Bài từ chắp nhặt

Chương 1: Bài từ chắp nhặt

Hoa hạnh qua mưa, dần dần hồng tàn rơi rụng, sắc như son phấn. Nước chảy trôi hương, người dần xa, khó gửi lòng xuân đằm thắm. Hận biệt chàng vương tôn, bóng tường trông mỏi mắt, ai người hái mơ xanh? Yên vàng ở chốn nào? Liễu xanh vẫn như xưa trên lối nam. Mây mưa tan trong chốc lát, đa tình vì cớ gì mà dễ lìa dễ rẽ. Én nói nghìn điều, nào biết kể được chút tin tức của người ấy. Hẹn dày thề sâu, trừ phi gặp lại, gặp rồi mới chắc chắn. Mà nay đành chịu, tấc ruột chất nghìn mối hận.

Bài từ này theo điệu Niệm nô kiều, do một sĩ tử đi thi tên là Thẩm Văn Thuật làm, vốn đều chắp nhặt từ câu từ của người xưa. Sao biết như thế? Xin kể từ đầu cho các vị nghe.

Câu thứ nhất "hoa hạnh qua mưa". Trần Tử Cao từng có bài từ về tiết Hàn thực, theo điệu Yết kim môn: Tơ liễu biếc, dưới liễu nhà ai ăn Hàn thực. Tiếng oanh vội vã, hoa lặng lẽ, thềm ngọc cỏ xuân ướt. Nhàn tựa lồng hương không sức, tâm sự có ai biết được? Nén hương đàn vấn vít quanh song tựa vách, hoa hạnh giọt mưa tàn.

Câu thứ hai "dần dần hồng tàn rơi rụng, sắc như son phấn". Lý Dịch An từng có bài từ cuối xuân, theo điệu Phẩm lệnh: Rơi rụng hồng tàn, như sắc son phấn. Việc xuân một năm, liễu bay tơ nhẹ, măng thêm tre mới. Quạnh hiu, lặng nhìn vườn nhỏ xanh non. Lên cao chưa thoả, buồn vì ngày về của khách giục giã. Năm khác mộng trong, nghìn dặm còn đến, bóng thành khúc suối. Hẳn có người lướt sóng, thường vì bạn cũ mà ngóng trông.

Câu thứ ba "nước chảy trôi hương". Bà họ Lý ở Diên An từng có bài từ mưa xuân, theo điệu Hoán khê sa: Tường vi không sức mang mưa rủ thấp, bướm đa tình đuổi hoa mà bay, nước chảy trôi hương, én non kêu. Bến nam hồn tan, xuân chẳng màng, áo Đông Dương rộng ra, gương biết trước, lầu nhỏ đêm nay trăng bịn rịn.

Câu thứ tư "người dần xa, khó gửi lòng xuân đằm thắm". Thiền sư Bảo Nguyệt từng có bài từ xuân, theo điệu Liễu sao thanh: Đằm thắm lòng xuân, người tình dần xa, khó gửi sầu ly biệt. Sau mưa lạnh nhẹ, trước gió hương mềm, xuân ở hoa lê. Người đi tựa mái chèo nơi chân trời, chỗ tỉnh rượu nắng tàn quạ rối. Ngoài cửa đánh đu, đầu tường má phấn, sân sâu nhà ai?

Câu thứ năm thứ sáu "hận biệt chàng vương tôn, bóng tường trông mỏi mắt". Âu Dương Vĩnh Thúc từng có bài từ thanh minh, theo điệu Nhất hộc châu: Ôm lòng thương xuân, sau thanh minh oanh hoa đẹp. Khuyên người chớ nói với kẻ sầu, lại bị bánh xe thơm nghiền nát cỏ xanh. Đêm qua gió trăng liền đến sáng, bóng tường trông mỏi mắt chẳng ai đến. Hận biệt vương tôn sầu biết bao, còn vướng rét xuân, chưa để cành hoa già.

Câu thứ bảy "ai người hái mơ xanh". Triều Vô Cữu từng có bài từ xuân, theo điệu Thanh thương oán: Gió lay động, mưa lất phất, cành biếc mềm yếu, đầu hoa nặng. Áo xuân chật, kiều diễm không sức, nhớ lúc ban đầu cùng người hái mơ xanh. Thảy như mộng, bao giờ được chung? Đáng thương làm lệch cả trâm phượng! Quan san cách trở, mây chiều biếc, én đã về rồi, mà chẳng có chút tin tức nào.

Câu thứ tám thứ chín "yên vàng ở chốn nào? Liễu xanh vẫn như xưa trên lối nam". Liễu Kỳ Khanh từng có bài từ xuân, theo điệu Thanh bình lạc: Râm nắng chưa định, nắng mỏng hong bóng mây. Yên vàng tìm lối hoa nơi đâu? Liễu xanh vẫn như xưa lối nam lặng lẽ. Uể oải bao nhiêu tình xuân, đáng thương già rồi khó thành! Hãy xem tóc mai sương đã nhổ, chẳng theo cỏ thơm mà mọc lại.

Câu thứ mười "mây mưa tan trong chốc lát". Án Thúc Nguyên từng có bài từ xuân, theo điệu Ngu mỹ nhân: Hoa bay tự có chỗ vướng lòng, chẳng chịu ở bên cành. Gió sớm thổi mỏng đã đủ sầu, lại theo nước chảy về đông qua lầu Tần. Mây mưa tan chốc lát mà oán, nhàn tựa lan can mà thấy. Xa gạt đôi dòng lệ ướt hồng thơm, thầm hận dung nhan ngọc cũng như hoa.

Câu mười một "đa tình vì cớ gì mà dễ lìa dễ rẽ". Nguỵ phu nhân từng có bài từ xuân, theo điệu Quyển châu liêm: Nhớ lúc đến xuân chưa muộn, nắm tay vin hoa, tay áo thấm sương đầu cành. Thầm bói lòng xuân cùng hoa nói, tranh tìm hai đoá, tranh nhau đi trước. Đa tình vì cớ gì lại phụ nhau? Dễ rẽ dễ lìa, biết kể cùng ai? Lệ ướt chỗ cành hải đường, chúa xuân uổng gửi gắm em.

Câu mười hai "én nói nghìn điều". Khang Bá Khả từng có bài từ xuân, theo điệu Giảm tự mộc lan hoa: Hoa dương bay hết, mây đè bóng xanh, gió vừa lặng. Rèm buông nhàn rủ, nói nghìn điều, chim én bay. Lầu nhỏ sâu lặng, ngủ dậy phấn tàn còn chưa sửa. Mộng chẳng thành về, lệ rơi lốm đốm áo chỉ vàng.

Câu mười ba "nào biết kể được chút tin tức của người ấy". Tần Thiếu Du từng có bài từ xuân, theo điệu Dạ du cung: Cớ chi chúa xuân lại đi! Uổng đầy sân hoa rơi tơ bay. Én khéo líu lo nói với người, nào từng kể được chút gì về người ấy? Huống là lòng thương đau, nhớ một người thành cách trở. Tỉnh giấc mộng tương tư, mưa suốt đêm. Lại sao chịu nổi, nghe tiếng đỗ quyên!

Câu mười bốn mười lăm "hẹn dày thề sâu, trừ phi gặp lại". Hoàng Lỗ Trực từng có bài từ xuân, theo điệu Đảo luyện tử: Mai tàn phấn, liễu lay vàng, mưa nhẹ gió hiu thu bụi đường. Hẹn dày thề sâu kể nơi đâu? Trừ phi gặp lại người ấy.

Câu mười sáu "gặp rồi mới chắc chắn". Chu Mỹ Thành từng có bài từ xuân, theo điệu Trích trích kim: Hoa mai để lộ tin xuân, tơ liễu dài, mầm cỏ biếc. Chẳng hay sương sao đã trắng tóc mai, nghĩ thời gian đáng tiếc! Nhà lan nâng chén nhớ khách quý, mày ngài nhíu, sầu sắc xuân. Thư từ nghìn dặm cách xa, gặp rồi mới chắc chắn.

Câu mười bảy mười tám "mà nay đành chịu, tấc ruột chất nghìn mối hận". Âu Dương Vĩnh Thúc từng có bài từ theo điệu Điệp luyến hoa: Gió đông rèm màn lạnh se se, mai trong tuyết báo xuân về sớm. Mà nay đành chịu tấc ruột nhớ, chất nghìn nỗi sầu, uổng phiền não. Vừa ấm lò vàng xông tắm lan, buồn cầm dao vàng cắt lụa khoe khéo. Chăn thêu canh năm thơm ngủ ngon, màn là chẳng biết song đã sáng.

— Hết chương 1 —