Người cá báo ơn

Ngày xưa, ở xứ Ô-mi có một người tên là Ta-oa-ra-ya Tô-ta-rô. Nhà anh ở bên bờ hồ Bi-oa, không xa ngôi chùa nổi tiếng I-si-ya-ma. Anh có chút của cải, sống sung túc, nhưng đã hai mươi chín tuổi mà vẫn chưa vợ. Ước nguyện lớn nhất của anh là cưới được một người con gái thật đẹp, mà anh chưa tìm được cô nào vừa ý.

Một hôm, đi ngang cây cầu Dài ở Xê-ta, anh thấy một sinh vật kỳ lạ ngồi thu mình sát lan can. Thân hình nó giống thân người, nhưng đen như mực. Mặt nó như mặt quỷ. Mắt nó xanh biếc như ngọc bích. Râu nó như râu rồng.

Thoạt tiên Tô-ta-rô giật nảy mình. Nhưng đôi mắt xanh kia nhìn anh hiền lành quá, nên ngần ngừ một lát, anh đánh bạo hỏi chuyện. Sinh vật ấy đáp:

"Tôi là người cá mập ở biển. Cách đây ít lâu, tôi còn làm một chức quan nhỏ trong Long cung, hầu hạ Bát Đại Long Vương. Nhưng vì phạm một lỗi nhỏ, tôi bị đuổi khỏi Long cung, lại bị cấm không được về biển nữa. Từ đó tôi cứ lang thang ở đây, chẳng kiếm được miếng ăn, đến chỗ ngả lưng cũng không có. Nếu ngài thấy thương tôi, xin ngài giúp tôi tìm một chỗ nương thân, cho tôi chút gì ăn với!"

Lời van xin ấy thảm thiết quá, khiêm nhường quá, khiến Tô-ta-rô động lòng.

"Theo tôi," anh bảo. "Trong vườn nhà tôi có một cái ao vừa rộng vừa sâu, anh muốn ở bao lâu cũng được. Tôi sẽ cho anh ăn đầy đủ."

Người cá theo Tô-ta-rô về nhà, và có vẻ rất ưng cái ao.

Từ đó, gần nửa năm trời, vị khách lạ lùng ấy sống trong ao. Ngày nào Tô-ta-rô cũng mang cho anh ta những món mà loài vật dưới biển ưa thích.

Tháng bảy năm ấy, có hội hành hương của phụ nữ tới ngôi chùa lớn Mi-i ở thị trấn Ô-tsư gần đó. Tô-ta-rô cũng tới Ô-tsư dự hội. Giữa đám đông đàn bà con gái tụ về, anh để ý thấy một người đẹp lạ lùng. Cô chừng mười sáu tuổi, gương mặt trắng trong như tuyết. Đôi môi xinh đến nỗi ai nhìn cũng biết mỗi lời cô nói ra hẳn phải ngọt như tiếng chim oanh hót trên cành mai.

Tô-ta-rô đem lòng yêu cô ngay từ cái nhìn đầu tiên. Khi cô rời chùa, anh lặng lẽ theo sau, giữ một khoảng cách lễ độ, và biết được cô cùng mẹ đang trọ mấy hôm ở một ngôi nhà trong làng Xê-ta gần đấy. Hỏi han dân làng, anh còn biết cô tên là Ta-ma-na, chưa chồng, và gia đình cô dường như không muốn gả cô cho một người tầm thường. Họ đòi sính lễ là một tráp đựng mười nghìn viên ngọc.

Tô-ta-rô về nhà, lòng rối bời vì tin ấy. Càng nghĩ tới món sính lễ kỳ quặc mà cha mẹ cô gái đòi, anh càng thấy mình chẳng bao giờ mong cưới được cô. Cứ cho là cả nước có tới mười nghìn viên ngọc đi nữa, thì cũng chỉ một vị đại vương mới mong gom đủ.

Nhưng không một giờ nào Tô-ta-rô xua được hình bóng người đẹp ra khỏi tâm trí. Hình bóng ấy ám lấy anh, khiến anh không ăn không ngủ được, và ngày càng thêm rõ nét. Cuối cùng anh đổ bệnh, ốm nặng đến không nhấc nổi đầu khỏi gối. Anh cho mời thầy thuốc.

Thầy thuốc xem xét kỹ lưỡng rồi kêu lên ngạc nhiên:

"Hầu như bệnh gì cũng chữa được nếu chạy chữa đúng cách, chỉ trừ bệnh tương tư. Bệnh của anh rõ ràng là bệnh tương tư. Bệnh này không có thuốc chữa. Ngày xưa ông Rô-ya-ô Ha-cu-yô đã chết vì bệnh ấy, anh cũng nên chuẩn bị mà chết như ông ta."

Nói rồi thầy thuốc bỏ về, không cho Tô-ta-rô lấy một thang thuốc.

Hồi ấy, người cá sống dưới ao nghe tin chủ ốm, bèn lên nhà hầu hạ Tô-ta-rô. Anh ta chăm sóc chủ hết lòng, cả ngày lẫn đêm. Nhưng anh ta không biết nguyên do, cũng không biết bệnh nặng tới đâu, cho tới gần một tuần sau, khi Tô-ta-rô tưởng mình sắp chết, cất lời từ biệt:

"Có lẽ vì giữa chúng ta có duyên từ kiếp trước, nên tôi mới được vui lòng chăm nom anh lâu đến thế. Nhưng giờ tôi ốm nặng lắm rồi, bệnh mỗi ngày một nặng thêm. Đời tôi như giọt sương mai, chưa tới lúc mặt trời lặn đã tan mất. Vì thế tôi lo cho anh. Anh sống được là nhờ tôi chăm nom, tôi sợ khi tôi chết rồi sẽ chẳng còn ai lo cái ăn cho anh nữa. Bạn tội nghiệp của tôi! Than ôi, ở cõi đời khổ ải này, những gì ta mong ước bao giờ cũng tan thành mây khói!"

Tô-ta-rô vừa dứt lời thì người cá bật lên một tiếng kêu đau đớn, lạ lùng, hoang dại, rồi khóc nức nở. Anh ta khóc, và từ đôi mắt xanh biếc tuôn ra những giọt nước mắt lớn bằng máu, lăn dài trên đôi má đen, nhỏ xuống sàn. Lúc rơi, đó là máu. Nhưng rơi xuống rồi, chúng hoá cứng, lấp lánh, đẹp đẽ, thành những viên ngọc vô giá, những viên hồng ngọc rực rỡ như lửa đỏ. Bởi khi người biển khóc, nước mắt họ hoá thành châu báu.

Thấy chuyện kỳ diệu ấy, Tô-ta-rô kinh ngạc và mừng rỡ tới mức sức lực trở lại với anh ngay. Anh bật dậy khỏi giường, nhặt từng giọt nước mắt của người cá lên mà đếm, miệng không ngớt reo:

"Ta khỏi bệnh rồi! Ta sẽ sống! Ta sẽ sống!"

Người cá ngạc nhiên quá, nín khóc, xin Tô-ta-rô giải thích vì sao bệnh lại khỏi lạ lùng như thế. Tô-ta-rô kể cho anh ta nghe về người con gái gặp ở chùa Mi-i, và món sính lễ kỳ lạ mà gia đình cô đòi. Rồi Tô-ta-rô nói thêm:

"Vì tôi biết chắc mình chẳng bao giờ kiếm nổi mười nghìn viên ngọc, nên tôi tưởng chuyện cầu hôn là vô vọng. Tôi buồn khổ quá, rồi đổ bệnh. Nhưng giờ, nhờ anh rộng lòng khóc cho, tôi đã có nhiều ngọc quý, và tôi nghĩ mình sẽ cưới được cô ấy. Có điều, số ngọc vẫn chưa đủ. Xin anh làm ơn khóc thêm một chút nữa, cho đủ số người ta đòi."

Nghe vậy, người cá lắc đầu, giọng vừa ngạc nhiên vừa trách móc:

"Ngài tưởng tôi như gái làng chơi, muốn khóc lúc nào cũng khóc được hay sao? Ồ không! Gái làng chơi rơi nước mắt để lừa đàn ông. Còn loài sinh ra từ biển thì không thể khóc nếu không thật lòng đau buồn. Tôi khóc cho ngài vì trong tim tôi đau đớn thật sự khi nghĩ ngài sắp chết. Nhưng giờ tôi không khóc cho ngài được nữa, vì ngài vừa bảo tôi là ngài đã khỏi bệnh."

"Thế thì tôi phải làm sao?" Tô-ta-rô rầu rĩ hỏi. "Không có mười nghìn viên ngọc thì tôi không cưới được cô ấy!"

Người cá lặng im một lúc, như đang nghĩ ngợi. Rồi anh ta nói:

"Ngài nghe đây! Hôm nay tôi không thể nào khóc thêm được nữa. Nhưng ngày mai, ta hãy cùng tới cầu Dài ở Xê-ta, mang theo ít rượu và ít cá. Ta sẽ ngồi nghỉ trên cầu một lúc. Trong khi uống rượu ăn cá, tôi sẽ nhìn về phía Long cung, nhớ lại những ngày vui sống ở đó, cố làm cho mình nhớ nhà, để có thể khóc."

Tô-ta-rô mừng rỡ nhận lời.

Sáng hôm sau, hai người mang theo thật nhiều rượu và cá, tới cầu Xê-ta, ngồi nghỉ và ăn uống. Uống đã nhiều rượu, người cá bắt đầu đăm đăm nhìn về phía Long cung, nghĩ về những ngày đã qua. Rồi dần dần, men rượu làm lòng mềm lại, ký ức về những ngày hạnh phúc làm tim anh ta trĩu buồn, nỗi nhớ quê dâng lên nhức nhối, và anh ta khóc được, khóc ròng ròng. Những giọt nước mắt lớn màu đỏ rơi xuống mặt cầu như một trận mưa hồng ngọc. Tô-ta-rô nhặt từng viên bỏ vào tráp, đếm mãi, đếm mãi, cho tới khi đủ mười nghìn viên. Anh reo lên sung sướng.

Gần như cùng lúc ấy, từ phía xa trên mặt hồ, vẳng lại một khúc nhạc tuyệt vời. Ngoài khơi hiện ra một toà cung điện màu nắng chiều, từ từ nhô lên khỏi mặt nước, như được dệt bằng mây.

Người cá lập tức nhảy lên lan can cầu, nhìn ra, cười vang sung sướng. Rồi anh ta quay lại bảo Tô-ta-rô:

"Hẳn Long cung vừa ban lệnh đại xá rồi. Các vị Long Vương đang gọi tôi về. Vậy giờ tôi phải từ biệt ngài. Tôi mừng vì đã có một dịp được giúp ngài, đền đáp lòng tốt ngài dành cho tôi."

Nói xong, anh ta nhảy từ trên cầu xuống, và từ đó không ai còn thấy anh ta nữa. Còn Tô-ta-rô mang tráp hồng ngọc tới dâng cha mẹ Ta-ma-na, và cưới được nàng làm vợ.

— Hết —