Nàng, hay con hổ?

Ngày xửa ngày xưa có một ông vua nửa man rợ. Những ý tưởng của ông, dù đã được các nước láng giềng La-tinh văn minh ở xa mài giũa ít nhiều, vẫn rộng lớn, hoa mỹ và không chút gò bó, đúng như cái nửa man rợ trong con người ông. Ông là người có trí tưởng tượng phong phú, lại có một uy quyền không gì cưỡng nổi, nên hễ muốn là ông biến những ý tưởng muôn màu muôn vẻ của mình thành sự thật. Ông rất hay tự bàn bạc với chính mình, và khi ông với ông đã đồng ý điều gì, thì việc ấy được làm ngay.

Khi mọi thành phần trong gia đình và trong triều chính của ông đều vận hành êm ả theo đúng quỹ đạo đã định, tính khí ông ôn hoà và vui vẻ. Còn hễ có chút trục trặc, có vài thiên thể của ông lệch khỏi quỹ đạo, thì ông lại càng ôn hoà và vui vẻ hơn nữa, vì không gì làm ông khoái bằng uốn cái cong cho thẳng và san phẳng những chỗ gồ ghề.

Trong số những ý niệm vay mượn đã làm cho sự man rợ của ông chỉ còn một nửa, có ý niệm về đấu trường công cộng, nơi tâm hồn thần dân của ông được trau dồi, khai hoá bằng những màn phô diễn lòng dũng cảm của người và của thú.

Nhưng ngay cả ở đây, trí tưởng tượng phong phú và man rợ của ông cũng tự khẳng định mình. Đấu trường của nhà vua không được xây để dân chúng có dịp nghe những tiếng gào của các đấu sĩ đang hấp hối, hay để họ xem kết cục tất yếu của một cuộc đối đầu giữa niềm tin tôn giáo và những cái hàm đói khát, mà nhằm những mục đích phù hợp hơn nhiều với việc mở mang, phát triển trí lực của dân chúng. Đấu trường mênh mông ấy, với những dãy khán đài vây quanh, những hầm bí ẩn và những lối đi khuất, là công cụ của công lý thi ca, nơi tội ác bị trừng phạt hay đức hạnh được ban thưởng theo phán quyết của một sự may rủi không thiên vị và không thể mua chuộc.

Khi một thần dân bị buộc một tội đủ quan trọng để nhà vua quan tâm, người ta thông báo công khai rằng vào một ngày đã định, số phận của bị cáo sẽ được quyết định tại đấu trường của nhà vua. Công trình ấy thật xứng với cái tên đấu trường của nhà vua, vì dù hình dáng và kiểu cách được vay mượn từ xa, mục đích của nó hoàn toàn nảy ra từ bộ óc của con người này, một ông vua từ đầu tới chân, chẳng biết tới truyền thống nào mà ông phải trung thành hơn mức ông thích, và vào mọi hình thức tư duy, hành động của con người mà mình tiếp nhận, ông đều ghép thêm những chồi non tươi tốt của lý tưởng man rợ của mình.

Khi mọi người đã tề tựu trên khán đài, và nhà vua, quần thần vây quanh, đã ngồi trên ngai vàng cao ngất ở một bên đấu trường, ông ra hiệu. Một cánh cửa bên dưới ông mở ra, và thần dân bị cáo bước ra đấu trường. Ngay đối diện anh ta, ở phía bên kia khoảng đất rào kín, có hai cánh cửa giống hệt nhau, nằm cạnh nhau. Bổn phận và cũng là đặc ân của người đang bị xét xử là đi thẳng tới hai cánh cửa ấy và mở một trong hai. Anh ta muốn mở cửa nào cũng được. Anh ta không chịu sự hướng dẫn hay tác động nào, ngoài sự may rủi không thiên vị và không thể mua chuộc vừa nói. Nếu anh ta mở cửa này, từ trong đó sẽ lao ra một con hổ đói, con dữ tợn và tàn ác nhất có thể kiếm được, lập tức vồ lấy anh ta, xé xác anh ta ra từng mảnh để trừng phạt tội lỗi của anh ta. Ngay khi vụ án của kẻ phạm tội được phân xử như thế, những chiếc chuông sắt buồn thảm vang lên, những tiếng khóc than lớn nổi lên từ đám người khóc thuê đứng ở mép ngoài đấu trường, và đám đông khán giả mênh mông cúi đầu, lòng nặng trĩu, chậm rãi trở về nhà, vô cùng thương tiếc rằng một người trẻ trung tươi đẹp đến thế, hay già cả đáng kính đến thế, lại phải chịu một số phận khủng khiếp đến vậy.

Nhưng nếu bị cáo mở cánh cửa kia, thì từ trong đó sẽ bước ra một tiểu thư, người hợp nhất với tuổi tác và địa vị của anh ta mà đức vua có thể chọn trong số những thần dân xinh đẹp của mình. Và anh ta lập tức được cưới cô làm vợ, như phần thưởng cho sự vô tội của mình. Chẳng hề gì nếu anh ta đã có vợ con, hay đã đem lòng yêu một người do chính mình lựa chọn. Nhà vua không cho phép những sắp đặt thứ yếu như thế cản trở kế hoạch vĩ đại về trừng phạt và ban thưởng của mình. Cũng như trường hợp kia, nghi lễ diễn ra ngay lập tức, ngay giữa đấu trường. Một cánh cửa khác bên dưới nhà vua mở ra, và một vị giáo sĩ, theo sau là một đoàn người hát thánh ca, và những thiếu nữ thổi những khúc nhạc vui tươi trên những chiếc kèn vàng, nhảy múa theo điệu nhạc mừng cưới, tiến tới chỗ đôi tân hôn đang đứng cạnh nhau, và lễ cưới được cử hành nhanh chóng, vui vẻ. Rồi những chiếc chuông đồng vui tươi ngân vang rộn rã, dân chúng hò reo mừng rỡ, và người vô tội, có trẻ em đi trước rắc hoa trên đường, dẫn cô dâu về nhà.

Đó là cách thực thi công lý nửa man rợ của nhà vua. Sự công bằng tuyệt đối của nó thì quá rõ ràng. Kẻ phạm tội không thể biết người đẹp sẽ bước ra từ cửa nào. Anh ta muốn mở cửa nào thì mở, mà không hề biết chút nào rằng khoảnh khắc tiếp theo mình sẽ bị ăn thịt hay được cưới vợ. Có lần con hổ bước ra từ cửa này, có lần từ cửa kia. Những phán quyết của toà án này không chỉ công bằng, mà còn dứt khoát tuyệt đối: bị cáo lập tức bị trừng phạt nếu thấy mình có tội, và nếu vô tội thì được thưởng ngay tại chỗ, dù muốn hay không. Không ai thoát được những phán quyết của đấu trường nhà vua.

Thiết chế ấy rất được lòng dân. Khi dân chúng tụ họp vào một trong những ngày xét xử lớn, họ không bao giờ biết mình sắp được xem một cuộc tàn sát đẫm máu hay một đám cưới vui nhộn. Yếu tố bất định ấy đem lại cho dịp này một sức hấp dẫn mà nếu không có nó thì không thể có được. Thế là quần chúng được giải trí và vui lòng, còn những người biết suy nghĩ trong cộng đồng thì không thể buộc tội kế hoạch này là bất công, vì chẳng phải bị cáo nắm toàn bộ sự việc trong tay mình hay sao?

Ông vua nửa man rợ này có một cô con gái xinh tươi như những ý tưởng hoa mỹ nhất của ông, với một tâm hồn nồng nhiệt và kiêu hãnh như chính ông. Như thường thấy trong những trường hợp như thế, nàng là con ngươi của mắt ông, và được ông yêu thương hơn tất cả loài người. Trong số quần thần của ông có một chàng trai trẻ, dòng dõi thanh cao mà địa vị thấp kém, như những chàng anh hùng thường thấy trong truyện tình, những chàng trai đem lòng yêu các nàng công chúa. Nàng công chúa này rất hài lòng với người yêu của mình, vì chàng đẹp trai và dũng cảm không ai sánh bằng trong cả vương quốc, và nàng yêu chàng với một niềm say mê có đủ chất man rợ để vô cùng nóng bỏng và mạnh mẽ. Cuộc tình này diễn ra hạnh phúc suốt nhiều tháng, cho tới một ngày nhà vua tình cờ phát hiện ra nó. Ông không hề ngần ngại hay dao động gì về bổn phận của mình trong chuyện này. Chàng trai lập tức bị tống vào ngục, và người ta định ngày xét xử chàng tại đấu trường của nhà vua. Dĩ nhiên đây là một dịp đặc biệt quan trọng, và đức vua cũng như toàn thể dân chúng đều hết sức quan tâm tới diễn biến của phiên xử này. Chưa bao giờ có một vụ như thế. Chưa bao giờ có một thần dân dám yêu con gái nhà vua. Những năm về sau, những chuyện như thế trở nên khá thường tình, nhưng hồi ấy chúng mới lạ và gây sửng sốt không ít.

Người ta lùng khắp các chuồng hổ trong vương quốc để tìm những con thú hung dữ và tàn bạo nhất, rồi chọn ra con quái vật dữ tợn nhất cho đấu trường. Và những người có thẩm quyền cẩn thận xem xét khắp hàng ngũ thiếu nữ trẻ đẹp trong cả nước, để chàng trai có được một cô dâu xứng đáng, trong trường hợp số phận không định cho chàng một kết cục khác. Dĩ nhiên ai cũng biết rằng việc mà bị cáo bị buộc tội đã thật sự xảy ra. Chàng đã yêu công chúa, và cả chàng, cả nàng, cả bất cứ ai khác đều không nghĩ tới chuyện chối bỏ sự thật ấy. Nhưng nhà vua không đời nào để một sự thật kiểu ấy cản trở hoạt động của toà án, thứ đem lại cho ông biết bao thích thú và mãn nguyện. Dù sự việc kết thúc thế nào, chàng trai cũng sẽ bị xử lý xong, và nhà vua sẽ được hưởng một niềm vui thẩm mỹ khi theo dõi diễn biến sự việc, diễn biến sẽ xác định xem chàng trai có làm sai hay không khi để mình yêu công chúa.

Ngày đã định tới. Dân chúng từ khắp gần xa kéo tới, chen chúc trên những dãy khán đài lớn của đấu trường, còn những đám đông không vào được thì dồn sát vào những bức tường bên ngoài. Nhà vua và triều thần đã ngồi vào chỗ, đối diện với hai cánh cửa sinh đôi, những cánh cửa định mệnh, khủng khiếp vì giống hệt nhau.

Mọi thứ đã sẵn sàng. Hiệu lệnh được ban ra. Một cánh cửa bên dưới hoàng gia mở ra, và người yêu của công chúa bước vào đấu trường. Chàng cao lớn, đẹp đẽ, sáng sủa, và sự xuất hiện của chàng được đón bằng một tiếng xì xào trầm thấp vừa thán phục vừa lo âu. Một nửa khán giả chưa từng biết có một chàng trai tuyệt vời đến thế sống giữa họ. Chẳng trách công chúa yêu chàng! Chàng phải đứng ở đó mới khủng khiếp làm sao!

Khi tiến vào đấu trường, theo lệ, chàng quay lại cúi chào nhà vua, nhưng chàng chẳng hề nghĩ gì tới nhân vật vương giả ấy. Mắt chàng dán vào công chúa, người ngồi bên phải cha mình. Nếu không có nửa phần man rợ trong bản tính, có lẽ nàng đã không có mặt ở đó. Nhưng tâm hồn mãnh liệt, nồng nhiệt của nàng không cho phép nàng vắng mặt trong một dịp mà nàng quan tâm khủng khiếp đến thế. Từ lúc sắc lệnh ban ra rằng người yêu nàng sẽ phải định đoạt số phận mình ở đấu trường nhà vua, ngày cũng như đêm, nàng chẳng nghĩ gì khác ngoài sự kiện lớn ấy và những điều liên quan tới nó. Có nhiều quyền lực, ảnh hưởng và nghị lực hơn bất cứ ai từng quan tâm tới một vụ như thế, nàng đã làm được điều chưa ai làm được: nàng đã nắm được bí mật của hai cánh cửa. Nàng biết trong hai căn phòng sau hai cánh cửa ấy, phòng nào có chuồng hổ để ngỏ phía trước, và phòng nào có người đẹp đang chờ. Qua những cánh cửa dày, bên trong treo da thú nặng nề, không thể có tiếng động hay dấu hiệu nào lọt ra ngoài tới người sắp tới nhấc then một trong hai cánh cửa. Nhưng vàng bạc và sức mạnh ý chí của một người phụ nữ đã mang bí mật ấy tới cho công chúa.

Không những nàng biết trong phòng nào người đẹp đang đứng chờ, sẵn sàng bước ra, má ửng hồng rạng rỡ, nếu cánh cửa của cô được mở, mà nàng còn biết người đẹp ấy là ai. Đó là một trong những thiếu nữ xinh đẹp và đáng yêu nhất triều đình, được chọn làm phần thưởng cho chàng trai bị cáo, nếu chàng được chứng minh là vô tội trong cái tội dám mơ tưởng tới một người ở cao hơn mình quá xa. Và công chúa căm ghét cô ta. Đã nhiều lần nàng thấy, hay tưởng mình thấy, người đẹp này đưa những ánh mắt ngưỡng mộ về phía người yêu của nàng, và đôi khi nàng nghĩ những ánh mắt ấy đã được nhận thấy, thậm chí được đáp lại. Thỉnh thoảng nàng đã thấy họ nói chuyện với nhau. Chỉ một hai khắc thôi, nhưng trong khoảnh khắc ngắn ngủi có thể nói được nhiều điều. Có thể họ chỉ nói những chuyện chẳng quan trọng gì, nhưng làm sao nàng biết được? Cô gái kia xinh đẹp, nhưng đã dám ngước mắt lên nhìn người yêu của công chúa. Và với tất cả sự mãnh liệt của dòng máu man rợ truyền lại cho nàng qua bao đời tổ tiên hoàn toàn man rợ, nàng căm ghét người đàn bà đang đỏ mặt run rẩy sau cánh cửa im lặng kia.

Khi người yêu nàng quay lại nhìn nàng, và mắt chàng gặp mắt nàng khi nàng ngồi đó, tái nhợt, trắng bệch hơn bất cứ ai trong cả biển người đang lo âu quanh nàng, chàng thấy, nhờ cái khả năng nhận biết nhanh nhạy dành cho những người có tâm hồn hoà làm một, rằng nàng biết sau cánh cửa nào con hổ đang nằm chờ, và sau cánh cửa nào người đẹp đang đứng. Chàng đã mong nàng biết điều ấy. Chàng hiểu bản tính nàng, và tâm hồn chàng tin chắc rằng nàng sẽ không bao giờ yên cho tới khi nàng làm rõ được điều bí mật này, điều bị giấu kín với mọi người xem khác, kể cả nhà vua. Hy vọng duy nhất có chút gì chắc chắn của chàng trai là dựa vào việc công chúa thành công trong việc khám phá bí ẩn này. Và ngay lúc nhìn nàng, chàng thấy nàng đã thành công, như trong thâm tâm chàng biết nàng sẽ thành công.

Chính lúc ấy, ánh mắt nhanh nhạy và lo âu của chàng đặt câu hỏi: "Cửa nào?" Với nàng, câu hỏi ấy rõ ràng như thể chàng đã hét lên từ chỗ chàng đứng. Không được để mất một khắc nào. Câu hỏi được đặt ra trong nháy mắt, nó phải được trả lời trong nháy mắt khác.

Cánh tay phải của nàng đặt trên lan can bọc nệm trước mặt. Nàng giơ bàn tay lên, làm một cử chỉ nhẹ và nhanh về phía bên phải. Không ai thấy nàng ngoài người yêu của nàng. Mọi con mắt khác đều dán vào người đàn ông giữa đấu trường.

Chàng quay đi, và với những bước chân vững vàng, nhanh nhẹn, chàng đi băng qua khoảng đất trống. Mọi trái tim ngừng đập, mọi hơi thở nín lại, mọi con mắt đều dán chặt vào người đàn ông ấy. Không chút do dự, chàng đi tới cánh cửa bên phải và mở nó ra.

Giờ đây, điểm mấu chốt của câu chuyện là thế này: con hổ bước ra từ cánh cửa ấy, hay người đẹp?

Càng suy ngẫm về câu hỏi này, ta càng thấy khó trả lời. Nó đòi hỏi một sự tìm hiểu trái tim con người, dẫn ta qua những mê cung quanh co của đam mê, mà từ đó thật khó tìm được lối ra. Hỡi bạn đọc thân mến, hãy nghĩ về nó, không phải như thể lời giải của câu hỏi tuỳ thuộc vào bạn, mà tuỳ thuộc vào nàng công chúa nửa man rợ, máu nóng kia, tâm hồn nàng đang bị nung tới trắng dưới ngọn lửa kép của tuyệt vọng và ghen tuông. Nàng đã mất chàng, nhưng ai sẽ có chàng?

Bao nhiêu lần, lúc thức cũng như trong mơ, nàng đã giật mình kinh hoàng, đưa hai tay che mặt khi nghĩ tới cảnh người yêu mở cánh cửa mà phía bên kia những chiếc nanh tàn bạo của con hổ đang chờ!

Nhưng còn bao nhiêu lần nhiều hơn nữa nàng đã thấy chàng ở cánh cửa kia! Trong những cơn mơ màng đau đớn, nàng đã nghiến răng, giật tóc thế nào khi thấy chàng giật mình sung sướng ngây ngất lúc mở cánh cửa của người đẹp! Tâm hồn nàng đã quằn quại trong lửa đau đớn thế nào khi nàng thấy chàng lao tới đón người đàn bà kia, má cô ta ửng hồng, mắt cô ta lấp lánh vẻ đắc thắng. Khi nàng thấy chàng dẫn cô ta đi, cả người chàng bừng lên niềm vui của sự sống vừa giành lại. Khi nàng nghe những tiếng hò reo mừng rỡ của đám đông, và tiếng chuông hạnh phúc ngân vang cuồng nhiệt. Khi nàng thấy vị giáo sĩ cùng đoàn tuỳ tùng vui vẻ tiến tới đôi trẻ, và làm lễ cho họ thành vợ thành chồng ngay trước mắt nàng. Và khi nàng thấy họ cùng nhau bước đi trên con đường rải hoa, theo sau là tiếng hò reo vang dội của đám đông hân hoan, trong đó tiếng thét tuyệt vọng duy nhất của nàng bị chìm nghỉm, mất hút!

Chẳng phải tốt hơn là chàng chết ngay, rồi đi chờ nàng ở cõi phúc lạc của thế giới bên kia nửa man rợ hay sao?

Thế nhưng, con hổ khủng khiếp kia, những tiếng thét kia, máu kia!

Quyết định của nàng đã được ra hiệu trong nháy mắt, nhưng nó đã được đưa ra sau bao ngày đêm đắn đo đau đớn. Nàng đã biết mình sẽ được hỏi. Nàng đã quyết định mình sẽ trả lời thế nào. Và không chút do dự, nàng đã đưa tay về phía bên phải.

Câu hỏi về quyết định của nàng không thể xem nhẹ, và tôi không dám tự cho mình là người duy nhất có thể trả lời nó. Vì vậy tôi để nó lại cho tất cả các bạn: cái gì đã bước ra từ cánh cửa vừa mở, người đẹp, hay con hổ?

— Hết —