Người mua hàng từ Cắc-tớt Xi-ti

May mà sốt cỏ khô và cảm cúm không bén mảng tới vùng khí hậu lành mạnh quanh Cắc-tớt Xi-ti, bang Tếch-dát, vì cửa hàng vải vóc quần áo của Na-va-rô và Plát ở đó không phải thứ để người ta hắt hơi coi thường.

Hai mươi nghìn dân Cắc-tớt Xi-ti rộng tay vung tiền bạc để mua những thứ lòng họ ao ước. Phần lớn thứ kim loại nửa quý ấy chảy vào túi Na-va-rô và Plát. Toà nhà gạch đồ sộ của họ chiếm một khoảng đất đủ cho cả chục con cừu gặm cỏ. Ở đó bạn có thể mua một cái cà-vạt bằng da rắn chuông, một chiếc xe hơi, hay một chiếc áo khoác phụ nữ màu nâu vàng giá tám mươi lăm đô-la, kiểu mới nhất, với hai mươi sắc độ khác nhau. Chính Na-va-rô và Plát là những người đầu tiên đưa đồng xu lẻ sang phía tây sông Cô-lô-ra-đô. Họ vốn là những chủ trại có đầu óc kinh doanh, nhận ra rằng thế giới không nhất thiết phải ngừng quay khi cái thời thả bò trên đồng cỏ không mất tiền đã qua.

Mùa xuân năm nào, Na-va-rô, người hùn vốn chính, năm mươi lăm tuổi, nửa dòng máu Tây Ban Nha, từng trải, tài giỏi, lịch lãm, cũng "lên" New York mua hàng. Năm nay ông ngại cái hành trình dài dằng dặc. Rõ ràng ông đang già đi, và ngày nào cũng mấy lần nhìn đồng hồ trước khi tới giờ ngủ trưa.

"Giôn này," ông bảo người hùn vốn trẻ, "năm nay anh lên mua hàng đi."

Plát trông có vẻ mệt mỏi.

"Tôi nghe nói," anh nói, "New York là một thành phố chết dí. Nhưng tôi sẽ đi. Trên đường đi tôi có thể ghé Xan An-tôn quậy vài ngày cho vui."

Hai tuần sau, một người đàn ông mặc bộ lễ phục kiểu Tếch-dát, áo đuôi tôm đen, mũ phớt trắng rộng vành, cổ áo bẻ cao chừng hai phân, thắt cà-vạt đen cứng như sắt rèn, bước vào hãng bán buôn áo khoác và com-lê Dít-bom và Con, ở khu dưới phố Brốt-uê.

Lão Dít-bom có con mắt của chim ưng biển, trí nhớ của voi, và một đầu óc mở ra làm ba nấc như cái thước gấp của thợ mộc. Lão lăn ra phía trước như một con gấu Bắc cực lông nâu, và bắt tay Plát.

"Thế ông Na-va-rô tốt bụng ở Tếch-dát thế nào rồi?" lão nói. "Năm nay chuyến đi dài quá đối với ông ấy, phải không? Vậy thì chúng tôi xin chào đón ông Plát thay thế."

"Trúng phóc," Plát nói, "tôi sẵn sàng đổi bốn chục mẫu đất không tưới nước ở hạt Pê-cốt để biết làm sao ông đoán được."

"Tôi biết," Dít-bom nhe răng cười, "cũng như tôi biết lượng mưa năm nay ở En Pa-xô là bảy mươi hai phân, tăng ba mươi tám phân, và vì thế mùa xuân này Na-va-rô và Plát sẽ mua mười lăm nghìn đô-la hàng com-lê thay vì mười nghìn như năm hạn hán. Nhưng chuyện đó để mai. Trước hết, trong phòng riêng của tôi có một điếu xì-gà sẽ xoá sạch khỏi miệng ông cái vị của mấy điếu ông lậu qua sông Ri-ô Gran-đê mà vẫn thích, chỉ vì chúng là hàng lậu."

Trời đã xế chiều, việc buôn bán trong ngày đã xong. Dít-bom để Plát lại với điếu xì-gà hút dở, bước ra khỏi phòng riêng tìm cậu con trai, tức là chữ "và Con" trên biển hiệu, lúc ấy đang đứng trước gương chỉnh chiếc ghim cài cà-vạt nạm kim cương, sửa soạn ra về.

"Ê-bi," lão nói, "tối nay con phải đưa ông Plát đi chơi, cho ông ấy xem phố xá. Họ là khách hàng mười năm nay rồi. Mỗi lần ông Na-va-rô lên, hễ rảnh lúc nào là bố với ông ấy đánh cờ lúc ấy. Thế cũng hay, nhưng ông Plát còn trẻ, mà đây là lần đầu ông ấy tới New York. Chắc ông ấy dễ vui thôi."

"Được rồi," Ê-bi nói, vặn chặt cái chốt ghim. "Con sẽ lo. Cho ông ta xem toà nhà Bàn Là, xem ông bồi trưởng khách sạn A-xtơ, nghe máy hát chạy bài 'Dưới gốc táo già' xong là tới mười giờ rưỡi, ông Tếch-dát sẽ muốn cuộn chăn đi ngủ. Con có hẹn ăn khuya lúc mười một rưỡi, nhưng trước giờ đó ông ta đã ngủ say như được uống siro ru ngủ rồi."

Mười giờ sáng hôm sau, Plát bước vào cửa hàng, sẵn sàng bàn chuyện làm ăn. Trên ve áo anh cài một chùm hoa lan dạ hương. Chính Dít-bom ra tiếp anh. Na-va-rô và Plát là khách hàng tốt, chưa bao giờ quên lấy chiết khấu vì trả tiền mặt.

"Thế ông thấy cái thị trấn nhỏ của chúng tôi thế nào?" Dít-bom hỏi, với nụ cười tự mãn ngớ ngẩn của dân Man-hát-tan.

"Tôi chẳng muốn sống ở đây," anh chàng Tếch-dát nói. "Tối qua tôi với con trai ông đi lang thang khá nhiều. Nước ở đây ngon, nhưng Cắc-tớt Xi-ti sáng đèn hơn."

"Trên phố Brốt-uê chúng tôi cũng có kha khá đèn đấy chứ, ông Plát nhỉ?"

"Và cũng kha khá bóng tối," Plát nói. "Tôi nghĩ tôi thích ngựa của các ông nhất. Từ lúc tới đây tôi chưa thấy con ngựa còm nào."

Dít-bom dẫn anh lên lầu xem mẫu com-lê.

"Mời cô Át-sơ tới đây," lão bảo một nhân viên.

Cô Át-sơ tới, và Plát, người của hãng Na-va-rô và Plát, lần đầu tiên cảm thấy ánh sáng rực rỡ diệu kỳ của tình yêu và vinh quang giáng xuống mình. Anh đứng im như vách đá hoa cương bên hẻm núi sông Cô-lô-ra-đô, đôi mắt mở to dán chặt vào cô. Cô nhận ra cái nhìn ấy và hơi đỏ mặt, điều trái hẳn với thói quen của cô.

Cô Át-sơ là người mẫu sáng giá nhất của Dít-bom và Con. Cô thuộc kiểu tóc vàng gọi là "cỡ vừa", và số đo của cô còn nhỉnh hơn chút ít so với chuẩn mà nghề này đòi hỏi. Cô làm ở chỗ Dít-bom đã hai năm, và rành nghề. Mắt cô sáng nhưng lạnh, và nếu cô muốn đọ mắt với con quái vật trong truyền thuyết có cái nhìn giết người, thì chính con quái vật ấy sẽ chùn mắt và dịu đi trước. Nhân tiện nói thêm, cô hiểu rõ bọn khách mua hàng.

"Nào, ông Plát," Dít-bom nói, "tôi muốn ông xem mấy bộ váy liền thân màu nhạt này. Ở vùng khí hậu của ông, chúng sẽ là mốt nhất đấy. Mời cô Át-sơ mặc bộ này trước."

Cô người mẫu quý giá bay vụt vào bay vụt ra phòng thay đồ, mỗi lần một bộ mới, và mỗi lần thay lại đẹp lộng lẫy hơn. Cô tạo dáng với vẻ tự chủ tuyệt đối trước mặt ông khách đang chết lặng, đứng câm như hến, bất động, trong khi Dít-bom diễn thuyết trơn tru như bôi mỡ về các kiểu áo. Trên mặt cô người mẫu là nụ cười nhà nghề mờ nhạt, xa cách, dường như che giấu một thứ gì đó như mệt mỏi hay khinh bỉ.

Khi màn trình diễn kết thúc, Plát có vẻ ngập ngừng. Dít-bom hơi lo, nghĩ rằng có thể khách hàng của mình đang muốn thử chỗ khác. Nhưng Plát chỉ đang nhẩm trong đầu những khu đất đẹp nhất ở Cắc-tớt Xi-ti, cố chọn lấy một chỗ để xây nhà cho người vợ tương lai của mình, người lúc ấy đang ở trong phòng thay đồ cởi bộ váy dạ hội màu hoa oải hương bằng vải tuyn.

"Ông cứ thong thả, ông Plát," Dít-bom nói. "Tối nay ông nghĩ kỹ đi. Hàng như thế này, ông không tìm đâu ra chỗ nào giá bằng chúng tôi. E là ở New York ông thấy buồn chán lắm, ông Plát nhỉ. Một chàng trai trẻ như ông, dĩ nhiên ông thấy thiếu bạn bè phụ nữ. Ông có muốn tối nay mời một cô gái dễ thương đi ăn tối không? Cô Át-sơ đây là một cô gái rất dễ thương, cô ấy sẽ làm ông vui."

"Ơ, cô ấy đâu có quen tôi," Plát ngạc nhiên nói. "Cô ấy chẳng biết gì về tôi cả. Cô ấy có chịu đi không? Tôi đâu có quen cô ấy."

"Có chịu đi không à?" Dít-bom nhắc lại, nhướng mày. "Chắc chắn là chịu. Tôi sẽ giới thiệu ông. Chắc chắn cô ấy chịu đi."

Lão gọi to cô Át-sơ.

Cô tới, điềm tĩnh và hơi khinh khỉnh, trong chiếc áo sơ-mi trắng và chiếc váy đen trơn.

"Ông Plát muốn được hân hạnh mời cô đi ăn tối nay," Dít-bom nói rồi bỏ đi.

"Được thôi," cô Át-sơ nói, mắt nhìn lên trần nhà. "Tôi rất vui lòng. Số chín trăm mười một, phố Hai mươi tây. Mấy giờ?"

"Bảy giờ nhé."

"Được, nhưng làm ơn đừng tới sớm. Tôi ở chung phòng với một cô giáo, cô ấy không cho quý ông nào vào phòng. Nhà không có phòng khách, nên ông sẽ phải đợi ngoài hành lang. Tôi sẽ sẵn sàng."

Bảy giờ rưỡi, Plát và cô Át-sơ ngồi bên một chiếc bàn trong một nhà hàng trên phố Brốt-uê. Cô mặc chiếc váy đen giản dị, mỏng nhẹ. Plát không biết rằng tất cả chỉ là một phần công việc trong ngày của cô.

Nhờ sự giúp đỡ kín đáo của một người phục vụ giỏi, anh xoay xở gọi được một bữa tối tử tế, không có những màn dạo đầu thường lệ của phố Brốt-uê.

Cô Át-sơ chiếu vào anh một nụ cười rực rỡ.

"Tôi uống chút gì được không?" cô hỏi.

"Ồ, tất nhiên rồi," Plát nói. "Cô muốn gì cũng được."

"Một ly Mác-ti-ni khô," cô nói với người phục vụ.

Khi ly rượu được mang tới đặt trước mặt cô, Plát với tay qua lấy đi.

"Cái gì đây?" anh hỏi.

"Rượu pha chứ còn gì."

"Tôi cứ tưởng cô gọi một thứ trà nào đó. Đây là rượu. Cô không được uống thứ này. Tên cô là gì?"

"Với bạn bè thân thiết," cô Át-sơ nói, giọng lạnh băng, "thì là 'Hê-len'."

"Nghe này, Hê-len," Plát nói, nghiêng người qua bàn. "Bao nhiêu năm nay, cứ mỗi lần hoa mùa xuân nở khắp đồng cỏ, tôi lại nghĩ tới một người tôi chưa từng gặp, chưa từng nghe nói tới. Hôm qua vừa thấy em là tôi biết ngay người đó là em. Mai tôi về nhà, và em sẽ đi cùng tôi. Tôi biết thế, vì tôi đã thấy điều đó trong mắt em lúc em nhìn tôi lần đầu. Em có giãy nảy cũng vô ích, đằng nào em cũng phải theo tôi thôi. Đây là món đồ nhỏ tôi chọn cho em trên đường tới đây."

Anh búng một chiếc nhẫn kim cương đơn hai ca-ra qua mặt bàn. Cô Át-sơ dùng nĩa hất nó trả lại anh.

"Đừng có láo," cô nghiêm khắc nói.

"Tôi có một trăm nghìn đô-la," Plát nói. "Tôi sẽ xây cho em ngôi nhà đẹp nhất miền Tây Tếch-dát."

"Ông không mua được tôi đâu, ông Khách Mua," cô Át-sơ nói, "dù ông có một trăm triệu. Tôi không ngờ lại phải mắng ông. Lúc đầu tôi thấy ông không giống những người khác, nhưng giờ thì tôi thấy các ông đều như nhau cả."

"Những ai cơ?" Plát hỏi.

"Tất cả các ông khách mua hàng. Các ông tưởng vì bọn con gái chúng tôi phải đi ăn tối với các ông, không thì mất việc, nên các ông được quyền muốn nói gì thì nói. Thôi, quên đi. Tôi đã tưởng ông khác những người kia, nhưng tôi thấy mình nhầm rồi."

Plát gõ ngón tay xuống bàn, vẻ hài lòng bừng sáng bất chợt.

"Tôi nghĩ ra rồi!" anh kêu lên, gần như reo hò. "Khu đất nhà Ních-cơn-xơn, ở phía bắc. Ở đó có một rừng sồi xanh lớn và một cái hồ tự nhiên. Có thể dỡ ngôi nhà cũ đi, xây ngôi nhà mới lùi vào trong hơn."

"Thôi mơ màng đi," cô Át-sơ nói. "Tôi tiếc là phải đánh thức ông, nhưng các ông nên biết một lần cho xong mình đang đứng ở đâu. Tôi có bổn phận đi ăn tối với ông và giúp ông vui vẻ để ông mua hàng của lão Dít-bom, nhưng đừng tưởng tôi nằm trong số hàng ông mua về."

"Ý em là," Plát nói, "em vẫn đi ăn kiểu này với khách hàng, và họ đều, họ đều nói với em như tôi vừa nói à?"

"Ai cũng giở trò," cô Át-sơ nói. "Nhưng phải công nhận là ông hơn họ ở một điểm. Họ thường chỉ nói chuyện kim cương, còn ông thì đào ra được một viên thật."

"Em đi làm bao lâu rồi, Hê-len?"

"Thuộc tên tôi rồi cơ đấy nhỉ? Tôi tự nuôi thân được tám năm rồi. Tôi làm cô bé thu tiền, rồi gói hàng, rồi bán hàng cho tới khi lớn, rồi thành người mẫu áo. Này ông Tếch-dát, ông không nghĩ chút rượu vang sẽ làm bữa tối này bớt khô khan à?"

"Em sẽ không uống rượu nữa đâu, em yêu. Nghĩ tới chuyện đó mà thấy khủng khiếp... Mai tôi sẽ tới cửa hàng đón em. Tôi muốn em chọn một chiếc xe hơi trước khi đi. Ở đây ta chỉ cần mua có thế thôi."

"Ôi, thôi đi. Giá ông biết tôi phát ngán thế nào khi nghe những lời như thế."

Ăn tối xong, họ đi bộ xuôi phố Brốt-uê và tới công viên nhỏ rợp cây, nơi có tượng nữ thần Đi-a-na. Hàng cây lập tức thu hút ánh mắt Plát, và anh nhất định đòi rẽ vào con đường ngoằn ngoèo dưới tán cây. Ánh đèn chiếu lên hai giọt nước mắt long lanh trong mắt cô người mẫu.

"Tôi không thích thế này," Plát nói. "Có chuyện gì vậy?"

"Ông đừng để ý," cô Át-sơ nói. "Chỉ là vì, vì lúc mới gặp ông, tôi đã không nghĩ ông là hạng người như thế. Nhưng các ông đều như nhau cả. Giờ ông đưa tôi về nhà, hay tôi phải gọi cảnh sát đây?"

Plát đưa cô về tới cửa nhà trọ. Họ đứng một phút ở tiền sảnh. Cô nhìn anh với ánh mắt khinh bỉ đến mức ngay cả trái tim sồi của anh cũng bắt đầu lung lay. Cánh tay anh vừa vòng được nửa chừng quanh eo cô thì cô giáng cho anh một cái tát bỏng rát vào mặt.

Khi anh lùi lại, một chiếc nhẫn rơi ra từ đâu đó, nảy trên nền gạch hoa. Plát lần mò tìm, và nhặt được nó.

"Giờ thì cầm lấy viên kim cương vô dụng của ông mà đi đi, ông Khách Mua," cô nói.

"Đây là cái nhẫn kia, nhẫn cưới," anh chàng Tếch-dát nói, giơ chiếc vòng vàng trơn nằm trên lòng bàn tay.

Đôi mắt cô Át-sơ rực lên nhìn anh trong bóng tối mờ mờ.

"Thì ra đó là ý của ông? Ông thật sự..."

Có người trong nhà mở cửa.

"Chúc em ngủ ngon," Plát nói. "Mai gặp em ở cửa hàng."

Cô Át-sơ chạy lên phòng, lay cô giáo dậy cho tới khi cô ta ngồi bật dậy trên giường, sẵn sàng hét "Cháy!"

"Cháy ở đâu?" cô giáo kêu lên.

"Đó chính là điều tôi muốn biết," cô người mẫu nói. "Chị học địa lý rồi, Em-ma, chị phải biết chứ. Có một thành phố tên là Cắc... Cắc... Ca-rắc... Ca-ra-cát Xi-ti, hình như người ta gọi thế, nó ở đâu?"

"Sao cô dám đánh thức tôi dậy vì chuyện đó?" cô giáo nói. "Ca-ra-cát thì ở Vê-nê-du-ê-la chứ còn đâu."

"Ở đó thế nào?"

"Chà, chủ yếu là động đất, khỉ, sốt rét và núi lửa."

"Tôi chẳng cần biết," cô Át-sơ vui vẻ nói. "Mai tôi sẽ tới đó."

— Hết —