Người có bộ óc bằng vàng

Gửi bà, người muốn đọc những chuyện vui.

Đọc thư bà, thưa bà, tôi thấy như có chút ân hận. Tôi tự trách mình sao mấy mẩu chuyện nhỏ của tôi lại mang màu nửa tang tóc như thế, và tôi đã tự hứa hôm nay sẽ gửi tặng bà một cái gì vui vẻ, thật vui, vui như điên.

Mà rốt cuộc, cớ gì tôi phải buồn? Tôi sống cách xa màn sương mù Pa-ri cả nghìn dặm, trên một ngọn đồi ngập nắng, ở xứ của trống con và rượu nho xạ. Quanh nhà tôi chỉ toàn nắng và nhạc. Tôi có cả những dàn nhạc chim đuôi trắng, những ban hợp xướng chim sẻ ngô. Buổi sáng có lũ chim choắt kêu "Cu-rơ-li! Cu-rơ-li!", giữa trưa có ve, rồi những chú mục đồng thổi sáo, những cô gái da nâu xinh đẹp cười khúc khích trong vườn nho. Nói thật, chỗ này chẳng hợp chút nào để mà ủ ê. Lẽ ra tôi phải gửi cho các bà những bài thơ màu hồng và từng giỏ đầy những chuyện tình tứ mới phải.

Vậy mà không! Tôi vẫn còn ở gần Pa-ri quá. Ngày nào nó cũng gửi tới tận rừng thông của tôi những vết bùn bắn ra từ nỗi buồn của nó. Ngay lúc đang viết mấy dòng này, tôi vừa hay tin anh Sác-lơ Bác-ba-ra đáng thương đã chết một cách thê thảm, và cái cối xay gió của tôi để tang anh. Thôi, giã từ chim choắt, giã từ tiếng ve! Lòng tôi chẳng còn thiết gì đến chuyện vui. Vì thế, thưa bà, thay vì câu chuyện dí dỏm xinh xắn tôi đã tự hứa kể cho bà, hôm nay bà vẫn chỉ nhận được một truyền thuyết u buồn.

Ngày xưa có một người đàn ông có bộ óc bằng vàng. Vâng, thưa bà, một bộ óc toàn bằng vàng. Lúc anh ta chào đời, các thầy thuốc cứ đinh ninh đứa bé sẽ không sống nổi, vì cái đầu nó nặng quá, cái sọ to quá khổ. Vậy mà nó vẫn sống, vẫn lớn lên dưới nắng như một cây ô liu non xinh đẹp. Có điều, cái đầu to tướng lúc nào cũng kéo nó chúi về phía trước, nhìn nó vừa đi vừa va vào hết đồ đạc này tới đồ đạc khác mà thương. Nó hay ngã lắm. Một hôm, nó lăn từ trên bậc thềm cao xuống, trán đập vào một bậc đá hoa, cái sọ kêu keng lên như một thỏi kim loại. Người ta tưởng nó chết rồi. Nhưng khi đỡ nó dậy, chỉ thấy một vết thương nhẹ, với hai ba giọt vàng đông lại trong mớ tóc vàng hoe. Thế là cha mẹ đứa bé biết con mình có bộ óc bằng vàng.

Chuyện ấy được giữ kín. Chính đứa trẻ tội nghiệp cũng chẳng hay biết gì. Thỉnh thoảng nó lại hỏi sao người ta không cho nó chạy chơi trước cửa với lũ trẻ trong phố nữa.

Mẹ nó đáp:

— Người ta bắt cóc con mất, báu vật xinh đẹp của mẹ ơi!

Thế là thằng bé sợ lắm, sợ bị bắt cóc. Nó lặng lẽ quay vào chơi một mình, nặng nề lê từ phòng này sang phòng khác.

Mãi tới năm mười tám tuổi, cha mẹ mới cho anh biết cái món quà quái gở mà số phận đã ban cho anh. Và vì đã nuôi nấng anh tới chừng ấy năm, họ xin anh đền đáp lại một chút vàng. Người con chẳng ngần ngừ. Ngay lúc ấy, bằng cách nào thì truyền thuyết không kể, anh tự moi từ trong sọ mình ra một cục vàng ròng, to bằng quả óc chó, rồi kiêu hãnh ném vào lòng mẹ. Xong rồi, loá mắt vì kho báu mình mang trong đầu, điên cuồng vì ham muốn, say sưa vì quyền lực, anh rời nhà cha mẹ, đi khắp thế gian mà vung vãi của cải.

Cứ nhìn cái lối anh sống, xa hoa như một ông vua, rải vàng không cần đếm, người ta những tưởng bộ óc anh vô tận. Vậy mà nó vẫn cạn dần, và cứ theo đó mà đôi mắt anh mờ đi, má anh hóp lại. Rồi một ngày kia, vào buổi sáng sau một cuộc truy hoan điên dại, người đàn ông khốn khổ ngồi lại một mình giữa đống tàn tiệc và những ngọn đèn chùm đang nhạt dần, bỗng khiếp sợ khi thấy cái lỗ hổng to tướng mình đã khoét vào thỏi vàng. Đã đến lúc phải dừng tay.

Từ đó anh sống một cuộc đời khác. Người có bộ óc bằng vàng bỏ đi ở một nơi hẻo lánh, sống bằng sức lao động của đôi tay, đa nghi và rụt rè như một kẻ hà tiện, tránh xa mọi cám dỗ, cố quên đi chính cái kho của cải tai hại mà anh không muốn đụng tới nữa. Không may, có một người bạn đã theo anh về chốn vắng vẻ ấy, mà người bạn này lại biết điều bí mật của anh.

Một đêm, người đàn ông tội nghiệp choàng tỉnh giấc vì đau đầu, đau khủng khiếp. Anh hốt hoảng ngồi bật dậy, và trong một vệt trăng, anh thấy người bạn đang chạy trốn, tay giấu vật gì dưới vạt áo choàng.

Lại thêm một mẩu óc bị người ta mang đi mất!

Ít lâu sau, người có bộ óc bằng vàng đem lòng yêu, và lần này thì hết thật. Anh yêu bằng tất cả tâm hồn một người đàn bà nhỏ nhắn tóc vàng. Nàng cũng yêu anh lắm, nhưng còn yêu hơn nữa những núm len, những chiếc lông chim trắng và những tua kim tuyến vàng nâu đung đưa bên cạnh đôi giày ống.

Trong tay sinh vật xinh xắn ấy, nửa như con chim, nửa như con búp bê, những đồng vàng nhỏ tan đi nhanh tới mức nhìn mà thích mắt. Nàng có đủ mọi thứ ý thích bất chợt, còn anh thì chẳng bao giờ biết nói "không". Thậm chí, vì sợ nàng buồn, anh giấu nàng cho tới tận cùng điều bí mật đáng buồn về gia sản của mình.

Nàng hỏi:

— Thế nhà mình giàu lắm hả anh?

Người đàn ông tội nghiệp đáp:

— Ồ, phải... giàu lắm!

Và anh mỉm cười âu yếm với con chim xanh bé nhỏ đang vô tình rỉa dần cái sọ của mình. Đôi khi nỗi sợ cũng ập đến, anh thèm được hà tiện một chút. Nhưng khi ấy người vợ bé nhỏ lại nhảy chân sáo tới bên anh mà nói:

— Anh chồng giàu có của em ơi! Mua cho em một món gì thật đắt đi...

Và anh lại mua cho nàng một món gì thật đắt.

Cứ thế suốt hai năm. Rồi một buổi sáng, người vợ bé nhỏ chết, chẳng ai biết vì sao, như một con chim. Kho vàng đã gần cạn. Với chỗ vàng còn sót lại, người goá vợ làm cho người vợ yêu quý một đám tang thật đẹp. Chuông đổ hồi, những cỗ xe nặng phủ vải đen, những con ngựa cắm lông chùm, những giọt lệ bạc thêu trên nhung, chẳng có gì là quá đẹp đối với anh. Giờ thì vàng còn quan trọng gì với anh nữa? Anh cho nhà thờ, cho phu khiêng quan tài, cho những bà bán hoa bất tử. Anh cho khắp nơi, chẳng mặc cả. Thế nên khi ra khỏi nghĩa trang, cái bộ óc kỳ diệu kia hầu như chẳng còn gì nữa, chỉ còn đôi ba mảnh vụn bám trên thành sọ.

Rồi người ta thấy anh đi ngoài phố, vẻ mặt ngơ ngác, hai tay chìa ra phía trước, chân bước loạng choạng như người say rượu. Buổi tối, vào giờ các cửa hàng lên đèn, anh dừng lại trước một tủ kính lớn, trong đó cả một đống vải vóc và đồ trang sức lấp lánh dưới ánh đèn. Anh đứng đó rất lâu, ngắm một đôi giày ống bằng sa tanh xanh viền lông thiên nga. Anh mỉm cười, nghĩ bụng: "Ta biết có một người sẽ thích đôi giày này lắm đây". Và, đã chẳng còn nhớ rằng người vợ bé nhỏ đã chết, anh bước vào để mua.

Ở tận gian trong cùng của cửa hàng, bà chủ nghe một tiếng thét lớn. Bà chạy ra, rồi lùi lại vì sợ, khi thấy một người đàn ông đứng tựa vào quầy, nhìn bà bằng ánh mắt đau đớn và ngây dại. Một tay anh cầm đôi giày xanh viền lông thiên nga, tay kia chìa ra, máu me đầm đìa, đầu móng tay còn dính những mảnh vàng cạo được.

Thưa bà, truyền thuyết về người có bộ óc bằng vàng là như thế đấy.

Dù có vẻ như một câu chuyện hoang đường, truyền thuyết này thật từ đầu đến cuối. Trên đời này có những con người khốn khổ bị buộc phải sống bằng khối óc của mình, và phải trả bằng thứ vàng ròng, bằng tuỷ sống, bằng chính máu thịt mình, cho từng thứ nhỏ nhặt nhất trong cuộc đời. Với họ, đó là một nỗi đau mỗi ngày. Rồi, khi họ đã mỏi mệt vì đau đớn...

— Hết —