Nhà ngoại giao

Vợ ông cố vấn danh dự, bà An-na Lơ-vốp-na Cu-van-đi-na, đã trút hơi thở cuối cùng.

— Giờ thì phải làm thế nào đây? Họ hàng và người quen bắt đầu bàn bạc. Phải báo cho chồng bà ấy biết. Tuy không sống với bà ấy, nhưng dù sao anh ta vẫn yêu người đã khuất. Mấy hôm trước còn đến thăm, quỳ gối mà bò, rồi cứ: "An-na yêu dấu! Bao giờ em mới tha thứ cho anh một phút sa ngã?" Và đủ thứ, các vị biết đấy, đại loại thế. Phải báo cho anh ta…

— Ông A-ri-xtác I-va-nứt! Bà dì nước mắt đầm đìa quay sang ông đại tá Pi-xca-rép, người cũng có mặt trong cuộc họp gia đình. Ông là bạn của anh Mi-khai-lô Pê-tơ-rô-vích. Ông làm ơn đến sở gặp anh ấy, báo cho anh ấy cái tin bất hạnh này!.. Có điều, ông bạn quý ơi, đừng nói ngay một lúc, đừng làm anh ấy choáng, không thì anh ấy lại có chuyện gì mất. Anh ấy ốm yếu lắm. Ông chuẩn bị tinh thần cho anh ấy trước đã, rồi sau hẵng…

Đại tá Pi-xca-rép đội mũ lưỡi trai, đi tới sở quản lý đường sắt, nơi người goá vợ mới toanh, anh Mi-khai-lô Pê-tơ-rô-vích Cu-van-đin, làm việc. Ông gặp anh ta đang cân đối sổ sách.

— Chào cậu Mi-khai-lô Pê-tơ-rô-vích! Ông mở lời, ngồi xuống cạnh bàn Cu-van-đin, lau mồ hôi. Bụi ngoài đường kinh quá, Chúa tha tội! Cứ viết, cứ viết đi… Tôi không quấy đâu… Ngồi một tí rồi đi… Đang đi ngang qua, cậu biết đấy, tôi nghĩ: ơ, Mi-sa làm việc ở đây mà! Ghé vào cái nào! Mà nhân tiện cũng có cái này… có tí việc…

— Bác ngồi chơi, bác A-ri-xtác I-va-nứt… Chờ cháu một chút… Chừng mười lăm phút nữa cháu xong, rồi ta nói chuyện…

— Cứ viết, cứ viết đi… Tôi chỉ tiện đi dạo ghé vào thôi… Nói hai câu rồi đi ngay!

Cu-van-đin đặt bút xuống, sẵn sàng nghe. Ông đại tá gãi gãi sau cổ áo rồi nói tiếp:

— Trong này ngột ngạt quá, chứ ngoài đường thì đúng là thiên đường… Nắng, gió hiu hiu thế này, cậu biết đấy… chim chóc… Mùa xuân! Tôi đi dạo trên đại lộ mà thấy dễ chịu thế, cậu biết không!.. Tôi là người tự do, goá vợ… Muốn đi đâu thì đi… Muốn thì vào quán bia, muốn thì ngồi tàu ngựa kéo đi tới đi lui, chẳng ai dám ngăn, chẳng ai gào khóc chờ tôi ở nhà… Không, cậu ạ, chẳng có cuộc sống nào sướng bằng sống độc thân… Thong dong! Tự do! Thở mà cảm thấy mình đang thở! Giờ về nhà là chẳng có gì hết… Chẳng ai dám hỏi đi đâu về… Tự mình làm chủ mình… Nhiều người, ông bạn của tôi ạ, ca ngợi cuộc sống gia đình, chứ theo tôi thì nó còn tệ hơn khổ sai… Nào thời trang, nào váy độn mông, nào chuyện tầm phào, nào la hét… lúc nào cũng khách khứa… con cái thì đứa này nối đứa kia bò ra chào đời… chi tiêu… Phì!

— Cháu xong ngay đây, Cu-van-đin nói, cầm lấy bút. Xong rồi thì…

— Cứ viết, cứ viết… Vợ mà không phải quỷ cái thì tốt, nhưng nếu là quỷ Sa-tăng mặc váy thì sao? Nếu là loại suốt ngày cứ ri rỉ, cứ cằn nhằn?.. Thì có mà gào lên! Cứ lấy ngay cậu làm ví dụ… Hồi còn độc thân thì trông còn ra con người, thế mà từ khi lấy cô ta thì héo hon đi, buồn rầu u uất… Cô ta làm cậu bẽ mặt với cả thành phố… đuổi cậu ra khỏi nhà… Thế thì có gì hay? Mà người vợ như thế thì chẳng có gì đáng tiếc…

— Chúng cháu đổ vỡ là lỗi của cháu, chứ không phải của cô ấy, Cu-van-đin thở dài.

— Thôi đi, làm ơn! Tôi biết cô ta mà! Độc địa, ngang bướng, xảo quyệt! Nói câu nào là châm nọc độc câu ấy, liếc mắt nào là như dao sắc mắt ấy… Mà cái tính hiểm độc trong người đã khuất ấy thì thôi, không sao tả hết!

— Sao lại người đã khuất? Cu-van-đin trợn tròn mắt.

— Ơ, tôi có nói người đã khuất đâu? Pi-xca-rép sực tỉnh, đỏ mặt. Tôi có nói thế đâu… Cậu làm sao thế, Chúa phù hộ cậu… Tái mặt đi rồi kìa! Hề hề… Nghe bằng tai chứ đừng nghe bằng bụng!

— Hôm nay bác có đến chỗ An-na không?

— Sáng nay có ghé… Nằm đấy… Sai bảo người hầu… Đưa cái này không vừa ý, đưa cái kia không ưng… Người đàn bà không chịu nổi! Tôi chẳng hiểu cậu yêu cô ta ở cái gì, Chúa phù hộ cô ta đi cho rồi… Cầu Chúa cho cô ta giải thoát cậu, cái anh chàng khốn khổ… Cậu sẽ được sống tự do, vui vẻ… rồi lấy người khác… Thôi, thôi, tôi không nói nữa! Đừng cau mày! Tôi nói thế thôi, kiểu người già ấy mà… Với tôi thì tuỳ cậu… Muốn yêu thì yêu, không muốn thì thôi, tôi chỉ là… muốn điều tốt cho cậu thôi… Không sống với cậu, chẳng muốn biết đến cậu… thế thì vợ con gì? Chẳng đẹp, ốm yếu, độc địa… Chẳng có gì mà tiếc… Cứ để cho…

— Bác nói thì dễ lắm, bác A-ri-xtác I-va-nứt! Cu-van-đin thở dài. Tình yêu đâu phải sợi tóc, mà nhổ đi ngay được.

— Có gì mà yêu! Ngoài cái độc địa ra cậu có được gì ở cô ta đâu. Tha lỗi cho lão già này, chứ tôi không ưa cô ta… Không chịu nổi khi nhìn thấy! Đi ngang qua nhà cô ta là tôi nhắm mắt lại cho khỏi thấy… Chúa phù hộ cô ta! Cầu cho cô ta lên thiên đàng, được yên nghỉ đời đời, nhưng… tôi không ưa cô ta, tôi là kẻ tội lỗi!

— Bác nghe này, bác A-ri-xtác I-va-nứt… Cu-van-đin tái mặt. Đây là lần thứ hai bác lỡ miệng rồi… Cô ấy chết rồi à?

— Ai chết cơ? Chẳng ai chết cả, chỉ có điều tôi không ưa cô ta, người đã khuất… phì! nghĩa là không phải người đã khuất, mà là cô ta… cô An-na của cậu ấy…

— Thế cô ấy chết rồi à? Bác A-ri-xtác I-va-nứt, đừng hành hạ cháu nữa! Bác cứ kích động thế nào ấy, nói lẫn lộn… lại còn ca ngợi cuộc sống độc thân… Chết rồi à? Phải không?

— Lại còn chết rồi nữa! Pi-xca-rép vừa ho vừa lẩm bẩm. Cậu ấy mà, cái gì cũng đùng một cái… Mà có chết thì đã sao! Ai rồi cũng chết, thế thì cô ta cũng phải chết… Cậu cũng chết, tôi cũng chết…

Mắt Cu-van-đin đỏ lên, ầng ậng nước…

— Lúc mấy giờ ạ? Anh khẽ hỏi.

— Chẳng lúc mấy giờ cả… Lại còn sụt sùi nữa! Cô ta có chết đâu! Ai bảo cậu là cô ta chết?

— Bác A-ri-xtác I-va-nứt, cháu… cháu xin bác. Bác cứ nói thẳng, đừng nương tay với cháu!

— Với cậu thì, cậu ạ, chẳng nói chuyện được gì, cứ như trẻ con. Tôi có nói với cậu là cô ta qua đời đâu? Có nói không? Thế thì sụt sịt cái gì? Đi mà xem, còn sống nhăn ra đấy! Lúc tôi ghé qua còn đang cãi nhau với bà dì… Bên này cha Mát-vây đang làm lễ cầu hồn, còn bên kia cô ta gào ầm cả nhà.

— Lễ cầu hồn gì? Làm lễ cầu hồn làm gì?

— Lễ cầu hồn à? Thì là… cứ như thay cho lễ cầu an ấy mà. Nghĩa là… chẳng có lễ cầu hồn nào cả, mà là cái gì đấy… chẳng có gì hết.

Ông A-ri-xtác I-va-nứt lúng túng, đứng dậy, quay mặt ra cửa sổ mà ho.

— Tôi bị ho, cậu ạ… Chẳng biết cảm lạnh ở đâu…

Cu-van-đin cũng đứng dậy, bồn chồn đi đi lại lại quanh bàn.

— Bác lừa cháu, anh nói, đôi tay run run vân vê chòm râu. Giờ thì rõ rồi… rõ hết rồi. Mà cháu không hiểu cái trò ngoại giao này để làm gì! Sao không nói ngay? Cô ấy chết rồi phải không?

— Hừm… Nói với cậu thế nào nhỉ? Pi-xca-rép nhún vai. Không hẳn là chết, mà là… Thôi, lại khóc rồi kìa! Ai rồi cũng chết! Đâu chỉ mình cô ta mới phải chết, rồi tất cả chúng ta đều sang thế giới bên kia! Thay vì khóc trước mặt mọi người, cậu nên cầu siêu cho cô ta thì hơn! Làm dấu thánh đi!

Nửa phút, Cu-van-đin đờ đẫn nhìn Pi-xca-rép, rồi tái nhợt đi khủng khiếp, ngã vật xuống ghế bành, khóc oà lên như lên cơn… Các đồng nghiệp của anh nhảy khỏi bàn chạy tới giúp. Pi-xca-rép gãi gáy, cau mày.

— Khổ với mấy ông này quá, thề có Chúa! Ông càu nhàu, dang hai tay ra. Gào lên… thế mà gào vì cái gì, thử hỏi xem? Mi-sa, cậu có tỉnh táo không đấy? Mi-sa! Ông bắt đầu lay Cu-van-đin. Cô ta có chết đâu! Ai bảo cậu là cô ta chết? Ngược lại, bác sĩ còn bảo vẫn còn hy vọng! Mi-sa! Này Mi-sa! Đã bảo là cô ta chưa chết! Có muốn thì cùng tới đó với tôi? Vừa kịp lễ cầu hồn… à không, tôi nói gì thế này? Không phải lễ cầu hồn, mà kịp bữa trưa. Mi-sa ơi! Tôi cam đoan với cậu là cô ta vẫn còn sống! Chúa phạt tôi đi! Cho mắt tôi nổ tung ra! Không tin à? Thế thì ta cùng đến đó… Lúc ấy cậu muốn gọi tôi là gì thì gọi, nếu… Mà cậu ta nghĩ ra chuyện ấy ở đâu không biết? Hôm nay chính tôi vừa đến chỗ người đã khuất, nghĩa là không phải người đã khuất, mà… phì!

Ông đại tá phẩy tay, nhổ toẹt một cái rồi đi ra khỏi sở. Về tới nhà người đã khuất, ông đổ vật xuống sô-pha, vò đầu bứt tóc.

— Các người tự đi mà báo với cậu ta! Ông tuyệt vọng nói. Tự đi mà chuẩn bị tinh thần cho cậu ta, còn tôi thì xin miễn cho! Tôi không muốn đâu! Tôi mới nói với cậu ta có hai câu… Chỉ mới bóng gió một tí, thế mà các người xem cậu ta ra sao kìa! Sắp chết! Ngất lịm! Lần sau có cho tôi cả núi bánh mật tôi cũng không!.. Các người tự đi mà báo!..

— Hết —