Mùa xuân trong hồn

Một nữ thần thì khó mà chết được. Vậy thì hẳn É-xtrơ, nữ thần mùa xuân xưa của người Xắc-xông, đang che miệng sau ống tay áo vải mỏng mà cười những người tin rằng lễ Phục Sinh, ngày lễ mang tên bà, chỉ có trên mấy dải vỉa hè đại lộ Năm sau giờ lễ nhà thờ.

Phải đấy! Lễ ấy là của cả thế gian. Con gà gô trắng trên đèo Chin-cút thay bộ lông trắng mùa đông bằng bộ lông nâu. Anh chàng bảnh bao xứ Pa-ta-gô-ni-a thoa dầu búi tóc và lấy gậy phang thêm một cô người yêu nữa để kéo về căn nhà rải đầy sọ người của mình. Còn dưới phố Cri-xti thì...

Anh "Cọp" Mắc-quơ thức dậy với một nỗi bồn chồn mà chính anh cũng không hiểu. Bằng một bàn chân thành thạo, anh lăn ba thằng em đang nằm ngủ dưới sàn sang một bên như lăn mấy khúc gỗ. Anh đứng trước tấm gương vuông cỡ một gang tay treo cạnh cửa sổ mà cạo râu. Nếu bạn thấy việc ấy quá nhỏ để được ghi lại trịnh trọng thế này, tôi xin thông cảm, bởi bạn chưa biết cả một vùng lãnh thổ phải đi qua trên má và cằm của anh Mắc-quơ.

Ông Mắc-quơ bố đã đi làm từ lâu. Cậu con trai to xác của gia đình thì ở không. Anh là thợ đẽo đá cẩm thạch, mà thợ đẽo đá cẩm thạch đang đình công.

— Mày làm sao thế? — bà mẹ tò mò nhìn anh, hỏi. — Sáng nay mày thấy trong người không khoẻ hả con?

— Anh ấy đang nghĩ tới chị An-ni Ma-ri-a Đôi-lơ đấy, — thằng em Tim mười tuổi láo lỉnh giải thích.

"Cọp" vươn bàn tay của nhà vô địch quét thằng Mắc-quơ con khỏi ghế.

— Con thấy khoẻ, — anh nói, — trừ một chút cái gì-gì-không-biết-gọi-là-gì. Con thấy như sắp có động đất, hay có nhạc, hay sắp bị sốt rét lạnh một tí, hay có khi là sắp đi dã ngoại. Con chẳng biết con thấy thế nào nữa. Con thấy muốn đấm vỡ mặt một ông cảnh sát, hoặc có khi muốn chơi hết sạch khu vui chơi Cô-ni Ai-lơn, từ hàng bỏng ngô cho tới cái kiệu trên lưng voi.

— Mùa xuân trong xương mày đấy, — bà Mắc-quơ nói. — Nhựa sống đang lên. Hồi xưa, cứ hễ giun đất bắt đầu bò ra trong sương sớm là mẹ không sao giữ chân đứng yên hay giữ đầu óc tỉnh táo được. Uống một chút trà làm từ lá cây đông thanh với vỏ long đởm mua ở hiệu thuốc là mày khoẻ ngay.

— Thôi đi mẹ! — anh Mắc-quơ sốt ruột nói. — Chẳng thấy mùa xuân đâu cả. Tuyết còn đầy trên mái nhà kho trong sân sau nhà Đô-nô-van. Hôm qua người ta đưa toa xe điện hở mui ra chạy tuyến đại lộ Sáu, còn mấy ông gác cổng thì thôi đặt mua than rồi. Thế là theo mọi điềm báo, mùa đông còn kéo dài thêm sáu tuần nữa.

Ăn sáng xong, anh Mắc-quơ dành mười lăm phút trước tấm gương gợn sóng, khuất phục mái tóc và sửa chiếc cà-vạt bản to màu xanh lá với tím, cài chiếc ghim thạch anh tím hình bia mộ, nói lên rất hùng hồn cái nghề anh đã chọn.

Từ khi có lệnh đình công, anh thợ đình công này quen sáng nào cũng tới quán rượu góc phố của anh em nhà Phla-ơ-ti, đứng trên vỉa hè, một chân gác lên bục của thằng bé đánh giày, ngắm toàn cảnh phố xá cho tới khi thời gian trôi tới mười hai giờ trưa, giờ ăn cơm. Mà anh "Cọp" Mắc-quơ, với thân hình lực sĩ cao mét tám, được tôi luyện kỹ qua thể thao và đánh đấm, khuôn mặt nhẵn nhụi, xanh xao, rắn rỏi, dễ mến, xanh mét ở những chỗ dao cạo đã đi qua, với bộ quần áo chọn lựa kỹ lưỡng và dáng dấp tháo vát, bản thân anh cũng là một cảnh tượng chẳng khó coi chút nào.

Nhưng sáng nay anh Mắc-quơ không vội tới ngay vị trí nhàn tản và quan sát của mình. Trong không khí có điều gì khác thường mà anh không sao nắm bắt được. Có cái gì đó làm xáo trộn suy nghĩ của anh, làm rối tung các giác quan, khiến anh vừa uể oải, vừa cáu kỉnh, vừa phấn chấn, vừa bất mãn, vừa muốn đùa nghịch. Anh đâu phải thầy thuốc giỏi bắt bệnh, nên anh không biết rằng trong cơ thể anh, mùa chay đang tan rã theo lẽ sinh lý.

Bà Mắc-quơ có nói tới mùa xuân. "Cọp" hoài nghi nhìn quanh tìm điềm báo. Ít ỏi lắm. Mấy người quay đàn ống ngoài phố đã đi làm, nhưng họ vốn bao giờ cũng là những sứ giả báo tin quá sớm. Chỉ cần quả cầu báo hiệu sân trượt băng trong công viên được hạ xuống là với họ mùa xuân đã đủ gần để đi săn đồng xu. Trong tủ kính các hiệu mũ, những chiếc mũ Phục Sinh nở rộ, cái nghiêm trang, cái vui tươi, cái hớn hở. Giữa đống rác trên vỉa hè trước các hiệu tạp hoá đã có những mảng xanh. Trên bậu cửa sổ tầng ba, chiếc gối tì tay đầu tiên của mùa, sọc vàng cổ trên nền đỏ thắm, đang đỡ hai cánh tay trong ống áo ki-mô-nô của một cô gái tóc nâu trầm tư. Gió từ sông Đông thổi tới vẫn lạnh, nhưng lũ chim sẻ đã ngậm rơm bay lên mái hiên. Một hiệu đồ cũ, kết hợp được cả nhìn xa trông rộng lẫn niềm tin, đã bày ra một thùng ướp đá và đồ chơi bóng chày.

Rồi mắt "Cọp", vốn chẳng tin mấy điềm báo ấy, bắt gặp một dấu hiệu mang mầm hứa hẹn. Từ một tấm tranh in mới tinh, sáng rỡ, cái đầu con dê núi đối mặt với anh, báo hiệu mùa bia đen nồng, loại bia bốc mạnh lên đầu, đã tới.

Anh Mắc-quơ vào quán, gọi một cốc bia đen. Anh ném đồng năm xu lên quầy, nâng cốc lên, rồi đặt xuống mà không nhấp một ngụm, thong thả đi ra cửa.

— Sao thế, thưa ngài huân tước? — anh pha rượu châm chọc hỏi. — Ngài muốn uống bằng bình sứ hay bằng khay bạc dát vàng à?

— Này, — anh Mắc-quơ quay phắt lại, chìa thẳng bàn tay ra, cằm hếch lên một góc bốn mươi lăm độ, — phong tước cho người khác thì anh giỏi lắm, còn biết thân biết phận thì chưa. Tôi đổi ý không uống nữa, nghe chưa? Anh nhận tiền rồi phải không? Chờ khi nào bị lỗ hẵng trề môi ra, được chứ?

Thế là anh Mắc-quơ thêm cái tính thất thường trong ý muốn vào những cơn kỳ quặc đang ám lấy mình.

Rời quán rượu, anh đi được hai chục bước thì dựa vào khung cửa mở của tiệm cắt tóc ông Lút. Anh và ông Lút là bạn bè, giấu tình cảm sau những câu chửi bới và những đòn đối đáp như dùi cui.

— Thằng Ái Nhĩ Lan vô công rồi nghề! — ông Lút gầm lên. — Khoẻ không? Thế ra cảnh sát với bọn bắt chó vẫn chưa làm tròn nhiệm vụ à!

— Chào ông Đức, — anh Mắc-quơ nói. — Đầu óc ông vẫn chẳng rời nổi món xúc xích nhỉ?

— Hừ! — ông người Đức kêu lên, đi tới dựa cửa. — Hôm nay tâm hồn tôi ở trên cả xúc xích. Mùa xuân đang ở trong không khí. Tôi cảm thấy nó đang tới, vượt qua bùn ngoài phố với băng dưới sông. Sắp có những buổi dã ngoại ngoài đảo rồi, với những thùng bia dưới tán cây.

— Này, — anh Mắc-quơ đội lệch mũ sang một bên, — có phải ai cũng đang trêu tôi về nàng Xuân dịu dàng không đấy? Trong không khí làm gì có mùa xuân, cũng như chẳng có cái lò xo nào trong chiếc ghế sô-pha nhồi lông ngựa ở một căn phòng cho thuê trên đại lộ Hai. Với tôi thì vẫn còn đồ lót mùa đông với bánh kếp kiều mạch.

— Anh chẳng có chút thơ nào cả, — ông Lút nói. — Đúng là trời vẫn lạnh, và ở thành phố này chưa có nhiều điềm báo. Nhưng có ba loại người bao giờ cũng phải là những người đầu tiên cảm thấy mùa xuân tới: nhà thơ, người đang yêu và bà goá nghèo.

Anh Mắc-quơ đi tiếp, vẫn bị nỗi bồn chồn kỳ lạ mà anh không hiểu ám lấy. Có cái gì đó thiếu đi khiến anh không yên, và anh phát bực lên vì không biết đó là cái gì.

Cách đó hai khối nhà, anh gặp một kẻ thù, gã Côn-nô-vơ, kẻ mà danh dự buộc anh phải giao chiến.

Anh Mắc-quơ tấn công với cái kiểu bất ngờ và hung dữ đặc trưng đã đem lại cho anh cái biệt danh trìu mến là "Cọp". Sự phòng thủ của anh Côn-nô-vơ mau lẹ và đáng phục đến mức trận đấu kéo dài cho tới khi đám người xem đã vô tư hô lên lời cảnh báo: "Chuồn mau, cớm tới!" Hai đấu thủ chính dễ dàng tẩu thoát bằng cách chạy qua mấy cánh cửa mở gần nhất, vào những sân sau thông nhau phía sau các dãy nhà.

Anh Mắc-quơ chui ra một con phố khác. Anh đứng cạnh một cột đèn mấy phút, suy nghĩ, rồi quay lại lao vào một hiệu tạp hoá kiêm bán báo nhỏ. Một cô gái tóc đỏ đang nhai kẹo dẻo đi tới, nhìn anh lạnh như băng qua cái thảo nguyên đóng băng là mặt quầy.

— Này cô, — anh nói, — cô có cuốn sách hát nào có bài này không? Để xem nó mở đầu thế nào nhỉ:

"Khi xuân về ta sẽ dạo bước trong thung, em yêu,
Thì thầm về những ngày xưa cũ..."

— Tôi có một ông bạn, — anh Mắc-quơ giải thích, — đang nằm gãy chân, anh ta sai tôi đi mua. Lúc không ra ngoài nhậu được thì anh ta mê hát với thơ lắm.

— Không có, — cô gái đáp, giọng khinh khỉnh chẳng thèm giấu. — Nhưng có một bài mới ra, mở đầu thế này:

"Ta ngồi bên nhau trên chiếc ghế bành cũ,
Ánh lửa lập loè, ta ấm áp nơi đây."

Theo chân anh "Cọp" Mắc-quơ qua những trò thất thường khác của anh trong ngày hôm ấy cũng chẳng ích gì, cho tới khi anh đứng gõ cửa nhà An-ni Ma-ri-a Đôi-lơ. Xem ra nữ thần É-xtrơ cuối cùng đã dẫn bước anh đi đúng đường.

— Anh đấy à, Gim-mi Mắc-quơ? — cô kêu lên, mỉm cười qua cánh cửa mở. An-ni Ma-ri-a chưa bao giờ chịu gọi anh là "Cọp". — Ơ hay, chuyện gì thế!

— Ra hành lang đây, — anh Mắc-quơ nói. — Anh muốn hỏi ý kiến em về thời tiết, nói thật đấy.

— Anh điên thật rồi à? — An-ni Ma-ri-a nói.

— Điên đấy, — "Cọp" đáp. — Cả ngày nay người ta cứ bảo anh là trong không khí có mùa xuân. Họ nói dối? Hay anh nói dối?

— Trời ơi! — An-ni Ma-ri-a nói. — Anh không thấy sao? Em gần như ngửi thấy mùi hoa tím. Cả mùi cỏ xanh nữa. Dĩ nhiên là chưa có đâu, chỉ là một thứ cảm giác thôi, anh biết đấy.

— Anh đang nói đúng chuyện ấy đấy, — anh Mắc-quơ nói. — Anh bị nó rồi. Lúc đầu anh không nhận ra. Anh tưởng có khi là chứng chán đời, lây hôm nọ khi anh lỡ bước lên khu phố nhà giàu. Nhưng cái cơn khó ở anh đang mắc không đánh vần ra chữ hoa tím. Nó đánh vần ra tên em, An-ni Ma-ri-a, và anh muốn có em. Thứ Hai tới anh đi làm lại, một ngày kiếm bốn đô-la. Nói đi em, mình thành một cặp được không?

— Gim-mi, — An-ni Ma-ri-a thở dài, bỗng biến mất trong lòng chiếc áo khoác của anh, — anh không thấy mùa xuân đang tràn khắp thế gian ngay lúc này sao?

Nhưng chính bạn hẳn còn nhớ ngày hôm ấy kết thúc ra sao. Mở đầu bằng biết bao hứa hẹn của xuân sang, vậy mà chiều muộn trời trở lạnh, tuyết rơi dày hai phân, dù đã cuối tháng Ba. Trên đại lộ Năm, các quý bà kéo chặt áo lông mùa đông quanh người. Chỉ trong tủ kính các hiệu hoa mới còn thấy chút dấu vết nụ cười buổi sáng của nữ thần É-xtrơ đang tới.

Sáu giờ, ông Lút bắt đầu đóng cửa tiệm. Ông nghe một tiếng gọi quen thuộc:

— Chào ông Đức!

"Cọp" Mắc-quơ, mặc áo sơ mi trần, mũ đẩy ra sau gáy, đứng ngoài trời tuyết đang xoáy, phì phèo điếu xì-gà đen.

— Trời đất ơi! — ông Lút kêu lên. — Mùa đông, nó lại quay về rồi!

— Ông nói dối, ông Đức ạ, — anh Mắc-quơ đáp lại, vui vẻ thân tình. — Xem đồng hồ thì đang là mùa xuân.

— Hết —