Nàng Va-xi-li-xa xinh đẹp

Ở một vương quốc nọ có một người lái buôn. Ông lấy vợ đã mười hai năm mà chỉ sinh được một mụn con gái, đặt tên là Va-xi-li-xa xinh đẹp. Năm cô bé lên tám thì người mẹ lâm bệnh nặng. Lúc sắp mất, bà gọi con gái lại gần, rút từ dưới chăn ra một con búp bê, trao cho con và dặn:

"Va-xi-li-xa con, hãy nghe và nhớ lấy lời cuối cùng của mẹ. Mẹ sắp chết rồi. Cùng với lời chúc phúc của mẹ, mẹ để lại cho con con búp bê này. Con phải luôn giữ nó bên mình, đừng cho ai thấy. Khi nào gặp chuyện buồn khổ, con cho nó ăn rồi hỏi nó. Ăn xong, nó sẽ bảo con phải làm gì."

Nói rồi người mẹ hôn con gái lần cuối, và nhắm mắt.

Vợ mất, người lái buôn buồn rầu một thời gian, như lẽ thường. Rồi ông bắt đầu nghĩ chuyện lấy vợ khác. Ông là người tốt, chẳng thiếu gì người muốn làm vợ ông, nhưng ông ưng nhất một bà goá. Bà ta đã có tuổi, có hai cô con gái riêng trạc tuổi Va-xi-li-xa. Ông nghĩ thế là được cả người nội trợ lẫn một người mẹ từng trải. Ông cưới bà goá về, nhưng ông đã lầm. Bà ta chẳng phải người mẹ hiền của Va-xi-li-xa.

Va-xi-li-xa là cô gái đẹp nhất làng. Dì ghẻ và hai chị ghen tức với nhan sắc ấy, bắt cô làm đủ thứ việc nặng nhọc, mong cô làm lụng mà gầy đi, dãi gió dầm nắng mà đen đi. Cô sống mà không được một ngày yên.

Va-xi-li-xa cam chịu mọi điều, không một lời than. Vậy mà ngày lại ngày, cô cứ đẹp ra, đầy đặn ra, còn mụ dì ghẻ và hai đứa con gái thì càng tức tối càng gầy đét, càng xấu đi, dù suốt ngày chúng chỉ ngồi khoanh tay như những bà lớn. Sao lại có chuyện lạ ấy? Ấy là vì có con búp bê giúp Va-xi-li-xa. Không có nó thì một cô bé làm sao kham nổi chừng ấy việc!

Bù lại, có những hôm Va-xi-li-xa nhịn phần mình, để dành cho búp bê miếng ngon nhất. Tối đến, khi mọi người đã ngủ, cô đóng cửa căn buồng kho nhỏ nơi cô ở, đặt đồ ăn trước mặt búp bê và nói:

"Ăn đi búp bê, ăn đi rồi nghe nỗi khổ của em. Em sống trong nhà cha mà chẳng thấy niềm vui nào. Dì ghẻ ác độc muốn đuổi em khỏi cõi đời. Búp bê ơi, hãy dạy em phải sống thế nào, phải làm gì đây?"

Búp bê ăn xong thì khuyên nhủ, an ủi cô. Sáng ra, nó làm hết mọi việc thay cô. Va-xi-li-xa chỉ việc ngồi nghỉ trong bóng mát, hái hoa chơi, vậy mà luống rau đã nhổ cỏ xong, bắp cải đã tưới, nước đã gánh đầy, lò đã nhóm lửa. Búp bê còn chỉ cho cô một thứ cỏ để da khỏi rám nắng. Có búp bê, cô sống cũng được yên ổn.

Mấy năm trôi qua. Va-xi-li-xa lớn lên, đến tuổi lấy chồng. Trai trong thành ai cũng muốn hỏi cưới Va-xi-li-xa, chẳng ai thèm ngó tới hai đứa con gái của mụ dì ghẻ. Mụ càng giận dữ hơn trước, đáp mọi đám dạm hỏi rằng:

"Em út không được lấy chồng trước các chị!"

Tiễn khách về xong, mụ lại đánh đập Va-xi-li-xa để trút giận.

Một hôm, người lái buôn phải đi xa buôn bán một thời gian dài. Mụ dì ghẻ liền dọn sang ở một ngôi nhà khác. Bên cạnh ngôi nhà ấy là một khu rừng rậm. Giữa rừng có một khoảng trống, trên khoảng trống có một túp lều, trong túp lều có mụ phù thuỷ Ba-ba Da-ga. Mụ chẳng cho ai bén mảng tới gần, và mụ ăn thịt người như ăn thịt gà con.

Dọn tới nhà mới rồi, mụ dì ghẻ cứ kiếm cớ sai Va-xi-li-xa vào rừng lấy thứ này thứ nọ. Nhưng lần nào cô cũng trở về bình yên, vì búp bê chỉ đường cho cô, không để cô đi lạc tới túp lều Ba-ba Da-ga.

Mùa thu đến. Một tối, mụ dì ghẻ giao việc cho cả ba cô gái: một cô đan ren, một cô đan tất, còn Va-xi-li-xa thì kéo sợi. Mỗi người phải làm xong phần của mình. Mụ tắt hết đèn trong nhà, chỉ để lại một ngọn nến nơi ba cô ngồi làm, rồi mụ đi ngủ.

Các cô làm việc. Được một lúc, bấc nến cháy muội. Một đứa con gái của mụ cầm cái kéo cắt bấc lên để khêu, nhưng làm theo lời mẹ dặn, nó giả vờ lỡ tay, dập tắt luôn ngọn nến.

"Giờ làm sao đây?" các cô nói với nhau. "Cả nhà không còn chút lửa nào, mà việc thì chưa xong. Phải chạy sang nhà Ba-ba Da-ga xin lửa thôi!"

"Kim găm của tôi sáng lắm, đủ thấy rồi!" cô đan ren nói. "Tôi không đi đâu."

"Tôi cũng không đi," cô đan tất nói. "Que đan của tôi cũng sáng!"

"Mày phải đi xin lửa!" cả hai cùng hét lên. "Đi sang Ba-ba Da-ga đi!"

Rồi chúng đẩy Va-xi-li-xa ra khỏi phòng.

Va-xi-li-xa về căn buồng nhỏ của mình, đặt bữa tối đã để dành trước mặt búp bê và nói:

"Ăn đi búp bê, ăn đi rồi nghe nỗi khổ của em. Người ta bắt em sang nhà Ba-ba Da-ga xin lửa. Ba-ba Da-ga sẽ ăn thịt em mất!"

Búp bê ăn xong, đôi mắt nó sáng long lanh như hai ngọn nến.

"Đừng sợ, Va-xi-li-xa," nó nói. "Họ sai đâu cứ đi đó, chỉ cần luôn giữ em bên mình. Có em đây, ở nhà Ba-ba Da-ga sẽ chẳng có gì hại được chị."

Va-xi-li-xa sửa soạn, bỏ búp bê vào túi áo, làm dấu thánh, rồi đi vào khu rừng rậm.

Cô vừa đi vừa run. Bỗng một người kỵ sĩ phi ngựa vượt qua cô. Người ấy trắng toát, áo trắng, ngựa trắng, yên cương cũng trắng. Thế là trời bắt đầu hửng sáng.

Cô đi tiếp. Lại một người kỵ sĩ khác phi qua. Người ấy đỏ rực, mặc áo đỏ, cưỡi ngựa đỏ. Thế là mặt trời bắt đầu mọc.

Va-xi-li-xa đi suốt đêm, rồi suốt một ngày, mãi tới chiều hôm sau mới ra tới khoảng trống có túp lều của Ba-ba Da-ga.

Quanh túp lều là hàng rào dựng bằng xương người. Trên hàng rào cắm những chiếc sọ người, sọ nào cũng còn mắt. Cột cổng là những cái chân người, then cài là những cánh tay người, còn ổ khoá là một cái miệng đầy răng nhọn. Va-xi-li-xa sợ chết lặng, đứng trơ ra như trời trồng.

Bỗng lại có một người kỵ sĩ phi tới. Người ấy đen kịt, áo đen, ngựa đen. Hắn phi tới cổng nhà Ba-ba Da-ga rồi biến mất, như độn thổ. Thế là đêm xuống.

Nhưng bóng tối chẳng được bao lâu. Mắt của tất cả những chiếc sọ trên hàng rào đồng loạt sáng lên, khắp khoảng rừng sáng rực như ban ngày. Va-xi-li-xa run lẩy bẩy, nhưng chẳng biết chạy đâu, đành đứng yên tại chỗ.

Chẳng mấy chốc, trong rừng vang lên một tiếng động khủng khiếp. Cây cối răng rắc, lá khô xào xạc. Ba-ba Da-ga từ trong rừng đi ra. Mụ ngồi trong một cái cối giã, tay cầm chày làm roi thúc, tay cầm chổi quét sạch dấu vết phía sau. Tới cổng, mụ dừng lại, hít hít ngửi ngửi xung quanh, rồi quát:

"Khịt khịt! Có mùi người! Đứa nào đấy?"

Va-xi-li-xa sợ hãi bước tới, cúi chào thật thấp và thưa:

"Thưa bà, cháu đây ạ. Mấy chị con dì ghẻ sai cháu tới xin bà chút lửa."

"Được," Ba-ba Da-ga nói. "Ta biết chúng nó. Thế thì mày cứ ở đây làm việc cho ta một thời gian, rồi ta sẽ cho mày lửa. Bằng không thì ta ăn thịt mày!"

Rồi mụ quay ra cổng mà hét:

"Này then cài chắc chắn của ta, hãy mở ra! Này cổng rộng của ta, hãy mở ra!"

Cổng mở. Ba-ba Da-ga huýt sáo, cưỡi cối đi vào. Va-xi-li-xa theo sau. Rồi cổng lại đóng chặt.

Vào trong nhà, Ba-ba Da-ga nằm dài ra mà bảo Va-xi-li-xa:

"Đem hết các thứ trong lò ra đây. Ta đói rồi."

Va-xi-li-xa thắp một que đóm từ mắt những chiếc sọ ngoài hàng rào, rồi bắt đầu lấy thức ăn trong lò ra dọn cho mụ. Thức ăn nấu đủ cho mười người. Cô còn xuống hầm mang lên rượu kvát, rượu mật ong, bia và rượu vang. Mụ già ăn sạch, uống sạch, chỉ chừa lại cho Va-xi-li-xa một chút xúp bắp cải, một mẩu bánh mì và một miếng thịt lợn con.

Lúc sắp đi ngủ, Ba-ba Da-ga dặn:

"Mai ta đi vắng, mày liệu mà làm. Quét sạch sân, quét sạch nhà, nấu bữa trưa, giặt giũ quần áo, rồi vào kho lấy một đấu lúa mì, nhặt cho sạch hết hạt cỏ đen. Việc gì cũng phải xong, không thì ta ăn thịt mày!"

Dặn xong, Ba-ba Da-ga ngáy khò khò. Va-xi-li-xa đặt chỗ thức ăn thừa của mụ trước mặt búp bê, nước mắt tuôn rơi:

"Ăn đi búp bê, ăn đi rồi nghe nỗi khổ của em. Ba-ba Da-ga giao cho em những việc nặng quá, còn doạ ăn thịt em nếu em không làm hết. Giúp em với!"

Búp bê đáp:

"Đừng sợ, Va-xi-li-xa xinh đẹp. Chị ăn tối đi, cầu nguyện rồi đi ngủ. Sáng ra khôn hơn tối."

Va-xi-li-xa dậy từ tinh mơ, nhưng Ba-ba Da-ga đã dậy trước rồi. Cô nhìn qua cửa sổ thì thấy mắt những chiếc sọ đang tắt dần. Người kỵ sĩ trắng thoáng qua, và trời sáng hẳn. Ba-ba Da-ga ra sân huýt sáo một tiếng, lập tức cái cối, cái chày và cái chổi hiện ra trước mặt mụ. Người kỵ sĩ đỏ thoáng qua, và mặt trời mọc. Ba-ba Da-ga ngồi vào cối, ra khỏi sân, chày thúc, chổi quét sạch dấu vết.

Va-xi-li-xa ở lại một mình. Cô đi xem khắp nhà Ba-ba Da-ga, ngạc nhiên vì thứ gì cũng dư dả, rồi đứng ngẫm nghĩ không biết nên bắt tay vào việc nào trước. Cô nhìn quanh thì thấy mọi việc đã xong cả. Búp bê đang nhặt nốt mấy hạt cỏ đen cuối cùng ra khỏi lúa mì.

"Ôi, người cứu em đây rồi!" Va-xi-li-xa nói với búp bê. "Bạn đã cứu em khỏi tai hoạ."

"Chị chỉ còn mỗi việc nấu bữa trưa thôi," búp bê vừa trả lời vừa chui vào túi áo Va-xi-li-xa. "Chị nấu đi, rồi nghỉ ngơi cho khoẻ!"

Tới chiều, Va-xi-li-xa dọn bàn sẵn và chờ Ba-ba Da-ga. Trời bắt đầu chạng vạng. Người kỵ sĩ đen thoáng qua ngoài cổng, và trời tối hẳn, chỉ còn mắt những chiếc sọ sáng rực. Cây cối răng rắc, lá khô xào xạc. Ba-ba Da-ga đã về. Va-xi-li-xa ra đón.

"Xong cả chưa?" mụ hỏi.

"Mời bà tự xem lấy ạ," Va-xi-li-xa đáp.

Ba-ba Da-ga xem xét khắp lượt, bực mình vì chẳng tìm được cớ gì mà nổi giận, đành nói:

"Thôi, được!"

Rồi mụ gọi lớn:

"Hỡi những đầy tớ trung thành, những bạn bè thân thiết của ta, đem lúa mì của ta đi xay!"

Liền hiện ra ba đôi bàn tay, nắm lấy chỗ lúa mì, mang đi mất dạng. Ba-ba Da-ga ăn no nê, lúc sắp đi ngủ lại dặn Va-xi-li-xa:

"Mai mày cũng làm như hôm nay, ngoài ra còn phải vào kho lấy hạt anh túc ra, nhặt sạch từng hạt đất lẫn trong đó. Chẳng biết đứa nào ác ý trộn đất vào!"

Nói rồi mụ già quay mặt vào tường mà ngáy. Va-xi-li-xa lại cho búp bê ăn. Ăn xong, búp bê nói y như hôm qua:

"Chị cầu nguyện rồi đi ngủ đi. Sáng ra khôn hơn tối. Việc gì cũng sẽ xong, Va-xi-li-xa ạ!"

Sáng hôm sau, Ba-ba Da-ga lại cưỡi cối ra khỏi sân, còn Va-xi-li-xa với búp bê làm xong hết mọi việc trong chớp mắt. Mụ già trở về, xem xét khắp nơi rồi gọi:

"Hỡi những đầy tớ trung thành, những bạn bè thân thiết của ta, đem hạt anh túc đi ép lấy dầu!"

Ba đôi bàn tay lại hiện ra, nắm lấy chỗ hạt anh túc, mang đi mất dạng. Ba-ba Da-ga ngồi vào bàn ăn. Mụ ăn, còn Va-xi-li-xa đứng lặng bên cạnh.

"Sao mày chẳng nói gì với ta thế?" Ba-ba Da-ga hỏi. "Đứng như đứa câm!"

"Cháu không dám ạ," Va-xi-li-xa đáp. "Nhưng nếu bà cho phép, cháu xin hỏi bà vài điều."

"Hỏi đi. Nhưng không phải câu hỏi nào cũng đem lại điều lành đâu. Biết nhiều thì chóng già!"

"Thưa bà, cháu chỉ muốn hỏi về những gì cháu đã thấy. Lúc cháu đi tới đây, có một người kỵ sĩ cưỡi ngựa trắng vượt qua cháu, người cũng trắng, áo cũng trắng. Người ấy là ai ạ?"

"Đó là ngày sáng sủa của ta," Ba-ba Da-ga đáp.

"Rồi một người kỵ sĩ khác cưỡi ngựa đỏ vượt qua cháu, người cũng đỏ, áo cũng đỏ. Người ấy là ai ạ?"

"Đó là mặt trời đỏ của ta!" Ba-ba Da-ga đáp.

"Thế còn người kỵ sĩ đen vượt qua cháu ngay trước cổng nhà bà là ai ạ?"

"Đó là đêm tối của ta. Cả ba đều là đầy tớ trung thành của ta!"

Va-xi-li-xa nhớ tới ba đôi bàn tay, nhưng cô im lặng.

"Sao mày không hỏi nữa đi?" Ba-ba Da-ga nói.

"Thế là đủ cho cháu rồi ạ. Chính bà đã bảo, biết nhiều thì chóng già."

"Mày khôn đấy," Ba-ba Da-ga nói, "chỉ hỏi những gì thấy bên ngoài sân, chứ không hỏi những gì thấy bên trong. Ta không thích ai đem chuyện trong nhà ta ra ngoài, đứa nào tò mò quá thì ta ăn thịt! Giờ đến lượt ta hỏi mày. Làm sao mày làm kịp hết những việc ta giao?"

"Cháu có lời chúc phúc của mẹ cháu giúp đỡ ạ," Va-xi-li-xa đáp.

"Ra thế! Vậy thì cút khỏi nhà ta, đồ con gái được chúc phúc! Ta chẳng cần những đứa được chúc phúc."

Mụ lôi Va-xi-li-xa ra khỏi phòng, đẩy ra ngoài cổng. Rồi mụ gỡ trên hàng rào xuống một chiếc sọ có đôi mắt đang cháy rực, cắm lên đầu một cây gậy, đưa cho cô mà bảo:

"Lửa cho mấy đứa con dì ghẻ của mày đây, cầm lấy. Chúng nó sai mày tới đây là để xin cái này chứ gì."

Va-xi-li-xa chạy một mạch về nhà, soi đường bằng ánh sáng của chiếc sọ. Ánh sáng ấy chỉ tắt khi trời sáng. Mãi tới chiều tối ngày hôm sau cô mới về tới nhà. Gần tới cổng, cô định vứt chiếc sọ đi.

"Chắc ở nhà giờ đã có lửa rồi," cô nghĩ bụng.

Nhưng bỗng từ trong chiếc sọ vang lên một giọng nói trầm đục:

"Đừng vứt ta đi. Hãy mang ta tới chỗ mụ dì ghẻ!"

Cô nhìn về phía nhà mụ dì ghẻ. Thấy không ô cửa nào có ánh đèn, cô quyết định mang chiếc sọ vào. Lần đầu tiên trong đời, cô được đón tiếp ngọt ngào. Họ kể rằng từ hôm cô đi, trong nhà không có lửa. Tự đánh đá lấy lửa thì không sao cháy được, còn lửa xin của hàng xóm thì cứ mang vào tới phòng là tắt.

"Có lẽ lửa của mày thì giữ được!" mụ dì ghẻ nói.

Họ mang chiếc sọ vào phòng. Đôi mắt chiếc sọ cứ nhìn chòng chọc vào mụ dì ghẻ và hai đứa con gái, nhìn như thiêu như đốt! Ba mẹ con định trốn, nhưng chạy tới đâu đôi mắt cũng bám theo tới đó. Tới sáng thì cả ba đã cháy thành than. Chỉ riêng Va-xi-li-xa là không hề hấn gì.

Sáng ra, Va-xi-li-xa đem chiếc sọ chôn xuống đất, khoá cửa nhà lại, rồi lên thành, xin ở nhờ nhà một bà cụ không con cái. Cô sống ở đó, chờ cha về. Một hôm, cô nói với bà cụ:

"Ngồi không buồn quá bà ạ. Bà đi mua giúp cháu ít sợi lanh thật tốt, để cháu kéo sợi cho đỡ buồn."

Bà cụ mua về thứ lanh tốt. Va-xi-li-xa ngồi vào làm, tay thoăn thoắt như lửa cháy. Sợi kéo ra đều và mảnh như sợi tóc. Sợi đã nhiều, đến lúc phải dệt, nhưng tìm đâu cũng không ra cái khung go nào dùng được cho thứ sợi mảnh như thế, mà cũng chẳng ai dám nhận làm. Va-xi-li-xa bèn nhờ búp bê. Búp bê bảo:

"Chị mang cho em một cái go cũ, một con thoi cũ và một nắm bờm ngựa. Em sẽ làm cho chị đủ cả."

Va-xi-li-xa kiếm đủ mọi thứ rồi đi ngủ. Chỉ qua một đêm, búp bê đã làm xong một khung cửi tuyệt đẹp. Cuối mùa đông thì tấm vải đã dệt xong, mịn đến mức có thể luồn cả tấm qua lỗ kim như luồn sợi chỉ. Mùa xuân, vải được phơi cho trắng, rồi Va-xi-li-xa bảo bà cụ:

"Bà ơi, bà mang tấm vải này đi bán, tiền bà cứ giữ lấy."

Bà cụ nhìn tấm vải mà sững sờ:

"Không được đâu con ạ! Thứ vải này ngoài nhà vua ra thì chẳng ai đáng mặc. Để bà mang vào cung."

Bà cụ đi tới cung vua, cứ đi đi lại lại trước cửa sổ. Nhà vua trông thấy, hỏi:

"Bà cụ ơi, bà cần gì thế?"

"Tâu bệ hạ," bà cụ thưa, "già mang tới một món hàng lạ, ngoài bệ hạ ra thì già không muốn cho ai xem."

Nhà vua cho bà cụ vào. Vừa thấy tấm vải, vua đã kinh ngạc.

"Bà muốn bao nhiêu?" vua hỏi.

"Tâu bệ hạ, thứ này vô giá. Già mang tới để dâng bệ hạ."

Nhà vua cảm ơn và cho bà cụ về với nhiều quà tặng.

Người ta bắt đầu may áo sơ mi cho vua bằng tấm vải ấy. Cắt xong rồi, nhưng tìm khắp nơi không ra người thợ may nào dám nhận khâu. Tìm mãi chẳng được, cuối cùng vua cho gọi bà cụ tới mà bảo:

"Bà đã biết kéo sợi, dệt được thứ vải này, thì cũng phải biết may áo từ nó."

"Tâu bệ hạ, không phải già kéo sợi, dệt vải đâu ạ," bà cụ thưa. "Đó là công của đứa con gái nuôi của già."

"Vậy thì bảo nó may!"

Bà cụ về nhà kể hết cho Va-xi-li-xa nghe.

"Cháu biết thế nào việc này cũng tới tay cháu mà," Va-xi-li-xa nói.

Cô đóng cửa phòng, bắt tay vào việc. Cô khâu không ngơi tay, chẳng mấy chốc đã xong một tá áo sơ mi.

Bà cụ mang áo vào cho vua. Còn Va-xi-li-xa thì rửa mặt, chải đầu, thay áo đẹp, rồi ngồi bên cửa sổ, chờ xem chuyện gì sẽ tới. Cô thấy một người hầu của vua đi vào sân nhà bà cụ. Người ấy bước vào phòng và nói:

"Đức vua muốn gặp người thợ khéo tay đã may áo cho người, để tự tay ban thưởng."

Va-xi-li-xa đi theo, vào tới trước mặt vua. Vừa nhìn thấy nàng Va-xi-li-xa xinh đẹp, nhà vua đã đem lòng yêu say đắm.

"Không," vua nói, "người đẹp của ta ơi, ta không thể xa nàng được nữa. Nàng sẽ làm vợ ta."

Rồi nhà vua nắm lấy đôi bàn tay trắng trẻo của Va-xi-li-xa, cho nàng ngồi bên cạnh, và đám cưới được tổ chức ngay sau đó.

Ít lâu sau, cha của Va-xi-li-xa cũng trở về. Ông mừng cho số phận của con gái và ở lại sống cùng con. Va-xi-li-xa đón cả bà cụ về ở với mình. Còn con búp bê thì suốt đời nàng vẫn luôn mang trong túi áo.

— Hết —