Người cầm lái mù và bảy vùng biển lạ

Ngày xưa, ở vương quốc Bha-ru có một vị vua cũng tên là Bha-ru. Trong nước có một thành cảng tên là Bha-ru-cát-cha, nghĩa là Đầm Bha-ru. Thuở ấy, đức Bồ Tát sinh vào nhà một người đứng đầu nghề đi biển ở thành cảng ấy. Chàng có tính tình dễ mến, nước da vàng nâu như mật ong, được đặt tên là Súp-pa-ra-ca.

Chàng lớn lên giữa sự kính trọng của mọi người. Mới mười sáu tuổi, chàng đã thông thạo hết mọi ngón nghề đi biển. Về sau, khi cha mất, chàng trở thành người đứng đầu những người đi biển, theo nghề cầm lái. Chàng khôn ngoan, trí tuệ hơn người. Có chàng trên tàu, chưa từng có con tàu nào gặp nạn.

Thời gian trôi qua, vì nước muối biển làm hại, cả hai mắt chàng đều mù. Từ đó, tuy vẫn là người đứng đầu những người đi biển, chàng không còn theo nghề nữa, mà quyết định ra giúp việc cho nhà vua. Chàng tới gặp vua để xin việc. Vua giao cho chàng chức người thẩm định giá trị các thứ của quý. Từ đó, chàng định giá những con voi quý, những con ngựa quý, những viên ngọc trai và đá quý tuyệt hảo.

Một hôm, người ta dắt tới dâng vua một con voi màu đen như đá, để làm voi ngự. Vua liếc nhìn, rồi truyền đem cho người hiền trí xem. Người ta dắt voi tới trước mặt chàng. Chàng đưa tay sờ khắp mình voi, rồi nói:

— Con voi này không xứng làm voi ngự. Nó có tướng của một con voi bị tật ở phía sau. Lúc voi mẹ sinh ra nó, voi mẹ không đỡ nó lên vai được, để nó rơi xuống đất, vì thế hai chân sau của nó bị tật.

Người ta hỏi những người đã mang voi tới. Họ thưa rằng người hiền trí nói đúng sự thật. Nghe chuyện, vua hài lòng, sai thưởng cho chàng tám đồng tiền.

Một hôm khác, người ta mang tới một con ngựa để làm ngựa ngự. Con ngựa cũng được đưa tới cho người hiền trí. Chàng đưa tay sờ khắp mình ngựa, rồi nói:

— Con ngựa này không xứng làm ngựa chiến của nhà vua. Ngày nó sinh ra, ngựa mẹ chết, nên vì thiếu sữa mẹ mà nó lớn lên không được khoẻ mạnh.

Lời chàng nói lần này cũng đúng. Nghe chuyện, vua hài lòng, lại sai thưởng cho chàng tám đồng nữa.

Một hôm khác, người ta mang tới một cỗ xe để làm xe ngự. Vua cũng đưa cho chàng xem. Chàng đưa tay sờ khắp cỗ xe, nói:

— Cỗ xe này đóng bằng gỗ của một cây rỗng ruột, vì thế không xứng với nhà vua.

Lời chàng lần này cũng đúng như những lần trước. Vua nghe chuyện lại hài lòng, lại thưởng cho chàng tám đồng nữa.

Rồi người ta mang tới một tấm thảm quý giá đắt tiền, vua lại gửi cho chàng xem như trước. Chàng sờ khắp tấm thảm, rồi nói:

— Ở đây có một chỗ bị chuột cắn thủng.

Người ta xem kỹ, tìm ra đúng chỗ ấy, rồi tâu vua. Vua hài lòng, lại sai thưởng cho chàng tám đồng.

Bấy giờ chàng nghĩ: "Thấy được những điều kỳ lạ như thế mà chỉ được có tám đồng! Đây là quà của thợ cạo. Ông vua này hẳn là con nhà thợ cạo. Mình phục vụ một ông vua như thế để làm gì? Mình về nhà thôi."

Thế là chàng trở về thành cảng Bha-ru-cát-cha mà sống.

Bấy giờ có mấy người lái buôn sắm sửa xong một con tàu, đang đi tìm người cầm lái. Họ nghĩ: "Súp-pa-ra-ca tài giỏi lắm, khôn ngoan và khéo léo. Có anh ấy trên tàu thì không con tàu nào gặp nạn. Dù mù loà, Súp-pa-ra-ca hiền trí vẫn là người giỏi nhất."

Thế là họ tìm tới, mời chàng làm người cầm lái cho họ. Chàng đáp:

— Các bạn ơi, tôi mù rồi, làm sao mà lái tàu cho các bạn được?

— Thưa thầy, thầy mù thật, nhưng thầy vẫn là người giỏi nhất.

Họ năn nỉ mãi không thôi, cuối cùng chàng nhận lời:

— Các bạn đã nói vậy thì tôi xin làm người cầm lái cho các bạn.

Rồi chàng bước lên tàu.

Tàu ra khơi. Suốt bảy ngày, tàu đi êm ả. Rồi một cơn gió trái mùa nổi lên. Suốt bốn tháng trời, con tàu bị dồi dập trên một vùng biển hoang sơ từ thuở khai thiên lập địa, cho tới khi tới một vùng gọi là biển Khu-ra-ma-la. Ở đây có những con cá mình như người, mõm nhọn sắc như dao cạo, cứ ngoi lên lặn xuống trên mặt nước. Thấy vậy, các lái buôn hỏi bậc Đại Sĩ vùng biển ấy tên là gì:

— Kìa những người mũi nhọn như dao cạo, ngoi lên rồi lại lặn xuống! Súp-pa-ra-ca ơi, hãy nói cho chúng tôi biết biển này tên là gì?

Nghe hỏi, bậc Đại Sĩ nhẩm lại trong đầu những điều mình biết về nghề đi biển, rồi đáp:

— Hỡi các lái buôn từ Bha-ru-cát-cha, những người đi tìm của cải để buôn bán, đây là biển Khu-ra-ma-la, nơi con tàu của các bạn đã lạc tới.

Biển này có kim cương. Bậc Đại Sĩ nghĩ, nếu nói cho họ biết đây là biển kim cương, họ sẽ tham lam vớt kim cương cho tới khi tàu chìm. Vì thế chàng không nói gì cả. Chàng cho tàu dừng lại, lấy một sợi dây thả lưới xuống như thể để bắt cá. Chàng kéo lên được một mẻ kim cương, cất vào trong tàu. Rồi chàng sai ném bớt những món hàng ít giá trị xuống biển.

Tàu đi qua vùng biển ấy, tới một vùng biển khác tên là Ác-ghi-ma-la. Biển này toả ra một thứ ánh sáng rực rỡ như một đống lửa đang bùng cháy, như mặt trời lúc giữa trưa. Các lái buôn hỏi:

— Kìa, một vùng biển như đống lửa bùng cháy, như mặt trời rực rỡ! Súp-pa-ra-ca ơi, hãy nói cho chúng tôi biết biển này tên là gì?

— Hỡi các lái buôn từ Bha-ru-cát-cha, những người đi tìm của cải để buôn bán, đây là biển Ác-ghi-ma-la, nơi con tàu của các bạn đã lạc tới.

Biển này có rất nhiều vàng. Cũng như lần trước, chàng kéo lên được một mẻ vàng, cất vào trong tàu.

Qua khỏi vùng biển ấy, tàu tới một vùng biển tên là Đa-đi-ma-la, trắng lấp lánh như sữa, như sữa đông. Các lái buôn hỏi:

— Kìa, một vùng biển trắng như sữa, trắng như sữa đông! Súp-pa-ra-ca ơi, hãy nói cho chúng tôi biết biển này tên là gì?

— Hỡi các lái buôn từ Bha-ru-cát-cha, những người đi tìm của cải để buôn bán, đây là biển Đa-đi-ma-la, nơi con tàu của các bạn đã lạc tới.

Biển này có rất nhiều bạc. Chàng lại lấy được bạc như lần trước, cất vào trong tàu.

Tàu đi qua vùng biển ấy, tới một vùng biển tên là Cu-sa-ma-la, trông như một dải cỏ cu-sa xanh thẫm, như một cánh đồng lúa non. Các lái buôn hỏi:

— Kìa, một vùng biển xanh rờn như cỏ, như đồng lúa non! Súp-pa-ra-ca ơi, hãy nói cho chúng tôi biết biển này tên là gì?

— Hỡi các lái buôn từ Bha-ru-cát-cha, những người đi tìm của cải để buôn bán, đây là biển Cu-sa-ma-la, nơi con tàu của các bạn đã lạc tới.

Biển này có rất nhiều ngọc lục bảo quý giá. Như lần trước, chàng kéo lên một mẻ, cất vào trong tàu.

Qua khỏi vùng biển ấy, tàu tới một vùng biển tên là Na-la-ma-la, đỏ như một bãi lau sậy, như một rừng tre. Các lái buôn hỏi:

— Kìa, một vùng biển như bãi lau sậy, như rừng tre! Súp-pa-ra-ca ơi, hãy nói cho chúng tôi biết biển này tên là gì?

— Hỡi các lái buôn từ Bha-ru-cát-cha, những người đi tìm của cải để buôn bán, đây là biển Na-la-ma-la, nơi con tàu của các bạn đã lạc tới.

Biển này có đầy san hô. Chàng lại kéo lên một mẻ, đưa vào trong tàu.

Qua khỏi biển Na-la-ma-la, các lái buôn tới một vùng biển tên là Va-la-bha-mu-kha. Ở đây nước bị hút đi rồi dâng lên tứ phía. Nước bị hút đi từ mọi phía, dựng lên thành những vách đứng, để lại ở giữa một cái hố khổng lồ. Ở một phía, sóng dựng lên như một bức tường. Một tiếng gầm kinh khủng vang lên, như muốn xé toạc màng tai, như muốn vỡ tung lồng ngực.

Thấy cảnh ấy, các lái buôn khiếp sợ, hỏi:

— Nghe kìa, tiếng gầm kinh khủng của một vùng biển mênh mông kỳ quái! Kìa một cái hố, kìa nước đổ dốc xuống như vực thẳm! Súp-pa-ra-ca ơi, hãy nói cho chúng tôi biết biển này tên là gì?

— Hỡi các lái buôn từ Bha-ru-cát-cha, những người đi tìm của cải để buôn bán, đây là biển Va-la-bha-mu-kha, nơi con tàu của các bạn đã lạc tới.

Rồi chàng nói tiếp:

— Các bạn ơi, tàu nào đã vào tới biển Va-la-bha-mu-kha thì không bao giờ trở về được nữa. Nếu con tàu này lọt vào đó, nó sẽ chìm và tan tành.

Trên tàu có bảy trăm người, ai nấy đều sợ chết. Họ đồng thanh kêu khóc thảm thiết, như tiếng kêu của những kẻ bị thiêu đốt dưới tận đáy địa ngục.

Bậc Đại Sĩ nghĩ: "Ngoài ta ra, không ai cứu được những người này. Ta sẽ cứu họ bằng một lời thề chân thật." Rồi chàng nói lớn:

— Các bạn ơi, hãy mau tắm cho tôi bằng nước thơm, mặc cho tôi áo mới, sắm sẵn một bát nước đầy, rồi đưa tôi ra đứng ở mũi tàu.

Mọi người vội vàng làm theo. Bậc Đại Sĩ hai tay nâng bát nước đầy, đứng ở mũi tàu, cất lời thề chân thật:

— Từ khi tôi còn nhớ được, từ khi tôi bắt đầu biết suy nghĩ, tôi chưa từng cố ý giết hại mạng sống của một sinh vật nào. Nếu những lời thề trang nghiêm của tôi là chân thật, xin cho con tàu này được trở về bình an!

Con tàu đã đi suốt bốn tháng trời tới những miền xa xôi. Vậy mà giờ đây, như được thần thông trợ giúp, nó quay về tới thành cảng Bha-ru-cát-cha chỉ trong một ngày. Tàu còn lướt lên cả mặt đất khô, vượt qua một quãng dài một nghìn một trăm khuỷu tay, rồi dừng lại ngay trước cửa nhà người cầm lái.

Bậc Đại Sĩ chia cho các lái buôn tất cả vàng, bạc, ngọc quý, san hô và kim cương, rồi nói:

— Bấy nhiêu của cải là đủ cho các bạn rồi. Đừng đi biển nữa.

Rồi chàng giảng đạo cho họ nghe. Suốt đời, chàng bố thí và làm điều lành, rồi được sinh lên cõi trời.

Đức Phật kể xong chuyện này thì cho biết: đoàn lái buôn thuở ấy là các đệ tử của Ngài, còn Súp-pa-ra-ca hiền trí chính là Ngài.

— Hết —