Người phu quét sân câm điếc

Chương 1: Người phu quét sân câm điếc

Ở một con phố hẻo lánh của Mát-xcơ-va, trong một ngôi nhà màu xám có hàng cột trắng, có gác lửng và một cái ban công đã xiêu vẹo, ngày xưa có một bà chủ goá chồng sống giữa cả một đám gia nhân đông đúc. Các con trai bà làm việc ở Pê-téc-bua, các con gái đã đi lấy chồng. Bà ít khi ra ngoài, sống quạnh hiu những năm cuối cùng của tuổi già keo kiệt và buồn chán. Ngày của đời bà, chẳng vui vẻ gì mà lại u ám, đã qua từ lâu. Nhưng buổi chiều của đời bà còn tối hơn cả đêm.

Trong cả đám gia nhân của bà, nhân vật đáng chú ý nhất là bác phu quét sân Ghê-ra-xim. Bác cao lớn dềnh dàng, thân hình như một tráng sĩ, và câm điếc từ lúc mới sinh. Bà chủ đưa bác từ dưới làng lên. Ở làng, bác sống một mình trong một túp lều nhỏ, ở riêng với các anh em, và được coi là người nông dân đóng sưu thuế chăm chỉ, đâu ra đấy nhất làng.

Trời phú cho một sức khoẻ phi thường, bác làm bằng bốn người. Việc gì vào tay bác cũng chạy băng băng. Nhìn bác làm mà thấy vui. Khi bác cày, hai bàn tay to tướng tì lên cán cày, tưởng như một mình bác, chẳng cần con ngựa còm giúp sức, cũng xẻ toang được lồng ngực dẻo dai của đất. Khi bác cắt cỏ vào dịp lễ thánh Pi-e, lưỡi hái vung lên mạnh đến nỗi có thể phạt sạch cả một rừng bạch dương non tận gốc. Khi bác đập lúa, cái néo dài hơn hai thước cứ thoăn thoắt lên xuống không ngừng, và những bắp thịt dài, rắn chắc trên vai bác nhấc lên hạ xuống như một cái đòn bẩy. Sự im lặng triền miên càng làm cho công việc không biết mỏi của bác thêm vẻ trang nghiêm. Bác là một người nông dân tốt. Nếu không vì cái tật nguyền kia, thì cô gái nào cũng sẵn lòng lấy bác.

Thế rồi người ta đưa Ghê-ra-xim lên Mát-xcơ-va, mua cho bác đôi ủng, may cho bác một cái áo dài mặc mùa hè, một cái áo lông cừu mặc mùa đông, đặt vào tay bác cái chổi và cái xẻng, giao cho bác làm phu quét sân.

Thoạt đầu bác chẳng ưa gì cuộc sống mới. Từ bé bác đã quen với việc đồng áng, với nếp sống thôn quê. Bị tật nguyền tách khỏi cộng đồng con người, bác lớn lên câm lặng và mạnh mẽ, như cái cây mọc trên đất màu mỡ. Bị chuyển lên thành phố, bác không hiểu chuyện gì đang xảy ra với mình. Bác buồn và ngơ ngác, như một con bò mộng non khoẻ mạnh vừa bị dắt khỏi cánh đồng, nơi cỏ mọng nước mọc cao đến ngang bụng nó, bị dắt đi, bị đặt lên toa xe lửa, rồi giờ đây, thân hình béo tốt của nó lúc bị phả khói lẫn tàn lửa, lúc bị hơi nước cuộn sóng trùm lên, người ta chở nó đi, chở đi xình xịch rít ken két, mà chở đi đâu thì có trời mới biết!

Công việc mới của Ghê-ra-xim, sau những việc nhà nông nặng nhọc, đối với bác chỉ như trò đùa. Nửa giờ là bác làm xong hết. Rồi bác lại đứng sững giữa sân, há miệng nhìn mọi người qua lại, như muốn họ giải giúp cho cái hoàn cảnh bí ẩn của mình. Hoặc bỗng dưng bác bỏ đi vào một góc nào đó, ném chổi và xẻng ra thật xa, nằm úp mặt xuống đất, nằm sấp bất động hàng giờ liền, như một con thú bị bắt.

Nhưng con người thì cái gì rồi cũng quen, và cuối cùng Ghê-ra-xim cũng quen với cuộc sống thành phố. Việc của bác chẳng có bao nhiêu. Toàn bộ bổn phận của bác là giữ cho sân sạch sẽ, mỗi ngày chở về hai thùng nước, khuân và bổ củi cho nhà bếp và nhà trên, không cho người lạ vào, và ban đêm thì canh gác. Mà phải nói là bác làm bổn phận của mình rất chăm chỉ. Trong sân của bác không bao giờ có một mẩu dăm bào hay một cọng rác nằm vương vãi. Mùa lầy lội, nếu con ngựa chở nước già khụ được giao cho bác trông nom bị sa lầy ở đâu đó cùng cái thùng, bác chỉ cần ghé vai đẩy một cái là không những cỗ xe mà cả con ngựa cũng bị đẩy bật đi. Khi bác bổ củi, chiếc rìu kêu vang như thuỷ tinh, mảnh vụn và thanh củi bay tứ tung. Còn về chuyện người lạ, thì từ cái đêm bác bắt được hai tên trộm và cụng đầu chúng vào nhau, cụng mạnh đến mức chẳng cần giải lên đồn nữa, cả khu phố đều rất nể bác. Ngay cả ban ngày, những người qua đường, chẳng phải bọn bất lương gì cả mà chỉ là người không quen, khi trông thấy ông phu quét sân dữ tợn cũng xua tay và quát lên với bác, như thể bác nghe được tiếng họ quát.

Với đám gia nhân còn lại, Ghê-ra-xim không hẳn là bạn bè, vì họ hơi sợ bác, nhưng là thân thiết. Bác coi họ là người nhà. Họ nói chuyện với bác bằng dấu hiệu, và bác hiểu họ, làm đúng mọi điều được sai bảo. Nhưng bác cũng biết quyền của mình, và không ai dám ngồi vào chỗ của bác ở bàn ăn. Nói chung, Ghê-ra-xim tính nghiêm khắc, đứng đắn, việc gì cũng thích có trật tự. Ngay cả gà trống cũng không dám đánh nhau trước mặt bác, kẻo thì khốn! Bác mà trông thấy, lập tức túm lấy chân, quay tít mười vòng trên không như bánh xe, rồi ném mỗi con một ngả.

Trong sân nhà bà chủ còn nuôi cả ngỗng. Mà ngỗng thì ai cũng biết là loài chim đường bệ và chín chắn. Ghê-ra-xim kính trọng chúng, chăm sóc và cho chúng ăn. Chính bác trông cũng giống một con ngỗng đực đạo mạo.

Người ta dành cho bác một cái buồng nhỏ trên nhà bếp. Bác tự sửa sang lấy theo ý mình, đóng một cái giường bằng ván sồi kê trên bốn khúc gỗ, một cái giường đúng là của tráng sĩ, đặt lên đó cả tấn cũng chẳng cong. Dưới gầm giường có một cái rương chắc nịch. Trong góc kê một cái bàn nhỏ cũng chắc chắn như thế, cạnh bàn là một cái ghế ba chân, vừa vững vừa lùn tịt, đến nỗi chính Ghê-ra-xim cũng có lúc nhấc nó lên, đánh rơi xuống, rồi cười toe. Cái buồng có khoá, cái khoá trông như cái bánh mì vòng, chỉ có điều màu đen. Chìa khoá thì Ghê-ra-xim lúc nào cũng đeo ở thắt lưng. Bác không thích người ta đến buồng mình.

Một năm trôi qua như thế. Hết năm ấy thì Ghê-ra-xim gặp một chuyện nhỏ.

— Hết chương 1 —