Nghìn tấm lụa chuộc người

Chương 1: Nghìn tấm lụa chuộc người

Người xưa kết bạn là kết lòng, người nay kết bạn chỉ kết mặt. Kết lòng thì có thể cùng sống cùng chết, kết mặt sao chịu nổi cùng nghèo cùng hèn? Ngoài phố ngựa xe ngày ngày tấp nập, đưa đón thăm viếng sớm tối không ngừng. Trong tiệc hào phóng gọi cả vợ con ra chào, bên chén rượu lạy múa xưng anh xưng em. Một chút lợi nhỏ đã thành thù, huống chi lúc gặp nạn lớn còn chịu thân nhau? Chẳng thấy năm xưa Dương Giác Ai và Tả Bá Đào là bạn sống chết, đến nay sử sách còn ca ngợi.

Bài ấy than lòng người đời mạt thế hiểm độc bạc bẽo, kết bạn khó nhất. Ngày thường chén qua chén lại, như anh như em. Hễ gặp chuyện nhỏ bằng con rận, hơi có lợi hại dính đến là anh tôi chẳng ngó ngàng nhau. Thật là bạn rượu thịt nghìn người có, lúc hoạn nạn chẳng một ai. Lại còn có kẻ sáng là anh em, tối là kẻ thù, vừa đặt chén rượu xuống, ra khỏi cửa đã giương cung nhắm nhau. Cho nên Đào Uyên Minh muốn thôi giao du, Kê Khang muốn tuyệt giao, Lưu Tuấn lại viết bài Quảng tuyệt giao luận, đều là cảm khái thế tình mà nói lời phẫn uất.

Nay xin kể hai người bạn chưa từng gặp mặt nhau một lần. Chỉ vì một chút ý khí mà hứa với nhau, về sau trong hoạn nạn liều sống chết cứu nhau, ấy mới thật là bạn kết bằng lòng.

Đời Đại Đường, khoảng năm Khai Nguyên, tể tướng Đại quốc công Quách Chấn, tự Nguyên Chấn, người Vũ Dương đất Hà Bắc, có một người cháu tên Quách Trọng Tường, tài gồm văn võ, cả đời hào hiệp trọng khí tiết, không câu nệ khuôn phép, vì thế chẳng ai tiến cử. Cha chàng thấy con đã lớn mà chưa nên gì, viết một lá thư bảo chàng lên kinh ra mắt bác, xin một chỗ tiến thân. Nguyên Chấn nói:

— Đại trượng phu không đỗ được khoa cao, bước lên mây xanh, thì cũng nên như Ban Siêu, Phó Giới Tử lập công nơi đất lạ mà lấy giàu sang. Nếu chỉ mượn môn đệ làm bậc thang, thì thành tựu sao xa lớn được?

Trọng Tường vâng dạ.

Vừa lúc tin biên giới báo về kinh: người Man ở các động phương nam nổi loạn. Thì ra hồi bà Võ Tắc Thiên đổi ngôi, muốn mua lòng người quy thuận, nên các bộ lạc Man ở chín khe mười tám động, năm nào cũng được ban thưởng nhỏ, ba năm một lần thưởng lớn. Đến khi vua Huyền Tông lên ngôi, cắt hết lệ thưởng ấy, vì thế các bộ lạc Man nhất loạt làm phản, quấy nhiễu châu huyện. Triều đình sai Lý Mông làm Đô đốc Diêu Châu, điều quân đi đánh.

Lý Mông nhận thánh chỉ, lúc sắp đi đặc biệt đến phủ tể tướng từ biệt, nhân đó xin chỉ giáo. Quách Nguyên Chấn nói:

— Xưa Gia Cát Vũ hầu bảy lần bắt bảy lần tha Mạnh Hoạch, chỉ cốt phục lòng, không cốt phục sức. Tướng quân nên thận trọng mà làm, ắt sẽ thắng. Cháu tôi là Quách Trọng Tường khá có tài cán, nay cho đi theo tướng quân. Đợi khi phá giặc lập công, may ra được bám đuôi ngựa giỏi mà thành danh.

Rồi gọi Trọng Tường ra gặp Lý Mông. Lý Mông thấy Trọng Tường dáng vẻ không tầm thường, lại là cháu tể tướng đương triều tự miệng gửi gắm, đâu dám từ chối, liền cho làm chức Hành quân phán quan.

Trọng Tường từ biệt bác, theo Lý Mông lên đường. Đi đến vùng Kiếm Nam, có một người đồng hương họ Ngô tên Bảo An, tự Vĩnh Cố, đang làm Huyện uý huyện Phương Nghĩa, Toại Châu, đất Đông Xuyên. Tuy chưa từng gặp Trọng Tường, nhưng vẫn biết chàng là người nghĩa khí sâu nặng, chịu nâng đỡ giúp người. Bảo An bèn viết một lá thư, sai người cưỡi ngựa đưa gấp đến Trọng Tường. Trọng Tường mở thư đọc, thư rằng:

"Ngô Bảo An bất tài, may được sinh cùng quê với túc hạ, tuy chưa được ra mắt, nhưng ngưỡng mộ đã lâu. Với tài lớn của túc hạ, giúp Lý tướng quân dẹp bọn giặc nhỏ, thành công chỉ sớm tối. Bảo An gắng học nhiều năm, mới được một chức huyện uý, ở nơi hẻo lánh ngoài Kiếm Các, giấc mộng quê nhà đã dứt. Huống chi chức này đã mãn hạn, chức sau khó trông, sợ bị khuôn phép của bộ Lại ngăn trở. Từ lâu nghe túc hạ chia lo cứu gấp, có phong thái người xưa. Nay đại quân tiến đánh, đúng lúc cần người. Nếu túc hạ nghĩ đến tình đồng hương, thu dùng kẻ nhỏ mọn, cho Bảo An được cầm roi theo hầu, lập chút công nhỏ nơi mạc phủ, thì ơn như núi của túc hạ, Bảo An dám quên ngậm vành kết cỏ sao?"

Trọng Tường ngẫm ý thư, than:

— Người này với ta xưa nay không quen biết, vậy mà bỗng đem việc gấp gửi gắm, ấy là người hiểu ta sâu sắc. Đại trượng phu gặp người tri kỷ mà không ra sức giúp, há chẳng hổ thẹn sao?

Chàng bèn khen tài Bảo An với Lý Mông, xin vời vào quân dùng. Lý Đô đốc nghe, liền gửi công văn đến Toại Châu, lấy Huyện uý Phương Nghĩa Ngô Bảo An làm Quản ký, coi việc giấy tờ trong quân.

Vừa cho người đưa công văn đi, ngựa thám đã báo: giặc Man hung hăng, đã áp sát nội địa. Lý Đô đốc truyền lệnh hành quân suốt đêm. Đến Diêu Châu, vừa gặp quân Man đang cướp của, không phòng bị, bị đại quân đánh úp, tan tác chạy khắp nơi, không thành hàng ngũ, bị đánh thua tan tác. Lý Đô đốc cậy dũng, dẫn đại quân thừa thế đuổi năm mươi dặm. Trời tối hạ trại, Quách Trọng Tường can:

— Người Man tham lam xảo trá vô cùng. Nay chúng thua chạy xa, uy tướng quân đã lập. Nên rút quân về châu, sai người truyền bá uy đức, chiêu dụ chúng quy phục. Không nên vào sâu đất chúng, sợ mắc mưu lừa.

Lý Mông quát lớn:

— Bọn Man nay đã mất mật, không nhân dịp này quét sạch khe động thì còn đợi lúc nào? Ngươi đừng nói nhiều, xem ta phá giặc!

Hôm sau nhổ trại tiến quân. Đi mấy ngày, đến tận biên giới Ô Man. Chỉ thấy muôn núi xanh biếc chồng chất, cây cỏ rậm rạp, chẳng biết đường nào là lối đi. Lý Mông trong lòng rất ngờ, truyền lệnh:

— Tạm lui về chỗ đất bằng đóng quân.

Một mặt tìm người bản xứ hỏi đường. Bỗng trong khe núi tiếng chiêng trống nổi lên bốn phía, quân Man tràn khắp núi khắp đồng mà đến. Chủ động họ Mông tên Tế Nô La, tay cầm cung gỗ tên tẩm thuốc độc, trăm phát trăm trúng, thúc các tù trưởng các động xuyên rừng vượt núi, như chim bay thú chạy, chẳng tốn chút sức nào. Quân Đường rơi vào chỗ phục kích, lại đường lạ sức mỏi, sao chống nổi? Lý Đô đốc tuy dũng mãnh, nhưng anh hùng không có đất dụng võ. Thấy quân dưới tay sắp hết, ông than:

— Hối vì không nghe lời Quách phán quan, để bị lũ chó cừu này làm nhục!

Rồi rút con dao ngắn trong ủng tự đâm vào cổ mà chết. Toàn quân đều bị diệt trong đất Man. Người đời sau có thơ chê, đại ý: chẳng phải tướng quân số rủi riêng mình, đem quân lẻ vào sâu vốn đã nguy; lúc ấy nếu nghe kế rút quân, thì dẫu có bầy Man nào dám nhòm ngó?

Lúc ấy Quách Trọng Tường cũng bị bắt. Tế Nô La thấy chàng dáng vẻ khác thường, hỏi ra mới biết là cháu Quách Nguyên Chấn, bèn giao cho tù trưởng bộ Ô La trong động mình.

Thì ra người Man phương nam vốn không có chí lớn, chỉ ham của cải Trung Quốc. Bắt được người Hán, đều chia cho các tù trưởng các động, ai công nhiều được chia nhiều, công ít được chia ít. Người được chia, chẳng kể hiền ngu, đều như tôi tớ, phải làm lụng cho chúng: chặt củi cắt cỏ, cho ngựa ăn, chăn dê. Ai có nhiều người thì lại bán đi bán lại. Người Hán đến đây, mười người thì chín chỉ mong chết, không mong sống, nhưng lại có người Man canh giữ, muốn chết cũng không được. Khổ sở đến thế!

Trận đánh ấy bắt được rất nhiều người Hán, trong đó nhiều người có chức tước. Các tù trưởng Man xét hỏi từng người, cho họ gửi thư về Trung Quốc, bắt họ hàng đến chuộc, để thu lợi lớn. Các vị thử nghĩ, người bị bắt ai mà chẳng muốn về quê? Nghe chuyện ấy, chẳng kể nhà giàu nhà nghèo, đều gửi thư về quê. Gia đình nào thật không có cách gì xoay xở thì đành thôi. Còn nếu có họ hàng thân thích, xoay xở bù đắp được, thì nhà nào chẳng muốn vay mượn đi chuộc? Bọn tù trưởng Man nhẫn tâm tham lợi, dẫu là kẻ một thân nghèo khó cũng đòi ba mươi tấm lụa tốt mới cho chuộc về. Còn người bậc trên thì mặc sức chúng đòi.

Ô La nghe nói Quách Trọng Tường là cháu tể tướng đương triều, nâng giá chuộc lên, đòi một nghìn tấm lụa. Trọng Tường nghĩ: "Muốn nghìn tấm lụa thì chỉ chỗ bác ta mới lo được. Nhưng đường xa cách trở, làm sao gửi tin đi được?" Bỗng nghĩ ra: "Ngô Bảo An là tri kỷ của ta. Ta với anh ấy chưa từng gặp mặt, chỉ vì thấy mấy dòng chữ của anh mà hết sức tiến cử với Lý Đô đốc, vời làm Quản ký. Tấm lòng ta, anh ấy ắt hiểu. May anh ấy đi chậm, không mắc nạn này, giờ chắc đã đến Diêu Châu. Nhờ anh ấy gửi tin về Trường An, chẳng tiện sao?"

Chàng bèn viết một lá thư gửi thẳng Bảo An, trong thư kể hết nỗi khổ và chuyện Ô La đòi giá tỉ mỉ, rồi viết: "Nếu Vĩnh Cố không bỏ rơi, xin chuyển lời đến bác ta, sớm đến chuộc, may còn sống mà về. Bằng không, sống làm tù binh, chết làm ma Man, Vĩnh Cố nỡ lòng sao?" Vĩnh Cố là tên chữ của Bảo An. Cuối thư lại kèm một bài thơ, ví mình như Cơ Tử làm nô nơi đất lạ, như Tô Vũ bị khốn những năm đầu, biết anh nghĩa khí sâu nặng ắt thương, mong anh dừng ngựa học theo người hiền xưa.

Viết thư xong, vừa hay có một viên quan áp tải lương ở Diêu Châu được chuộc thả về. Trọng Tường nhân tiện gửi thư cho ông ta, mắt trân trân nhìn người ta đi, còn mình thì không bay được, như muôn mũi tên xuyên tim, bất giác nước mắt như mưa. Thật là mắt nhìn chim khác bay cao, thân trong lồng sao ra được?

Không nói chuyện Quách Trọng Tường trong đất Man. Lại nói Ngô Bảo An nhận công văn của Lý Đô đốc, đã biết là Quách Trọng Tường tiến cử. Anh để vợ là Trương thị và đứa con mới sinh chưa đầy năm ở lại Toại Châu, một chủ một tớ vội lên đường, đến Diêu Châu nhậm chức. Nghe tin Lý Đô đốc tử trận, anh giật mình, chưa biết Trọng Tường sống chết thế nào, đành ở lại dò hỏi. Vừa hay viên quan áp tải lương từ đất Man được thả về, mang thư của Trọng Tường. Ngô Bảo An mở ra xem, đau xót vô cùng. Anh liền viết một lá thư trả lời, trong thư hứa sẽ chuộc, gửi lại chỗ viên quan áp lương, dặn khi có dịp thì gửi vào đất Man, để Trọng Tường yên lòng. Rồi vội thu xếp hành trang, lên đường đi Trường An.

Từ Diêu Châu đến Trường An hơn ba nghìn dặm, Đông Xuyên lại đúng đường đi, nhưng Bảo An không về nhà, đi thẳng đến kinh đô, xin gặp tướng công Quách Nguyên Chấn. Ngờ đâu một tháng trước Nguyên Chấn đã mất, gia quyến đều đưa linh cữu về quê cả rồi.

Ngô Bảo An thất vọng lớn, lộ phí đã cạn, đành bán cả người hầu và ngựa lấy tiền tiêu. Anh quay về Toại Châu, gặp vợ con thì khóc oà lên. Trương thị hỏi duyên cớ, Bảo An kể chuyện Quách Trọng Tường bị kẹt ở đất Man một lượt, rồi nói:

— Bây giờ muốn đi chuộc anh ấy mà tự mình không có sức. Để anh ấy ở nơi xa xôi trông ngóng, lòng ta sao yên?

Nói xong lại khóc. Trương thị khuyên:

— Người ta vẫn nói vợ khéo cũng không nấu được cháo khi không có gạo. Nay ông lực bất tòng tâm, đành chịu thôi.

Bảo An lắc đầu:

— Trước kia ta chỉ tình cờ gửi một lá thư, đã được anh Quách thương mà tiến cử. Nay anh ấy đang giữa sống chết, đem tính mạng gửi ta, ta sao nỡ phụ? Không cứu được anh Quách về, ta thề không sống một mình!

Thế là anh dốc hết những gì có trong nhà, tính ra chỉ được hai trăm tấm lụa. Anh bèn bỏ vợ con, ra ngoài đi buôn. Lại sợ trong đất Man thỉnh thoảng có tin gửi đến, nên chỉ buôn bán quanh vùng Diêu Châu. Sớm phóng tối chạy, đông đuổi tây bôn, mình mặc áo rách, miệng ăn cơm thô. Một đồng một hạt cũng không dám tiêu bừa, đều góp lại để mua lụa. Được một mong mười, được mười mong trăm, đủ trăm tấm thì gửi vào kho phủ Diêu Châu. Trong giấc ngủ trong mộng chỉ nghĩ đến ba chữ Quách Trọng Tường, đến vợ con cũng quên cả. Ròng rã mười năm trời ở ngoài, mới gom được bảy trăm tấm lụa, vẫn chưa đủ số nghìn tấm. Thật là xa nhà nghìn dặm đuổi theo chút lợi mọn, chỉ vì nghĩa khí với người tri kỷ dồi dào, mười năm chưa trả xong nợ động Man, chẳng biết ngày nào yên lòng bạn.

— Hết chương 1 —