Mười nhà buôn và ba tên cướp

Ở một làng nọ có mười người buôn vải, đi đâu cũng đi cùng nhau. Một lần họ đi buôn xa, đang trên đường về với rất nhiều tiền bán hàng. Gần làng họ có một khu rừng rậm, sáng sớm hôm ấy họ tới khu rừng ấy. Trong rừng có ba tên cướp khét tiếng, mấy người lái buôn chưa từng nghe nói tới. Đang đi giữa rừng thì ba tên cướp đứng chặn trước mặt, tay lăm lăm gươm và gậy, bắt họ bỏ hết mọi thứ xuống. Mấy người lái buôn không mang theo vũ khí, nên tuy đông hơn nhiều, họ vẫn đành chịu thua bọn cướp. Bọn cướp lấy hết của họ, lột cả quần áo đang mặc, chỉ cho mỗi người một mảnh khố bé tí, rộng một gang, dài một khuỷu tay.

Ý nghĩ mình đã khuất phục được mười người, cướp sạch của cải của họ, làm bọn cướp lên mặt hẳn. Chúng ngồi chễm chệ như ba ông vua trước mặt những người vừa bị cướp, bắt họ nhảy múa cho chúng xem rồi mới được về. Mấy người lái buôn than cho số phận mình. Họ đã mất hết mọi thứ, chỉ còn mảnh khố, thế mà bọn cướp vẫn chưa vừa, lại còn bắt nhảy múa.

Trong mười người lái buôn có một người rất khôn. Anh ngẫm nghĩ về tai hoạ vừa giáng xuống mình và bạn bè, về điệu múa họ sắp phải múa, về cái dáng ngồi oai vệ của ba tên cướp trên bãi cỏ. Đồng thời anh để ý thấy bọn cướp đã đặt vũ khí xuống đất, vì tin chắc đã làm cho mấy người lái buôn sợ hết vía. Lúc ấy mọi người đang bắt đầu nhảy múa. Thế là anh đứng ra dẫn đầu điệu múa. Mà dẫn đầu điệu múa thì bao giờ cũng phải hát, những người khác vỗ tay giậm chân theo nhịp. Anh bắt đầu hát:

— Bên ta en-ti người,
Bên nó ê-rít người.
Cứ ê-rít người,
Vây lấy ê-nô người,
Còn dư ê-nô người.
Ta, tai, tôm, ta-đinh-ga-na.

Bọn cướp chẳng học hành gì, tưởng người dẫn đầu chỉ hát một bài hát bình thường. Thì theo một nghĩa nào đó cũng đúng thế thật. Người dẫn đầu bắt đầu múa từ xa, hát đi hát lại bài ấy hai lần rồi anh và các bạn mới bắt đầu tiến lại gần bọn cướp. Các bạn anh đã hiểu ý anh, vì họ đã quen nghề buôn.

Khi hai người lái buôn bàn giá một món hàng trước mặt người mua, họ dùng một thứ tiếng nói như đố nhau.

— Tấm vải này giá bao nhiêu? Người này hỏi người kia.

— En-ti đồng, người kia đáp, nghĩa là "mười đồng".

Thế là người mua chẳng cách nào hiểu được họ nói gì, trừ phi biết thứ tiếng của dân buôn. Theo luật của thứ tiếng bí mật ấy, ê-rít nghĩa là "ba", en-ti nghĩa là "mười", ê-nô nghĩa là "một". Vậy là qua bài hát, người dẫn đầu muốn ngầm bảo các bạn buôn rằng bên mình có mười người, bọn cướp chỉ có ba. Nếu cứ ba người xông vào một tên cướp, thì chín người đè được cả ba tên xuống, còn dư một người trói chân tay chúng lại.

Ba tên cướp đang dương dương tự đắc vì thắng lợi, chẳng hiểu gì nghĩa bài hát cũng như ý định của những người đang múa, cứ ngồi kênh kiệu nhai trầu, nhai thuốc lá. Trong lúc ấy bài hát được hát tới lần thứ ba. "Ta, tai, tôm" vừa ra khỏi miệng người hát, chưa kịp hết tiếng "ta-đinh-ga-na" thì mấy người lái buôn đã chia thành từng tốp ba người, mỗi tốp xông vào một tên cướp. Người còn lại, chính người dẫn đầu, xé một tấm vải lớn dài sáu khuỷu tay thành những dải dài và hẹp, trói chân tay bọn cướp. Giờ thì bọn chúng hết vênh váo, nằm lăn lóc dưới đất như ba bao gạo!

Mười người lái buôn lấy lại hết của cải, cầm lấy gươm gậy của kẻ thù làm vũ khí cho mình. Về tới làng, họ thường kể lại cuộc phiêu lưu ấy cho bạn bè, họ hàng nghe mà cười vui.

— Hết —