Con hoạ mi trong rừng liễu

Chương 1: Con hoạ mi trong rừng liễu

Một con chim bay gây ra mầm hoạ, bảy mạng người tàn hại nhau, thật đáng than. Kính khuyên người đời phải lấy đó làm gương, chớ để con cái không biết lo việc nhà.

Chuyện kể triều vua Huy Tông nhà Đại Tống, năm Tuyên Hoà thứ ba, ở quận Hải Ninh, dưới cầu Bắc Tân ngoài cửa Vũ Lâm, có một nhà làm nghề dệt họ Thẩm, tên Dục, tên chữ Tất Hiển. Nhà khá giàu có, lấy vợ họ Nghiêm, vợ chồng thương yêu nhau. Hai ông bà sinh được độc một đứa con trai, đặt tên là Thẩm Tú, năm ấy mười tám tuổi, chưa lấy vợ.

Người cha chuyên sống bằng nghề dệt the lụa. Không ngờ Thẩm Tú chẳng lo làm ăn, chỉ thích phong lưu chơi bời, nuôi chim hoạ mi qua ngày. Cha mẹ vì thương con một, nên chẳng dạy bảo được. Hàng xóm láng giềng đặt cho anh một cái tên riêng, gọi là "Thẩm chim". Ngày nào cũng vậy, đến canh năm, anh xách chim hoạ mi vào rừng liễu trong thành để dạo chim, chẳng phải chỉ một ngày.

Bỗng đến cuối xuân đầu hạ, trời chẳng nóng chẳng lạnh, đúng lúc hoa đỏ liễu xanh. Hôm ấy, Thẩm Tú dậy từ sáng sớm, rửa mặt chải đầu, ăn chút điểm tâm, sửa soạn lồng chim. Trong lồng là một con hoạ mi hay không ai bằng. Con vật ấy chỉ trên trời mới có, đúng là trần gian không có con thứ hai. Đem đi đâu chọi cũng chẳng con nào thắng được nó, thắng được cả trăm chục quan tiền. Vì thế anh quý nó như tính mạng. Anh làm cho nó một cái lồng sơn vàng, móc bằng đồng thau, hũ nước hũ thức ăn bằng sứ lò Ca, lồng phủ the xanh. Xách lồng trên tay, anh nghênh ngang đi thẳng vào thành, đến rừng liễu dạo chim. Không ngờ Thẩm Tú đi chuyến này lại chết thảm, giống như lợn dê vào nhà đồ tể, từng bước tìm đến đường chết.

Lúc ấy Thẩm Tú xách chim hoạ mi đi thẳng đến rừng liễu. Không ngờ đến hơi muộn, những người dạo chim đã tản đi hết, vắng tanh, tối mờ, không một người qua lại. Thẩm Tú một mình treo chim lên cây liễu, cho nó hót một hồi. Thẩm Tú thấy buồn tẻ, tháo lồng xuống, định về.

Không ngờ bụng dưới quặn đau một trận, dồn lên, anh ngồi thụp xuống đất. Nguyên Thẩm Tú có một chứng bệnh trong người, gọi là chứng thoát vị, mỗi lần lên cơn là như chết đi một lúc. Hôm ấy chắc vì dậy sớm, lại đến muộn, mọi người đã tản, buồn bực trong lòng, nên cơn bệnh lên rất dữ. Anh ngã vật bên gốc liễu, hai canh giờ không biết gì.

Các vị biết đấy, việc có lúc trùng hợp, vật có lúc tình cờ. Hôm ấy có một ông thợ đai thùng, gọi là ông Trương, gánh gánh hàng đi xuyên qua rừng liễu, sang nhà Chử Gia Đường làm việc. Từ xa thấy một người nằm bên gốc cây, ông bước vội đến, đặt gánh xuống xem. Thấy Thẩm Tú mặt vàng như sáp, mê man không tỉnh, bên người chẳng có tiền của gì, chỉ có một cái lồng hoạ mi. Con vật lúc ấy lại càng hót hay.

Thế là nhất thời thấy của nổi lòng tham, nghèo quá sinh mưu. Ông nghĩ bụng: "Suốt ngày kiếm được hai phân bạc, sao mà sướng được?" Cũng là Thẩm Tú đến số chết, con hoạ mi thấy ông Trương lại càng hót hay hơn. Ông Trương nói:

— Thứ khác không đáng gì, chỉ con hoạ mi này ít nhất cũng đáng hai ba lạng bạc.

Ông bèn xách lồng lên, định đi. Không ngờ Thẩm Tú vừa tỉnh lại, mở mắt thấy ông Trương xách lồng, muốn gượng dậy mà không nổi, chỉ miệng chửi:

— Lão già khốn nạn! Mang hoạ mi của tao đi đâu?

Ông Trương nghe chửi, nghĩ: "Thằng ranh con này mồm mép quá! Nếu ta cứ mang đi, lỡ nó bò dậy đuổi theo thì ta lại thiệt. Đã làm thì làm cho trót, đằng nào cũng là việc xấu rồi."

Ông bèn lấy trong thùng ra con dao gọt thùng, đè Thẩm Tú xuống cứa một nhát. Con dao cong vừa sắc, sức lại mạnh, cái đầu đã lăn sang một bên. Ông Trương cũng hoảng, nhìn đông ngó tây, sợ có người bắt gặp. Ngẩng lên thấy một cây liễu rỗng ruột, ông vội nhặt cái đầu ném vào trong thân cây. Bỏ dao vào thùng, treo lồng lên gánh, cũng chẳng sang Chử Gia Đường làm việc nữa, đi như một làn khói, xuyên phố qua ngõ, đến một nơi.

Các vị xem, chỉ vì con hoạ mi này mà hại oan mấy mạng người? Đúng là: lời nói riêng ở nhân gian, trời nghe như sấm. Dối lòng trong buồng tối, mắt thần sáng như chớp.

Lúc ấy ông Trương vừa đi vừa nghĩ: "Ta thấy trong quán trọ ở Hồ Châu thự có người khách thường muốn mua chim chóc, sao không mang đến bán cho hắn?" Ông đi thẳng ra ngoài cửa Vũ Lâm.

Cũng là kiếp nạn kiếp trước đã định. Vừa đúng lúc gặp ba người khách cùng hai cậu trai theo hầu, cả thảy năm người, đang thu xếp hàng hoá định về. Mấy người khách ấy đều là người Biện Lương ở Đông Kinh. Trong đó có một người họ Lý tên Cát, buôn thuốc bắc. Người này ngày thường cũng thích nuôi hoạ mi, thấy trên gánh thợ đai thùng có con hoạ mi đẹp, bèn gọi:

— Ông Trương, cho xem một chút.

Ông Trương đặt gánh xuống. Người khách xem con hoạ mi, lông và mắt đều rất đẹp, tiếng lại hót hay, trong lòng yêu lắm, bèn hỏi ông Trương:

— Ông có bán không?

Lúc ấy ông Trương chỉ mong tống được mầm hoạ đi, nói:

— Khách quan trả bao nhiêu?

Lý Cát càng xem càng thích, nói:

— Trả ông một lạng bạc.

Ông Trương biết đã trúng mánh, nói:

— Vốn không nên mặc cả, nhưng người yêu thì coi như của quý, xin thêm chút ít là được.

Lý Cát lấy ra ba miếng bạc, cân thử được một lạng hai đồng cân, nói:

— Thôi được.

Rồi đưa cho ông Trương. Ông Trương nhận bạc, xem qua, bỏ vào túi, đưa con hoạ mi cho khách, chào rồi đi luôn, miệng lẩm bẩm:

— Tống được cái mầm hoạ này đi cũng là việc tốt.

Ông không ra phố làm ăn nữa, về thẳng nhà, trong lòng cũng có phần không yên. Đúng là: làm ác sợ trời đất trách, dối lòng còn sợ quỷ thần hay.

Nguyên ông Trương ở dưới chân thành cửa Dũng Kim, chỉ có hai vợ chồng già, không có con. Bà vợ thấy ông về, nói:

— Nan tre chưa động một sợi, sao về sớm thế? Có việc gì?

Ông Trương không đáp, gánh hàng vào thẳng nhà đặt xuống, quay lại đóng cổng, nói:

— Bà ơi, lại đây, tôi nói chuyện với bà. Vừa rồi thế này thế này, kiếm được một lạng hai đồng cân bạc này, bà cứ tạm tiêu cho sướng.

Hai vợ chồng mừng rỡ, không nói nữa.

— Hết chương 1 —