện. Ông Đác-nen ra lệnh thắng xe. Người đầy tớ sắp đi ra thì ba tay thợ săn kia xen vào, nài nỉ, van xin, cầu khẩn để giữ bạn mình lại. Cuối cùng một người hỏi:

"Nhưng nào, cái việc ấy đâu có gấp lắm, vì ông đã chờ được hai ngày rồi kia mà!"

Tay thợ săn hết sức bối rối, ngẫm nghĩ, rõ ràng đang giằng co, bị kéo giữa thú vui và bổn phận, khổ sở và lúng túng.

Sau một hồi suy nghĩ lâu, ông lẩm bẩm, ngập ngừng:

"Ấy là vì... ấy là vì... tôi không tới đây một mình. Tôi có mang theo thằng con rể."

Thế là những tiếng kêu, những tiếng reo:

"Con rể ông à?... Nhưng anh ấy đâu?"

Bỗng nhiên ông có vẻ ngượng ngùng, và đỏ mặt.

"Sao! Các ông không biết à?... Nhưng... nhưng... nó ở trong nhà để xe ngựa. Nó chết rồi."

Một sự im lặng sững sờ bao trùm.

Ông Đác-nen nói tiếp, càng lúc càng bối rối:

"Tôi chẳng may mất nó. Và trong lúc đưa xác nó về nhà tôi ở Bri-dơ-vin, tôi rẽ một chút cho khỏi lỡ cuộc hẹn của chúng ta. Nhưng các ông hiểu cho, tôi không thể nấn ná lâu hơn được nữa."

Thế là một tay thợ săn, bạo dạn hơn, nói:

"Nhưng mà... đằng nào nó cũng chết rồi... tôi nghĩ là... nó chờ thêm một ngày nữa cũng được chứ sao."

Hai người kia không ngần ngừ nữa:

"Không cãi vào đâu được," họ nói.

Ông Đác-nen như trút được gánh nặng. Tuy vậy vẫn còn hơi lo, ông hỏi:

"Nhưng mà... thật lòng... các ông thấy thế à?..."

Ba người kia đồng thanh như một:

"Trời ạ, ông bạn thân mến, trong tình trạng của nó thì sớm hai ngày hay muộn hai ngày cũng chẳng sao."

Thế là, hoàn toàn yên tâm, ông bố vợ quay sang người đàn ông áo đen, gã phu đám ma:

"Thôi được, anh bạn ạ, để ngày kia vậy."

— Hết —