Lá thư đùa của quan bảng nhãn

Chương 1: Lá thư đùa của quan bảng nhãn

Khôn ngoan lanh lợi vốn trời sinh, ngây ngô khờ khạo chửa chắc thật. Ghen ghét thường do mắt nhìn nông, giáo mác hay khởi tự cười đùa. Lòng dạ hiểm hơn chín khúc Hoàng Hà, mặt mũi đáng ghét hơn mười lớp giáp sắt. Từng thấy rượu sắc làm mất nhà mất nước, mấy khi thấy sách vở làm hại người hiền.

Bài thơ này nói cái khó của việc làm người. Chỉ vì đường đời chật hẹp, lòng người khó lường, đạo lớn đã xa, nhân tình muôn mối. Rộn ràng tấp nập đều vì lợi mà đến, ngơ ngơ ngẩn ngẩn đều rước hoạ mà đi. Giữ thân giữ nhà, nghìn vạn lần lật lọng. Cho nên người xưa nói: nhíu mày có lúc nhíu mày, cười có lúc cười, giữa cái nhíu mày với cái cười cần cẩn trọng nhất. Hồi này kể về một vị quan nhân, chỉ vì sau khi uống rượu buông một câu đùa mà mất mạng tan nhà, làm hại mấy mạng người. Hãy dẫn một câu chuyện ra trước làm hồi mở đầu.

Đời Tống có một cử tử trẻ tuổi họ Ngụy tên Bằng Cử, tên chữ Xung Tiêu, mới mười tám tuổi. Chàng lấy được một người vợ đẹp như hoa như ngọc. Cưới chưa được một tháng thì gặp kỳ thi xuân mở trường, Ngụy sinh từ biệt vợ, thu xếp hành lý lên kinh ứng thí. Lúc chia tay, người vợ dặn chồng:

— Đỗ hay không đỗ, chàng cũng về sớm, chớ bỏ rơi vợ chồng ân ái.

Ngụy sinh đáp:

— Hai chữ công danh là tiền đồ bản lĩnh của anh, không cần em lo.

Từ biệt lên đường tới kinh, quả nhiên chàng đỗ ngay một lần, đỗ thứ hai hạng nhất, tức là bảng nhãn. Ở kinh thật là vẻ vang rực rỡ. Đương nhiên chàng viết một lá thư nhà, sai người đón gia quyến lên kinh. Trong thư trước kể chuyện ấm lạnh và việc đỗ đạt, cuối thư lại viết thêm một dòng: "Anh ở kinh sớm tối không ai chăm nom, đã cưới một người vợ lẽ, chỉ đợi phu nhân tới kinh cùng hưởng vinh hoa."

Người nhà nhận thư về thẳng nhà, gặp phu nhân, chúc mừng, dâng thư lên. Phu nhân mở ra xem, thấy viết thế này thế này, bèn nói với người nhà:

— Ông nhà phụ ơn đến thế. Vừa mới đỗ đạt đã cưới vợ hai.

Người nhà thưa:

— Con ở kinh chẳng thấy có chuyện ấy. Chắc là ông nói đùa thôi. Phu nhân lên kinh là biết rõ, xin đừng lo.

Phu nhân nói:

— Nếu thế thì thôi vậy.

Vì thuyền bè người đi chưa tiện, phu nhân một mặt thu xếp lên đường, một mặt tìm người tiện đường gửi trước một lá thư bình an lên kinh. Người mang thư tới kinh, tìm hỏi chỗ trọ của tân khoa bảng nhãn họ Ngụy, đưa thư, được đãi cơm rượu rồi về.

Lại nói Ngụy sinh nhận thư mở ra xem, chẳng có một câu chuyện phiếm nào, chỉ viết: "Anh ở kinh cưới một người vợ lẽ, em ở nhà cũng lấy một ông chồng lẽ, sớm muộn cùng nhau lên kinh."

Ngụy sinh xem xong cũng chỉ tưởng là vợ nói đùa, chẳng để tâm. Chưa kịp cất đi thì bên ngoài báo có người bạn đồng khoa đến thăm. Chỗ trọ ở kinh không rộng rãi như ở nhà, người kia lại là bạn đồng khoa thân thiết, lại biết Ngụy sinh không có gia quyến ở trong, nên đi thẳng vào trong ngồi, chuyện trò ấm lạnh. Ngụy sinh đứng dậy đi tiểu tiện. Người bạn tình cờ lật thư từ trên bàn, thấy lá thư nhà ấy viết buồn cười, cố ý đọc to lên. Ngụy sinh trở tay không kịp, đỏ bừng mặt nói:

— Ấy là lời vô lý. Vì em trêu nàng trước, nàng mới viết đùa lại thế.

Người bạn cười ha hả:

— Chuyện này đâu có đùa được.

Rồi từ biệt đi. Người ấy cũng là người trẻ, thích bàn chuyện vui, đem chuyện lá thư nhà ấy chỉ trong khoảnh khắc truyền khắp kinh thành. Lại có một bọn ghen ghét Ngụy sinh trẻ tuổi đỗ cao, đem chuyện ấy coi như một tin đồn nho nhỏ, dâng một bản tấu, nói Ngụy sinh trẻ tuổi không giữ gìn, không nên giữ chức thanh yếu, xin giáng đi làm quan ngoài. Ngụy sinh hối hận không kịp. Về sau làm quan cứ lận đận không lên nổi, một tiền đồ đẹp như gấm cứ thế mà bỏ lỡ.

Đó là một câu nói đùa làm mất một chức quan đẹp. Hôm nay lại kể một vị quan nhân, cũng chỉ vì sau khi uống rượu buông một câu đùa mà bỏ mạng tấm thân bảy thước đường đường, lại liên luỵ hai ba người chết oan. Vì cớ gì vậy? Có thơ làm chứng: Đường đời gập ghềnh thật đáng thương, người bên miệng cười mở dễ dàng. Mây trắng vốn là vật vô tâm, lại bị gió cuồng dẫn ra ngoài.

— Hết chương 1 —