Một Mắt, Hai Mắt và Ba Mắt

Ngày xưa có một người đàn bà có ba cô con gái. Cô chị cả tên là Một Mắt, vì cô chỉ có một con mắt độc nhất ở giữa trán. Cô giữa tên là Hai Mắt, vì cô có hai mắt như mọi người. Cô út tên là Ba Mắt, vì cô có ba con mắt, con mắt thứ ba cũng nằm giữa trán.

Chỉ vì Hai Mắt trông chẳng khác gì con nhà người ta, mà hai chị em và người mẹ không ưa nổi cô. Họ bảo cô:

— Mày với hai con mắt ấy thì chẳng hơn gì đám dân thường. Mày không phải người nhà này.

Họ xô đẩy cô, ném cho cô quần áo cũ rách, chỉ cho cô ăn đồ thừa của họ, và hễ được dịp là làm cô đau lòng.

Một hôm Hai Mắt phải ra đồng chăn dê, bụng vẫn còn đói meo vì hai chị em cho cô ăn ít quá. Cô ngồi xuống bờ ruộng mà khóc, khóc tới mức nước mắt chảy thành hai dòng suối nhỏ. Đang khóc, cô chợt ngẩng lên, thấy một người đàn bà đứng bên cạnh, hỏi:

— Hai Mắt ơi, sao cháu khóc?

Hai Mắt đáp:

— Sao cháu lại không khóc ạ? Chỉ vì cháu có hai mắt như mọi người mà mẹ và chị em cháu không ưa cháu. Họ xô cháu từ góc này sang góc khác, ném cho cháu quần áo cũ, chỉ cho cháu ăn đồ thừa. Hôm nay họ cho cháu ít quá, cháu vẫn còn đói lắm.

Người đàn bà thông thái nói:

— Hai Mắt, lau mặt đi cháu. Ta sẽ bảo cháu một điều để cháu không phải đói nữa. Cháu chỉ cần nói với con dê của cháu:

“Dê ơi be be,
bàn ơi bày ra.”

Thế là sẽ có một cái bàn nhỏ bày biện tươm tất hiện ra trước mặt cháu, trên bàn toàn món ngon, cháu muốn ăn bao nhiêu thì ăn. Khi cháu no rồi, không cần cái bàn nữa, cháu chỉ việc nói:

“Dê ơi be be,
bàn ơi cất đi.”

Thế là nó sẽ biến mất ngay trước mắt cháu.

Nói xong, người đàn bà thông thái đi mất. Hai Mắt nghĩ: “Mình phải thử ngay xem bà ấy nói có thật không, vì mình đói quá rồi.” Rồi cô nói:

“Dê ơi be be,
bàn ơi bày ra.”

Cô vừa dứt lời, một cái bàn nhỏ đã hiện ra, phủ khăn trắng tinh. Trên bàn có đĩa, có dao, có nĩa, có thìa bạc. Những món ăn ngon nhất bày xung quanh, còn bốc khói nghi ngút, nóng hổi như vừa từ bếp bưng ra. Hai Mắt đọc bài kinh ngắn nhất mà cô thuộc:

— Lạy Chúa, xin Chúa luôn là khách của chúng con. A-men.

Rồi cô bắt đầu ăn, ăn rất ngon lành. No rồi, cô nói đúng như người đàn bà thông thái đã dạy:

“Dê ơi be be,
bàn ơi cất đi.”

Tức thì cái bàn cùng mọi thứ trên bàn biến mất.

“Cách lo cơm nước thế này thì thật tuyệt,” Hai Mắt nghĩ, lòng vui phơi phới.

Tối đến, khi dắt dê về nhà, cô thấy một cái bát đất đựng ít đồ ăn hai chị em để sẵn cho cô, nhưng cô không đụng tới. Hôm sau cô lại dắt dê ra đồng, để lại mấy mẩu bánh người ta đưa cho. Lần đầu, lần thứ hai, hai chị em chẳng để ý. Nhưng lần nào cũng thế, họ bắt đầu sinh nghi, bảo nhau:

— Con Hai Mắt có chuyện gì không ổn rồi. Lần nào nó cũng bỏ không ăn, trước kia cho gì nó cũng ăn sạch. Chắc nó đã tìm được đường khác.

Để biết sự thật, họ định để Một Mắt đi theo khi Hai Mắt lùa dê ra bãi, xem Hai Mắt làm gì ở đấy, có ai mang đồ ăn thức uống tới cho không.

Khi Hai Mắt sắp đi, Một Mắt tới bảo:

— Tao đi ra đồng với mày, xem mày có chăn dê cho cẩn thận, có lùa nó tới chỗ cỏ tốt không.

Nhưng Hai Mắt đoán ra bụng dạ Một Mắt. Cô lùa dê ra chỗ cỏ cao, rồi nói:

— Chị Một Mắt ơi, mình ngồi xuống đây, em hát cho chị nghe.

Một Mắt ngồi xuống. Đi đường xa không quen, lại thêm nắng nóng, cô mệt rã rời. Hai Mắt cứ hát mãi:

“Một Mắt ơi, thức hay chưa?
Một Mắt ơi, ngủ rồi chưa?”

Thế là Một Mắt khép con mắt độc nhất lại, ngủ thiếp đi. Thấy Một Mắt đã ngủ say, không thể mách ai được, Hai Mắt nói:

“Dê ơi be be,
bàn ơi bày ra.”

Cô ngồi vào bàn, ăn uống no say, rồi lại gọi:

“Dê ơi be be,
bàn ơi cất đi.”

Mọi thứ biến mất ngay tức khắc. Bấy giờ Hai Mắt mới đánh thức Một Mắt dậy, bảo:

— Chị Một Mắt ơi, chị đòi chăn dê mà lại ngủ quên, con dê có chạy đi tận đâu cũng chẳng biết. Thôi, mình về nhà.

Hai chị em về nhà. Hai Mắt lại để nguyên bát cơm không đụng tới. Một Mắt chẳng mách được mẹ vì sao Hai Mắt không chịu ăn, đành chống chế:

— Con ngủ quên mất ngoài đồng.

Hôm sau người mẹ bảo Ba Mắt:

— Lần này con đi, để ý xem con Hai Mắt có ăn gì ngoài đồng không, có ai mang đồ ăn thức uống tới cho nó không. Thế nào nó cũng lén lút ăn uống.

Ba Mắt tới bảo Hai Mắt:

— Tao đi với mày, xem mày có chăn dê cho cẩn thận, có lùa nó tới chỗ cỏ tốt không.

Nhưng Hai Mắt đoán ra bụng dạ Ba Mắt. Cô lùa dê ra chỗ cỏ cao, rồi nói:

— Mình ngồi xuống đây, Ba Mắt ơi, em hát cho chị nghe.

Ba Mắt ngồi xuống, mệt vì đường xa và nắng nóng. Hai Mắt lại cất bài hát cũ:

“Ba Mắt ơi, thức hay chưa?”

Nhưng đáng lẽ phải hát tiếp:

“Ba Mắt ơi, ngủ rồi chưa?”

thì cô lại sơ ý hát thành:

“Hai Mắt ơi, ngủ rồi chưa?”

Và cô cứ hát mãi:

“Ba Mắt ơi, thức hay chưa?
Hai Mắt ơi, ngủ rồi chưa?”

Thế là hai con mắt của Ba Mắt díp lại mà ngủ. Nhưng con mắt thứ ba, vì không được câu hát nhắc tới, thì không ngủ. Ba Mắt cũng nhắm nó lại, nhưng chỉ là giả vờ, làm như nó cũng ngủ rồi. Thật ra cô hé mắt nhìn, thấy rõ mọi thứ.

Tưởng Ba Mắt đã ngủ say, Hai Mắt đọc câu thần chú:

“Dê ơi be be,
bàn ơi bày ra.”

Cô ăn uống thoả thích, rồi bảo cái bàn đi:

“Dê ơi be be,
bàn ơi cất đi.”

Ba Mắt đã thấy hết. Hai Mắt lại gần, đánh thức cô dậy, bảo:

— Ôi, chị Ba Mắt ngủ quên rồi à? Chị chăn dê giỏi quá nhỉ. Thôi, mình về.

Về tới nhà, Hai Mắt lại không ăn. Ba Mắt bảo mẹ:

— Giờ con biết vì sao cái con kiêu căng ấy không ăn rồi. Ở ngoài đồng, nó nói với con dê:

“Dê ơi be be,
bàn ơi bày ra.”

Thế là có một cái bàn hiện ra trước mặt nó, bày toàn món ngon, ngon hơn nhà mình nhiều. No rồi nó lại nói:

“Dê ơi be be,
bàn ơi cất đi.”

Thế là mọi thứ biến mất. Con đã nhìn tận mắt cả rồi. Nó hát ru cho hai con mắt của con ngủ, nhưng may sao con mắt trên trán vẫn thức.

Người mẹ ghen tức gào lên:

— Mày muốn sướng hơn chúng tao à? Rồi mày hết muốn nhé.

Mụ lấy con dao mổ lợn, đâm thẳng vào tim con dê. Con dê ngã lăn ra chết.

Thấy vậy, Hai Mắt buồn rầu đi ra đồng, ngồi xuống bờ ruộng, khóc những giọt nước mắt cay đắng. Bỗng người đàn bà thông thái lại đứng bên cạnh cô, hỏi:

— Hai Mắt ơi, sao cháu khóc?

— Sao cháu lại không khóc ạ? cô đáp. Con dê ngày nào cũng bày bàn đẹp đẽ cho cháu mỗi khi cháu đọc câu bà dạy, giờ đã bị mẹ cháu đâm chết rồi. Cháu lại phải chịu đói chịu khổ.

Người đàn bà thông thái nói:

— Hai Mắt, ta sẽ bảo cháu một điều hay. Cháu xin chị em cho cháu bộ lòng con dê bị giết, rồi chôn xuống đất trước cửa nhà. Đó sẽ là hạnh phúc của cháu.

Nói rồi bà biến mất. Hai Mắt về nhà, nói với hai chị em:

— Chị em ơi, cho em xin một chút gì của con dê em với. Em không đòi phần ngon đâu, chỉ xin bộ lòng thôi.

Hai người cười phá lên:

— Lấy đi, nếu mày chỉ muốn có thế.

Hai Mắt cầm bộ lòng, chờ tới tối, lặng lẽ đem chôn trước cửa nhà, theo lời người đàn bà thông thái.

Sáng hôm sau, cả nhà thức dậy bước ra cửa thì thấy ở đó mọc lên một cái cây kỳ diệu, lộng lẫy. Lá cây bằng bạc, giữa lá lủng lẳng những quả bằng vàng. Trên thế gian rộng lớn này hẳn chẳng có gì đẹp và quý hơn. Không ai biết cái cây từ đâu mọc lên trong một đêm. Chỉ có Hai Mắt hiểu rằng nó mọc lên từ bộ lòng con dê, vì nó đứng đúng chỗ cô đã chôn.

Người mẹ bảo Một Mắt:

— Con trèo lên hái quả xuống cho mẹ.

Một Mắt trèo lên. Nhưng hễ cô định nắm lấy một quả táo vàng thì cành cây lại vuột khỏi tay. Lần nào cũng thế, cô xoay xở cách gì cũng không hái nổi một quả. Người mẹ nói:

— Ba Mắt, con trèo lên đi. Con có ba mắt, nhìn quanh rõ hơn Một Mắt.

Một Mắt tụt xuống, Ba Mắt trèo lên. Nhưng Ba Mắt cũng chẳng khéo hơn. Cô nhìn cách gì thì những quả táo vàng vẫn cứ lùi xa. Cuối cùng người mẹ sốt ruột, tự trèo lên. Nhưng mụ cũng chẳng hơn gì Một Mắt và Ba Mắt, chẳng nắm được quả nào, chỉ toàn chộp vào khoảng không.

Hai Mắt nói:

— Để con thử trèo lên xem, có khi con lại hái được.

Hai chị em kêu lên:

— Mày, với hai con mắt ấy, mày thì làm được gì.

Nhưng Hai Mắt trèo lên. Những quả táo vàng không lùi ra xa cô, mà tự sà xuống tay cô, nên cô hái được hết quả này tới quả khác, mang xuống đầy một vạt tạp dề. Người mẹ giật lấy. Đáng lẽ vì thế mà mụ, Một Mắt và Ba Mắt phải đối xử tốt hơn với Hai Mắt tội nghiệp, đằng này họ chỉ ghen tức vì một mình cô hái được quả, và càng hành hạ cô tệ hơn.

Một lần, khi cả nhà đang đứng bên gốc cây, có một chàng hiệp sĩ trẻ đi tới. Hai chị em kêu lên:

— Hai Mắt, mau lên, chui vào trong kia, đừng để chúng tao phải xấu hổ vì mày.

Rồi họ vội vàng úp lên người Hai Mắt tội nghiệp một cái thùng rỗng để ngay cạnh cây, đẩy luôn mấy quả táo vàng cô vừa hái vào trong.

Chàng hiệp sĩ tới gần, hoá ra là một chàng trai rất đẹp. Chàng dừng ngựa, ngắm nhìn cái cây bạc vàng lộng lẫy, rồi hỏi hai chị em:

— Cái cây đẹp này của ai thế? Ai cho ta một cành, người ấy muốn đòi gì cũng được.

Một Mắt và Ba Mắt đáp rằng cây là của họ, họ sẵn lòng bẻ cho chàng một cành. Cả hai ra sức bẻ, nhưng không làm sao bẻ được, vì cành và quả lần nào cũng lùi xa khỏi họ. Chàng hiệp sĩ nói:

— Lạ thật. Cây là của các cô mà các cô lại không bẻ nổi một cành.

Hai người vẫn khăng khăng cây là của mình. Đang lúc họ nói, Hai Mắt lăn mấy quả táo vàng từ dưới cái thùng ra, cho chúng lăn tới tận chân chàng hiệp sĩ, vì cô giận Một Mắt và Ba Mắt không nói thật.

Thấy những quả táo, chàng hiệp sĩ ngạc nhiên hỏi chúng ở đâu ra. Một Mắt và Ba Mắt đáp rằng họ còn một cô em nữa, nhưng nó không được phép ló mặt ra, vì nó chỉ có hai mắt, như đám dân thường.

Chàng hiệp sĩ đòi gặp cô, gọi to:

— Hai Mắt, ra đây.

Hai Mắt bình thản chui ra khỏi thùng. Chàng hiệp sĩ sững sờ trước vẻ đẹp tuyệt vời của cô, nói:

— Hai Mắt, chắc chắn cô bẻ được cho ta một cành cây.

— Vâng, Hai Mắt đáp, việc ấy em làm được, vì cái cây là của em.

Cô trèo lên, bẻ dễ dàng một cành có lá bạc quả vàng, đưa cho chàng. Chàng hiệp sĩ hỏi:

— Hai Mắt, ta phải trả cô thứ gì?

— Ôi, Hai Mắt đáp, từ sáng sớm tới tối mịt em chịu đói chịu khát, chịu buồn khổ. Nếu chàng đưa em đi, cứu em khỏi cảnh này, em sẽ hạnh phúc lắm.

Chàng hiệp sĩ bế Hai Mắt lên ngựa, đưa cô về lâu đài của cha chàng. Ở đó chàng cho cô áo quần đẹp, đồ ăn thức uống thoả thích. Vì chàng thương cô quá, chàng cưới cô làm vợ. Đám cưới được tổ chức vui vẻ vô cùng.

Thấy Hai Mắt được chàng hiệp sĩ đẹp trai đưa đi, hai chị em càng ghen tức với hạnh phúc của cô. Họ nghĩ: “Dù sao cái cây kỳ diệu vẫn ở lại với mình. Dẫu mình không hái được quả, thì ai đi qua cũng phải dừng lại ngắm, ghé vào khen ngợi. Biết đâu vận may của mình còn ở phía trước.”

Nhưng sáng hôm sau cái cây đã biến mất, hy vọng của họ cũng tan theo. Còn Hai Mắt nhìn ra ngoài cửa sổ phòng mình thì mừng vô cùng, vì cái cây đứng ngay đấy. Nó đã đi theo cô.

Hai Mắt sống vui vẻ rất lâu. Một hôm có hai người đàn bà nghèo tới lâu đài xin bố thí. Hai Mắt nhìn vào mặt họ, nhận ra hai chị em mình, Một Mắt và Ba Mắt. Họ đã sa vào cảnh nghèo khổ, phải đi lang thang xin từng mẩu bánh trước cửa nhà người. Nhưng Hai Mắt đón họ vào, đối xử tốt với họ, chăm sóc họ. Hai người thành thật hối hận vì những điều ác đã làm với em mình hồi còn trẻ.

— Hết —