Một sự hy sinh

Ông chủ bút tạp chí Bếp Lửa có cách riêng của ông để chọn bản thảo đăng báo. Cái lý thuyết của ông chẳng có gì bí mật. Thật ra ông còn sẵn lòng giảng giải cho anh nghe, ngồi bên chiếc bàn gỗ gụ, mỉm cười hiền hậu, cầm cặp kính gọng vàng gõ nhè nhẹ lên đầu gối.

— Tạp chí Bếp Lửa, — ông sẽ nói, — không thuê một ban đọc bản thảo. Chúng tôi lấy ý kiến về các bản thảo gửi tới ngay từ những người tiêu biểu cho từng tầng lớp độc giả của chúng tôi.

Đó là lý thuyết của ông chủ bút. Còn đây là cách ông thực hành:

Mỗi khi nhận được một xấp bản thảo, ông chủ bút nhét đầy mọi túi áo túi quần, rồi trong ngày, đi tới đâu phát tới đó. Nhân viên toà soạn, người gác cửa, ông gác toà nhà, anh chạy thang máy, mấy cậu bé đưa thư, mấy anh bồi bàn ở quán cà phê nơi ông ăn trưa, ông bán báo ở sạp nơi ông mua tờ báo buổi chiều, ông bán tạp hoá và anh giao sữa, người soát vé trên chuyến tàu điện trên cao năm rưỡi chiều, anh bấm vé ở ga phố Sáu Mươi Mấy, bà đầu bếp và cô hầu gái ở nhà ông. Đó chính là những người đọc và xét duyệt bản thảo gửi tới tạp chí Bếp Lửa. Nếu về tới mái ấm gia đình mà túi vẫn chưa sạch hẳn, ông đưa nốt chỗ còn lại cho vợ đọc sau khi đứa bé ngủ. Vài hôm sau, trên đường đi quen thuộc, ông chủ bút thu bản thảo về, rồi cân nhắc phán quyết của đủ loại độc giả của mình.

Cách làm tạp chí này đã rất thành công. Số phát hành, chạy đua cùng giá quảng cáo, đang lập những kỷ lục tốc độ đáng kinh ngạc.

Công ty Bếp Lửa còn xuất bản sách, và nhãn của họ có mặt trên nhiều cuốn sách thành công. Ông chủ bút bảo cuốn nào cũng được đội quân độc giả tình nguyện của Bếp Lửa tiến cử. Theo lời mấy người hay chuyện trong ban biên tập, thỉnh thoảng Bếp Lửa cũng để tuột khỏi tay, vì nghe lời đám độc giả ô hợp ấy, những bản thảo về sau được nhà khác in ra và bán chạy nổi tiếng.

Chẳng hạn, theo lời đồn đại, cuốn "Thăng trầm của Xai-lát Lê-thơm" bị anh chạy thang máy chê. Cậu bé chạy giấy toà soạn đồng lòng nhất trí bác cuốn "Ông trùm". Cuốn "Trong xe ngựa của Đức Giám mục" bị anh bán vé tàu điện khinh khỉnh ngó lơ. Cuốn "Giải thoát" thì bị một anh nhân viên phòng đặt báo gạt phăng, đúng vào lúc bà mẹ vợ anh ta vừa tới ở chơi nhà anh hai tháng.

Thế nhưng Bếp Lửa vẫn giữ vững lý thuyết và cách làm của mình, và sẽ chẳng bao giờ thiếu độc giả tình nguyện. Bởi mỗi người trong cái đội ngũ rải rác khắp nơi ấy, từ cô thư ký đánh máy trẻ ở toà soạn cho tới anh xúc than, kẻ đã khiến công ty Bếp Lửa mất bản thảo cuốn "Thế giới ngầm" vì một lời chê, đều mong một ngày nào đó mình sẽ làm chủ bút tạp chí.

A-len Xlây-tơn biết rất rõ phương pháp ấy của Bếp Lửa khi anh viết cuốn truyện vừa nhan đề "Tình yêu là tất cả". Xlây-tơn đã lảng vảng ở toà soạn của mọi tạp chí bền bỉ tới mức anh thuộc nằm lòng chuyện nội bộ của từng tờ ở thành phố này.

Anh không chỉ biết rằng ông chủ bút Bếp Lửa đem bản thảo phát cho đủ loại người đọc, mà còn biết những truyện tình cảm lãng mạn được giao cho cô Páp-kin, cô thư ký đánh máy của ông chủ bút. Một thói quen kỳ lạ khác của ông chủ bút là bao giờ cũng giấu tên tác giả với những người đọc bản thảo, để một cái tên lấp lánh không làm sai lệch sự thành thật trong lời nhận xét của họ.

Xlây-tơn dồn cả đời mình vào cuốn "Tình yêu là tất cả". Anh dành cho nó sáu tháng làm việc bằng tất cả những gì tốt đẹp nhất của trái tim và khối óc. Đó là một chuyện tình thuần khiết, tinh tế, cao thượng, lãng mạn, nồng nàn, một bài thơ văn xuôi, mà theo đúng lời trong bản thảo, đã đặt ân sủng thiêng liêng của tình yêu cao hơn mọi của cải và vinh dự trần gian, và ghi nó vào danh mục những phần thưởng quý giá nhất của thiên đàng. Tham vọng văn chương của Xlây-tơn mãnh liệt lắm. Anh sẵn sàng hy sinh mọi thứ của cải trên đời để được nổi danh trong ngành nghệ thuật mình đã chọn. Để thấy giấc mơ được in một tác phẩm của mình trên tạp chí Bếp Lửa thành sự thật, anh gần như sẵn sàng chặt bàn tay phải, hay nằm lên bàn mổ ruột thừa.

Xlây-tơn viết xong "Tình yêu là tất cả", tự tay mang tới Bếp Lửa. Toà soạn tạp chí nằm trong một toà nhà lớn hổ lốn, dưới sự cai quản của một ông gác toà nhà.

Nhà văn vừa bước qua cửa, đi về phía thang máy, thì một cái chày nghiền khoai tây bay vèo qua hành lang, làm bẹp mũ Xlây-tơn và vỡ tan kính cửa. Bay theo sát ngay sau cái đồ làm bếp là ông gác toà nhà, một người đàn ông nặng nề, trông chẳng lành mạnh gì, không đeo dây quần, nhếch nhác, hoảng loạn, thở không ra hơi. Theo sau món vũ khí là một mụ đàn bà béo phục phịch, tóc tai bù xù bay tán loạn. Chân ông gác trượt trên sàn gạch men, ông ngã sụp xuống, kêu lên một tiếng tuyệt vọng. Mụ đàn bà vồ lấy ông, túm tóc. Ông ta rống lên ầm ĩ.

Trả thù xong, mụ đàn bà dữ dằn đứng dậy, hiên ngang như nữ thần chiến thắng, sải bước trở về một chốn gia đình bí ẩn nào đó ở phía sau. Ông gác đứng dậy, thở hồng hộc, nhục nhã.

— Đời có vợ là thế đấy, — ông nói với Xlây-tơn, với một vẻ hài hước bầm dập. — Đấy là cái cô mà ngày xưa tôi nằm thao thức bao đêm nghĩ tới. Xin lỗi về cái mũ của anh nhé. Này, đừng mách với những người thuê nhà nhé, được không? Tôi không muốn mất việc.

Xlây-tơn đi thang máy ở cuối hành lang lên toà soạn Bếp Lửa. Anh để lại bản thảo "Tình yêu là tất cả" cho ông chủ bút. Ông hứa sau một tuần sẽ trả lời anh có đăng được hay không.

Trên đường đi xuống, Xlây-tơn nghĩ ra một kế hoạch tuyệt vời chắc thắng. Nó loé lên trong đầu anh như một tia chớp sáng chói, và anh không thể không thán phục thiên tài của chính mình khi nghĩ ra nó. Ngay tối hôm ấy anh bắt tay thực hiện.

Cô Páp-kin, thư ký đánh máy của Bếp Lửa, ở trọ cùng nhà với nhà văn. Cô là một cô gái đã luống tuổi, gầy gò, kiêu kỳ, hay mơ mộng ủ ê, giàu tình cảm. Xlây-tơn đã được giới thiệu với cô từ trước.

Kế hoạch táo bạo, đầy hy sinh của nhà văn là thế này. Anh biết ông chủ bút Bếp Lửa rất tin vào nhận xét của cô Páp-kin đối với bản thảo truyện tình cảm lãng mạn. Khẩu vị của cô tiêu biểu cho khối đông đảo những người đàn bà bình thường vẫn ngấu nghiến tiểu thuyết và truyện loại ấy. Ý chính, nốt nhạc chủ đạo của "Tình yêu là tất cả" là tình yêu sét đánh. Cái cảm xúc mê đắm, không cưỡng lại được, làm rung động tâm hồn, buộc người đàn ông hay người đàn bà nhận ra người tri kỷ của mình ngay khi trái tim nói với trái tim. Giả sử anh khắc sâu chân lý thiêng liêng ấy vào chính bản thân cô Páp-kin! Lẽ nào cô lại không tán thành những cảm xúc mới mẻ, mê đắm của mình bằng cách hết lời tiến cử cuốn truyện "Tình yêu là tất cả" với ông chủ bút Bếp Lửa?

Xlây-tơn nghĩ thế. Và tối hôm ấy anh mời cô Páp-kin đi xem hát. Tối hôm sau, trong phòng khách lờ mờ của nhà trọ, anh tỏ tình với cô say đắm. Anh trích dẫn thoải mái từ "Tình yêu là tất cả". Và kết thúc buổi tối, đầu cô Páp-kin ngả trên vai anh, còn trong đầu anh nhảy múa những ảo ảnh về danh vọng văn chương.

Nhưng Xlây-tơn không dừng lại ở chuyện tỏ tình. Anh tự nhủ đây là bước ngoặt của đời mình, và như một tay chơi thực thụ, anh "chơi tới cùng". Tối thứ Năm, anh và cô Páp-kin đi bộ sang Nhà Thờ Lớn Giữa Dãy Phố, và làm lễ cưới.

Xlây-tơn dũng cảm! Có nhà văn chết trong gác xép, có nhà thơ chết đói, có người nghiện thuốc phiện, có người nghiện rượu, tất cả những tác giả ấy đã làm những điều ấy vì văn chương. Nhưng anh còn vượt hơn tất cả. Anh lấy vợ để khắc cho mình một chỗ đứng trong đền thờ danh vọng!

Sáng thứ Sáu, bà Xlây-tơn bảo sẽ sang toà soạn Bếp Lửa nộp lại một hai bản thảo ông chủ bút đưa cho đọc, và xin thôi việc thư ký đánh máy.

— Trong mấy truyện em định nộp lại, có... ờ... cái nào... ờ... em đặc biệt thích không? — Xlây-tơn hỏi, tim đập thình thịch.

— Có một truyện, một truyện vừa, em thích lắm, — vợ anh nói. — Bao nhiêu năm nay em chưa đọc được cái gì hay và đúng với đời thật bằng một nửa nó.

Chiều hôm ấy Xlây-tơn vội vã tới toà soạn Bếp Lửa. Anh cảm thấy phần thưởng đã ở ngay trước mặt. Một khi có truyện được in trên Bếp Lửa, tiếng tăm văn chương chẳng mấy chốc sẽ về tay anh.

Cậu bé chạy giấy ra gặp anh ở chỗ hàng rào ngăn phòng ngoài. Những tác giả chưa thành danh hiếm khi được nói chuyện riêng với ông chủ bút.

Xlây-tơn trong bụng khấp khởi mừng thầm, đang ấp ủ niềm hy vọng tuyệt diệu là sắp được nghiền nát cậu bé chạy giấy bằng thành công sắp tới của mình.

Anh hỏi về cuốn truyện vừa của mình. Cậu bé đi vào chốn linh thiêng, mang ra một chiếc phong bì lớn, dày cộm hơn cả một nghìn tấm séc.

— Ông chủ bảo cháu nói với chú là ông rất tiếc, — cậu bé nói, — nhưng bản thảo của chú không dùng được cho tạp chí.

Xlây-tơn đứng sững, choáng váng.

— Cháu có biết không, — anh lắp bắp, — sáng nay cô Páp... tức là vợ... chú muốn nói cô Páp-kin... có nộp lại một truyện vừa cô ấy được nhờ đọc không?

— Có chứ, — cậu bé chạy giấy đáp, ra vẻ hiểu chuyện. — Cháu nghe ông chủ bảo cô Páp-kin nói truyện ấy tuyệt lắm. Tên nó là "Lấy chồng vì tiền, hay Chiến thắng của cô gái lao động".

Rồi cậu bé hạ giọng, ra vẻ thân tình:

— Này chú! Chú tên là Xlây-tơn phải không? Hình như cháu lỡ tráo nhầm của chú rồi, cháu không cố ý đâu. Hôm nọ ông chủ đưa cháu mấy bản thảo đi phát, cháu để lẫn mấy bản của cô Páp-kin với của ông gác toà nhà. Nhưng chắc cũng chẳng sao đâu.

Thế rồi Xlây-tơn nhìn kỹ hơn, và thấy trên bìa bản thảo của mình, ngay dưới nhan đề "Tình yêu là tất cả", là lời nhận xét của ông gác toà nhà, nguệch ngoạc bằng một mẩu than:

"Tất cả cái con khỉ!"

— Hết —