Người kể chuyện hết chuyện

Vào thời người Tua-tha Đê Đa-nan còn nắm quyền cai trị xứ Ai-len, ở vùng Lên-xtơ có một ông vua cực kỳ mê nghe kể chuyện. Cũng như các ông hoàng, các thủ lĩnh khác trên hòn đảo, nhà vua có một người kể chuyện ruột. Ông này được nhà vua ban cho cả một điền trang lớn, với điều kiện là đêm nào trong đời, trước khi vua đi ngủ, ông cũng phải kể cho vua nghe một câu chuyện mới. Ông biết nhiều chuyện lắm, nhiều đến nỗi ông đã sống tới tuổi già mà chưa từng thiếu chuyện một đêm nào. Tài của ông cao đến mức, dù việc triều chính hay bao nhiêu nỗi phiền muộn khác đang đè nặng lên tâm trí nhà vua, ông kể chuyện cũng chắc chắn ru được vua ngủ.

Một buổi sáng, ông kể chuyện dậy sớm, và như thường lệ, ông ra dạo trong vườn, vừa đi vừa nghĩ xem có tình tiết nào để dệt thành câu chuyện kể cho vua nghe tối nay. Nhưng sáng nay ông bí hẳn. Đi khắp điền trang một vòng, ông trở về nhà mà không nghĩ ra được điều gì mới mẻ hay kỳ lạ. Bắt đầu bằng câu "ngày xưa có một ông vua có ba người con trai" hay "một hôm, vua của cả xứ Ai-len" thì chẳng khó gì, nhưng sau đó thì ông không nghĩ tiếp được. Cuối cùng ông vào ăn sáng, thấy vợ đang rất băn khoăn vì ông vào trễ.

"Sao ông không vào ăn sáng, ông ơi?" bà hỏi.

"Tôi chẳng muốn ăn gì cả," ông kể chuyện đáp. "Bao nhiêu năm hầu vua xứ Lên-xtơ, chưa bao giờ tôi ngồi vào bàn ăn sáng mà chưa có sẵn một câu chuyện mới để kể buổi tối. Thế mà sáng nay đầu óc tôi tắc tịt, tôi chẳng biết làm sao nữa. Có khi tôi nằm xuống chết luôn cho xong. Tối nay, khi nhà vua gọi người kể chuyện, tôi sẽ nhục nhã muôn đời mất thôi."

Đúng lúc ấy, bà vợ nhìn ra ngoài cửa sổ.

"Ông có thấy cái gì đen đen ở cuối cánh đồng kia không?" bà hỏi.

"Có," người chồng đáp.

Họ lại gần, thấy một ông già trông thật khốn khổ đang nằm dưới đất, bên cạnh đặt một cái chân gỗ.

"Ông là ai, ông bạn tốt?" ông kể chuyện hỏi.

"Ồ, tôi là ai thì có gì quan trọng. Tôi chỉ là một lão già nghèo khổ, què quặt, ốm yếu, khốn khổ, ngồi đây nghỉ chân một lát."

"Thế ông cầm cái hộp với mấy con xúc xắc trong tay làm gì?"

"Tôi ngồi đây chờ xem có ai muốn chơi với tôi một ván không," lão ăn mày đáp.

"Chơi với ông! Một ông già nghèo khổ như ông thì có gì mà đặt cược?"

"Tôi có một trăm đồng vàng trong cái túi da này," lão ăn mày đáp.

"Ông cứ chơi với ông ấy xem," vợ ông kể chuyện nói. "Biết đâu tối nay ông lại có chuyện để kể cho nhà vua."

Người ta đặt một hòn đá phẳng giữa hai người, rồi họ gieo xúc xắc lên đó.

Chỉ một lát sau, ông kể chuyện đã thua sạch đồng xu cuối cùng.

"Chúc ông được hưởng nhiều điều tốt lành với số tiền ấy, ông bạn," ông nói. "Ngốc như mình thì còn mong gặp may gì hơn!"

"Ông có chơi nữa không?" lão ăn mày hỏi.

"Đừng nói nữa, ông bạn. Ông lấy hết tiền của tôi rồi còn gì."

"Thế ông không có xe ngựa, ngựa và chó săn à?"

"Thì có, nhưng sao?"

"Tôi sẽ đặt hết số tiền tôi có để cược lấy những thứ ấy của ông."

"Vớ vẩn! Ông tưởng dù có được hết tiền của cả xứ Ai-len, tôi lại liều để vợ tôi phải lội bộ về nhà sao?"

"Biết đâu ông lại thắng," lão ăn mày nói.

"Biết đâu tôi lại thua," ông kể chuyện nói.

"Ông cứ chơi với ông ấy đi," vợ ông nói. "Tôi chẳng ngại đi bộ đâu, ông ạ, miễn là ông vui."

"Trước giờ tôi chưa từ chối bà điều gì," ông kể chuyện nói, "và giờ tôi cũng sẽ không từ chối."

Ông lại ngồi xuống, và chỉ một lần gieo, ông thua nốt nhà cửa, chó săn và xe ngựa.

"Ông có chơi nữa không?" lão ăn mày hỏi.

"Ông đùa tôi đấy à, ông bạn? Tôi còn gì nữa mà đặt cược?"

"Tôi sẽ đặt tất cả những gì tôi vừa thắng để cược lấy vợ ông," lão ăn mày nói.

Ông kể chuyện lặng lẽ quay đi, nhưng vợ ông giữ ông lại.

"Nhận lời ông ấy đi," bà nói. "Đây là lần thứ ba rồi, ai biết được ông sẽ gặp may thế nào? Lần này chắc chắn ông sẽ thắng."

Họ lại chơi, và ông kể chuyện lại thua. Ông vừa thua xong thì, trước nỗi đau đớn và sửng sốt của ông, vợ ông đứng dậy, đi tới ngồi xuống bên cạnh lão ăn mày xấu xí.

"Bà bỏ tôi như thế đấy à?" ông kể chuyện hỏi.

"Thì tôi đã bị thắng mất rồi còn gì," bà nói. "Ông đâu có định lừa ông già tội nghiệp này, phải không?"

"Ông còn gì để cược nữa không?" lão ăn mày hỏi.

"Ông biết thừa là tôi chẳng còn gì," ông kể chuyện đáp.

"Giờ tôi sẽ đặt tất cả, cả vợ ông lẫn mọi thứ, để cược lấy chính bản thân ông," lão ăn mày nói.

Họ lại chơi, và ông kể chuyện lại thua.

"Thôi được! Tôi đây, ông muốn gì ở tôi?" ông kể chuyện nói.

"Ông sẽ biết ngay thôi," lão ăn mày nói, rồi rút trong túi ra một sợi dây dài và một cây gậy phép.

"Giờ thì," lão bảo ông kể chuyện, "ông muốn làm con vật nào, con hươu, con cáo hay con thỏ? Bây giờ ông còn được chọn, chứ lát nữa thì chưa chắc đâu."

Nói tóm lại cho gọn, ông kể chuyện chọn làm con thỏ. Lão ăn mày quăng sợi dây quanh người ông, gõ cây gậy phép vào ông, và kìa! Một con thỏ tai dài đang nhảy nhót tung tăng trên bãi cỏ.

Nhưng chẳng được bao lâu. Ai đã gọi bầy chó săn tới, xua chúng vào con thỏ, nếu không phải chính vợ ông? Con thỏ chạy trốn, bầy chó đuổi theo. Quanh cánh đồng có một bức tường cao, nên chạy cách nào ông cũng chẳng ra được. Lão ăn mày và bà vợ thì khoái chí vô cùng khi thấy ông chạy vòng vèo, quay ngoắt, lộn ngược.

Ông chạy tới nấp bên vợ cũng vô ích, bà đá ông trở lại cho bầy chó săn. Mãi tới cuối cùng, lão ăn mày mới gọi bầy chó lại, gõ cây gậy phép một cái, và ông kể chuyện lại đứng trước mặt họ, thở hồng hộc, hụt cả hơi.

"Thế ông thấy cuộc vui thế nào?" lão ăn mày hỏi.

"Với người khác thì có thể là cuộc vui," ông kể chuyện vừa đáp vừa nhìn vợ, "chứ phần tôi thì thiếu nó tôi cũng chịu được."

"Tôi hỏi thế này có quá đáng không," ông nói tiếp với lão ăn mày, "ông là ai, từ đâu tới, và sao ông lại thích hành hạ một ông già tội nghiệp như tôi?"

"Ồ!" người lạ đáp. "Tôi là một gã kỳ cục, chẳng được tích sự gì mấy, hôm nay nghèo, mai lại giàu. Nhưng nếu ông muốn biết thêm về tôi và những thói quen của tôi, thì đi với tôi, có khi tôi sẽ cho ông thấy nhiều hơn những gì ông tự mình tìm ra được."

"Tôi đâu còn làm chủ được bản thân mà đi hay ở," ông kể chuyện thở dài.

Người lạ thò một tay vào cái bị của mình, và ngay trước mắt họ, lão lôi ra một người đàn ông trung niên, trông khá tuấn tú. Lão bảo người ấy:

"Nhân danh mọi điều ngươi đã nghe và thấy từ khi ta bỏ ngươi vào bị, hãy trông nom bà này cùng xe ngựa và ngựa, chuẩn bị sẵn sàng bất cứ lúc nào ta cần."

Lão vừa nói dứt lời thì mọi thứ biến mất, và ông kể chuyện thấy mình đang đứng ở Bến Cáo, gần lâu đài của Hiu Đỏ Ô-Đô-nen. Ông nhìn thấy hết mọi người, nhưng không ai nhìn thấy ông.

Ô-Đô-nen đang ngồi trong sảnh, người nặng nề, tinh thần mỏi mệt.

"Ra ngoài kia," ông bảo người gác cổng, "xem ai hay cái gì đang tới."

Người gác cổng đi ra, và hắn thấy một lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt. Thanh gươm của lão lòi ra một nửa sau hông, đôi giày ngấm đầy nước lạnh dọc đường, kêu lép nhép, hai đầu tai thò ra qua cái mũ cũ, hai vai lòi ra qua tấm áo choàng rách tả tơi, trong tay cầm một cây gậy nhựa ruồi xanh.

"Chào ông, Ô-Đô-nen," lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt nói.

"Chào cả ông nữa," Ô-Đô-nen nói. "Ông từ đâu tới, làm nghề gì?"

"Tôi tới từ con suối tận cùng mặt đất,
Từ những thung lũng thiên nga trắng lướt êm,
Một đêm ở đảo I-la, một đêm ở đảo Man,
Một đêm trên sườn đồi giá lạnh."

"Ông quả là người đi nhiều thật," Ô-Đô-nen nói. "Chắc trên đường ông cũng học được dăm ba điều."

"Tôi là thầy làm trò ảo thuật," lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt nói. "Năm đồng bạc, ông sẽ được xem một trò của tôi."

"Ông sẽ có năm đồng bạc," Ô-Đô-nen nói.

Lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt bèn lấy ba cọng rơm nhỏ đặt lên lòng bàn tay.

"Cọng ở giữa," lão nói, "tôi sẽ thổi bay đi, hai cọng kia tôi để lại."

"Ông không làm được đâu," mọi người đồng thanh nói.

Nhưng lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt đặt một ngón tay lên hai cọng rơm ở hai bên, rồi phù một cái, thổi bay cọng ở giữa.

"Trò hay đấy," Ô-Đô-nen nói, rồi trả lão năm đồng bạc.

"Chỉ cần một nửa số tiền ấy," một gã trai trong đám người hầu của thủ lĩnh nói, "tôi cũng làm được trò y như thế."

"Cứ để nó làm thử đi, Ô-Đô-nen."

Gã trai đặt ba cọng rơm lên lòng bàn tay, đặt ngón tay lên hai cọng hai bên, rồi thổi. Thế là chuyện gì xảy ra? Cả nắm tay của gã bay đi theo cọng rơm.

"Ngươi đau rồi đấy, mà còn đau hơn nữa kia," Ô-Đô-nen nói.

"Thêm sáu đồng nữa, Ô-Đô-nen, tôi sẽ làm một trò khác cho ông xem," lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt nói.

"Ông sẽ có sáu đồng."

"Ông có thấy hai cái tai của tôi không? Tôi sẽ cử động một cái, còn cái kia thì không."

"Thấy thì dễ quá, chúng to thế cơ mà. Nhưng ông không bao giờ cử động được một cái tai mà không động luôn cả hai."

Lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt đưa tay lên tai, kéo một cái.

Ô-Đô-nen bật cười, trả lão sáu đồng bạc.

"Thế mà cũng gọi là trò," gã trai cụt tay nói, "ai mà chẳng làm được."

Nói rồi gã đưa tay lên, kéo tai mình một cái. Thế là chuyện gì xảy ra? Gã kéo đứt luôn cả tai lẫn đầu.

"Ngươi đau rồi đấy, mà còn đau hơn nữa kia," Ô-Đô-nen nói.

"Này, Ô-Đô-nen," lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt nói, "những trò tôi vừa cho ông xem đã lạ rồi, nhưng với số tiền như cũ, tôi sẽ cho ông xem một trò còn lạ hơn nữa."

"Được, ta hứa," Ô-Đô-nen nói.

Lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt bèn rút từ dưới nách ra một cái túi, từ trong túi lấy ra một cuộn tơ. Lão tháo cuộn tơ, ném xiên một đầu lên bầu trời xanh trong vắt, và sợi tơ biến thành một cái thang. Rồi lão lấy ra một con thỏ, đặt lên sợi tơ, và con thỏ chạy tót lên. Lão lại lấy ra một con chó săn tai đỏ, và nó chạy vụt lên đuổi theo con thỏ.

"Giờ thì," lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt nói, "có ai muốn chạy theo con chó trên đường đua này không?"

"Tôi," một gã trai của Ô-Đô-nen nói.

"Thế thì lên đi," lão làm trò ảo thuật nói. "Nhưng ta báo trước, nếu cậu để con thỏ của ta bị giết, ta sẽ chặt đầu cậu khi cậu xuống."

Gã trai chạy lên sợi tơ, và chẳng mấy chốc cả ba đã mất hút. Ngước nhìn lên một hồi lâu, lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt nói:

"Ta e là con chó đang ăn thịt con thỏ, còn anh bạn của chúng ta thì ngủ quên mất rồi."

Nói rồi lão bắt đầu cuộn sợi tơ lại. Gã trai rơi xuống, đang ngủ say. Con chó săn tai đỏ cũng rơi xuống, trong miệng còn ngậm miếng thịt thỏ cuối cùng.

Lão vung lưỡi gươm chém gã trai một nhát, đầu gã rơi xuống. Còn con chó săn thì lão đối xử chẳng tệ hơn, mà cũng chẳng tốt hơn.

"Ta chẳng vui chút nào, mà còn giận lắm," Ô-Đô-nen nói, "khi một con chó và một gã trai bị giết ngay trong triều đình của ta."

"Mỗi đứa năm đồng bạc nhân đôi," lão làm trò ảo thuật nói, "và đầu chúng sẽ lại nằm trên cổ như cũ."

"Ông sẽ được số tiền ấy," Ô-Đô-nen nói.

Lão được trả năm đồng, rồi lại năm đồng nữa, và kìa! Gã trai lại có đầu của gã, con chó lại có đầu của nó. Và dù chúng sống tới tận cùng thời gian, con chó cũng không bao giờ đụng tới một con thỏ nào nữa, còn gã trai thì luôn cẩn thận giữ cho mắt mình mở to.

Lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt vừa làm xong trò ấy thì biến mất khỏi tầm mắt mọi người. Chẳng ai ở đó nói được lão bay lên trời hay bị đất nuốt mất.

Lão đi như sóng trào nối sóng,
Như gió lốc theo sau gió lốc,
Như trận gió đông dữ dội,
Nhanh nhẹn, gọn gàng, vui vẻ,
Ngạo nghễ hiên ngang,
Chẳng dừng chân lại
Cho tới khi đến
Triều đình vua xứ Lên-xtơ.
Lão nhảy nhẹ một bước vui tươi
Qua đỉnh tháp canh,
Qua triều đình, qua thành quách
Của vua xứ Lên-xtơ.

Vua xứ Lên-xtơ đang nặng nề thân xác, mỏi mệt tinh thần. Đã tới giờ ngài vẫn nghe kể chuyện, nhưng sai người đi khắp nơi mà chẳng có chút tin tức gì về ông kể chuyện.

"Ra cửa xem," vua bảo người gác cổng, "có ai trông thấy mà biết gì về ông kể chuyện của ta không."

Người gác cổng đi ra, và hắn thấy một lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt. Thanh gươm của lão lòi ra một nửa sau hông, đôi giày cũ ngấm đầy nước lạnh dọc đường, kêu lép nhép, hai đầu tai thò ra qua cái mũ cũ, hai vai lòi ra qua tấm áo choàng rách tả tơi, trong tay cầm một cây đàn hạc ba dây.

"Ông làm được gì?" người gác cổng hỏi.

"Tôi biết chơi đàn," lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt đáp.

"Đừng sợ," lão nói thêm với ông kể chuyện, "ông sẽ thấy hết mọi chuyện, mà chẳng ai thấy ông đâu."

Khi nhà vua nghe nói có người chơi đàn hạc đứng ngoài, ngài cho vào.

"Ta có những người chơi đàn hạc giỏi nhất trong cả năm vùng đất Ai-len," vua nói, rồi ra hiệu cho họ chơi. Họ chơi, và lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt lắng nghe.

"Ông đã bao giờ nghe được thứ gì như thế chưa?" nhà vua hỏi.

"Thưa đức vua, ngài đã bao giờ nghe tiếng con mèo gừ gừ bên bát cháo, hay tiếng bọ cánh cứng vo ve lúc chạng vạng, hay tiếng một mụ già lắm mồm the thé mắng ngài tối tăm mặt mũi chưa?"

"Nghe nhiều rồi," nhà vua đáp.

"Với tôi," lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt nói, "thứ tệ nhất trong những âm thanh ấy còn êm tai hơn tiếng đàn ngọt ngào nhất của những người chơi đàn của ngài."

Nghe thế, đám người chơi đàn hạc rút gươm xông vào lão. Nhưng thay vì chém trúng lão, những nhát chém lại rơi vào nhau. Chẳng mấy chốc, không người nào là không đang đập vỡ sọ người bên cạnh, và bị người khác đập vỡ sọ mình.

Thấy thế, nhà vua nghĩ thật quá đáng, đám người chơi đàn chẳng chịu chỉ giết chết âm nhạc, mà còn phải giết cả nhau nữa.

"Treo cổ cái thằng đã gây ra mọi chuyện," vua nói. "Nếu ta không được nghe chuyện, thì ít ra cũng cho ta được yên."

Lính canh xông tới, tóm lấy lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt, giải lão ra giá treo cổ, treo lão lên thật cao. Rồi họ quay về đại sảnh, và họ thấy ai nào? Lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt đang ngồi trên ghế dài, miệng kề vò bia.

"Ai cho mày vào đây," viên đội trưởng lính canh quát, "chẳng phải bọn ta vừa treo cổ mày xong sao, sao mày lại ở đây?"

"Ông nói chính tôi đấy à?"

"Chứ còn ai nữa?" viên đội trưởng nói.

"Cầu cho tay ông biến thành móng lợn mỗi khi ông định thắt dây thòng lọng. Sao ông lại nói tới chuyện treo cổ tôi?"

Họ chạy vội ra giá treo cổ, và người đang treo trên đó là người em trai được nhà vua yêu quý nhất.

Họ vội vã quay về tâu với nhà vua, mà lúc ấy ngài đã ngủ say.

"Muôn tâu bệ hạ," viên đội trưởng nói, "chúng thần đã treo cổ cái gã lang thang kia, nhưng hắn lại quay về đây, khoẻ mạnh như thường."

"Treo cổ nó lần nữa," nhà vua nói, rồi lại ngủ tiếp.

Họ làm đúng như lời vua dặn. Nhưng chuyện xảy ra là người họ thấy treo trên giá, ở đúng chỗ lẽ ra phải là lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt, lại là người chơi đàn hạc đứng đầu của nhà vua.

Viên đội trưởng lính canh bối rối hết sức.

"Ông có muốn treo cổ tôi lần thứ ba không?" lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt hỏi.

"Ông muốn đi đâu thì đi," viên đội trưởng nói, "đi nhanh chừng nào hay chừng ấy, miễn là đi thật xa. Ông gây cho chúng tôi đủ phiền phức rồi."

"Giờ ông mới biết điều đấy," lão ăn mày nói. "Mà đã thôi không định treo cổ một người lạ chỉ vì người ta chê nhạc của các ông, thì tôi cũng chẳng ngại cho ông biết: nếu ông quay lại giá treo cổ, ông sẽ thấy bạn bè ông đang ngồi trên bãi cỏ, chẳng hề hấn gì vì những chuyện vừa xảy ra."

Vừa nói dứt lời, lão biến mất. Và ông kể chuyện thấy mình đang đứng ở đúng chỗ họ gặp nhau lần đầu, nơi vợ ông vẫn còn ở đó cùng xe và ngựa.

"Giờ thì," lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt nói, "tôi không hành hạ ông nữa. Xe ngựa của ông đây, ngựa của ông đây, tiền của ông và vợ ông đây. Ông muốn làm gì với chúng thì làm."

"Xe ngựa, nhà cửa và chó săn của tôi," ông kể chuyện nói, "thì tôi cảm ơn ông. Còn vợ tôi và tiền của tôi, ông cứ giữ lấy."

"Không," người kia nói. "Tôi chẳng cần thứ nào cả. Còn vợ ông, đừng nghĩ xấu về bà ấy vì những gì bà ấy đã làm. Bà ấy chẳng cưỡng lại được đâu."

"Chẳng cưỡng lại được! Chẳng cưỡng lại được mà đá tôi vào mõm bầy chó săn của chính tôi! Chẳng cưỡng lại được mà bỏ tôi để theo một lão ăn mày già khốn kiếp..."

"Tôi không ăn mày, cũng không già như ông tưởng đâu. Tôi là Ăng-gút xứ Brúp. Ông đã nhiều lần nói tốt cho tôi trước mặt vua xứ Lên-xtơ. Sáng nay, phép thuật của tôi cho tôi biết ông đang gặp khó khăn, nên tôi quyết định giúp ông thoát khỏi nó. Còn vợ ông đây, thứ phép đã biến ông thành thỏ cũng đã làm lòng bà ấy đổi khác. Hãy quên đi và tha thứ cho nhau, như vợ chồng nên làm. Giờ thì ông đã có chuyện để kể cho vua xứ Lên-xtơ khi ngài đòi nghe rồi đấy."

Nói rồi Ăng-gút biến mất.

Quả thật, giờ ông kể chuyện đã có một câu chuyện xứng đáng kể cho vua nghe. Ông kể từ đầu tới cuối mọi điều đã xảy ra với mình. Nhà vua cười to và cười lâu đến nỗi ngài chẳng ngủ được chút nào. Ngài bảo ông kể chuyện đừng bao giờ phải lo tìm chuyện mới nữa. Và suốt đời mình, đêm nào nhà vua cũng nghe lại, và cũng cười lại như mới, câu chuyện về lão ăn mày gầy nhẳng, xám xịt.

— Hết —