Trở về giữa thảo nguyên

Chương 1: Trở về giữa thảo nguyên

Tuyến đường sắt Đô-nét-xcơ. Một nhà ga buồn tẻ, trắng toát cô quạnh giữa thảo nguyên, im lặng, những bức tường nóng rực vì nắng, không một bóng râm, và hình như cũng chẳng có người. Đoàn tàu đã đi, bỏ bạn lại đây, tiếng bánh xe chỉ còn nghe văng vẳng rồi cuối cùng tắt hẳn… Quanh nhà ga vắng ngắt, chẳng có ngựa nào khác ngoài ngựa của bạn. Bạn ngồi lên xe, ôi dễ chịu biết bao sau những giờ trên toa tàu, và lăn bánh trên con đường thảo nguyên. Trước mắt bạn dần dần mở ra những cảnh tượng mà quanh Mát-xcơ-va không có, mênh mông, vô tận, quyến rũ chính bởi sự đơn điệu của chúng. Thảo nguyên, thảo nguyên, ngoài ra chẳng có gì. Xa xa một gò mộ cổ hay một cối xay gió. Người ta đánh xe bò chở than đá… Những con chim lẻ loi bay là là trên đồng bằng, và nhịp vỗ cánh đều đều của chúng khiến người ta buồn ngủ. Nóng. Một giờ, hai giờ trôi qua, mà vẫn thảo nguyên, thảo nguyên, vẫn gò mộ xa xa. Anh xà ích kể chuyện gì đó, chốc chốc lại lấy roi chỉ sang một bên, một câu chuyện dài và chẳng cần thiết gì, và lòng bạn trở nên thanh thản, chẳng muốn nghĩ về quá khứ nữa…

Người ta đánh xe ba ngựa ra đón Vê-ra I-va-nốp-na Các-đi-na. Anh xà ích xếp đồ đạc lên xe rồi bắt đầu sửa lại bộ yên cương.

Vê-ra nhìn quanh, nói:

— Mọi thứ vẫn y như cũ. Lần cuối cùng tôi đến đây hồi còn là con bé, chừng mười năm trước. Tôi nhớ hồi ấy ông già Bô-rít ra đón tôi. Ông ấy còn sống không anh?

Anh xà ích chẳng đáp gì, chỉ nhìn cô một cách cau có rồi trèo lên ghế xà ích.

Từ ga phải đi chừng ba mươi dặm, và Vê-ra cũng bị sức quyến rũ của thảo nguyên chinh phục, quên cả quá khứ, chỉ nghĩ rằng ở đây sao mà rộng rãi, sao mà tự do. Cô khoẻ mạnh, thông minh, xinh đẹp, trẻ trung, mới hai mươi ba tuổi, và cho đến nay, trong đời cô chỉ thiếu đúng cái khoảng rộng và tự do này.

Thảo nguyên, thảo nguyên… Ngựa chạy, mặt trời mỗi lúc một lên cao, và cô có cảm giác như hồi ấy, hồi còn bé, thảo nguyên tháng Sáu chưa bao giờ giàu có, rực rỡ đến thế. Cỏ đang trổ hoa, xanh, vàng, tím, trắng, và từ hoa cỏ, từ mặt đất nóng hổi bốc lên một mùi hương. Lại có những con chim xanh kỳ lạ gì đó dọc đường… Vê-ra đã bỏ thói quen cầu nguyện từ lâu, nhưng giờ đây, cố cưỡng cơn buồn ngủ, cô thì thầm:

— Lạy Chúa, xin cho con được sống tốt đẹp ở đây.

Lòng cô thanh thản, ngọt ngào, và dường như cô sẵn lòng cả đời được đi như thế này mà ngắm thảo nguyên. Bỗng bất ngờ hiện ra một khe núi sâu, mọc đầy sồi non và trăn. Hơi ẩm phả lên, có lẽ dưới kia có suối. Ở bờ bên này, ngay sát mép khe, một đàn gà gô vụt bay lên rào rào. Vê-ra nhớ ra rằng ngày xưa, chiều chiều người ta vẫn đến khe núi này đi dạo. Vậy là trang trại đã gần rồi! Và quả thật đằng xa đã thấy những cây dương, một nhà kho đập lúa. Ở một bên khói đen bốc lên: người ta đang đốt rơm cũ. Kìa dì Đa-sa đi ra đón, vẫy vẫy chiếc khăn tay. Ông ngoại đứng ngoài hiên. Lạy Chúa, vui sướng biết bao!

Dì cô kêu lên như người lên cơn kích động:

— Cháu yêu! Cháu yêu! Bà chủ thật sự của chúng ta về rồi! Cháu phải hiểu, cháu là bà chủ của chúng ta, là nữ hoàng của chúng ta! Ở đây tất cả là của cháu! Cháu yêu, người đẹp của dì, dì không phải là dì cháu, mà là nô lệ ngoan ngoãn của cháu!

Vê-ra chẳng có ai thân thích ngoài ông ngoại và dì. Mẹ cô mất đã lâu, còn bố cô, một kỹ sư, mất cách đây ba tháng ở Ca-dan, trên đường từ Xi-bia về. Ông ngoại có bộ râu bạc trắng dài, béo, mặt đỏ, thở khò khè, đi thì ưỡn bụng ra phía trước và chống gậy. Dì cô, một bà chừng bốn mươi hai tuổi, mặc chiếc váy theo mốt tay áo phồng cao, thắt eo thật chặt, rõ ràng đang cố làm ra vẻ trẻ trung và vẫn còn muốn được người ta ưa. Dì đi những bước ngắn, và khi đi, lưng dì giật giật.

Dì ôm lấy Vê-ra, nói:

— Cháu sẽ yêu thương chúng ta chứ? Cháu không kiêu kỳ chứ?

Theo ý ông ngoại, người ta làm một buổi lễ tạ ơn, rồi ăn trưa rất lâu, và đối với Vê-ra, một cuộc sống mới bắt đầu. Người ta dành cho cô căn phòng đẹp nhất, mang vào đó tất cả những tấm thảm có trong nhà, bày rất nhiều hoa. Và buổi tối, khi cô nằm trên chiếc giường ấm cúng, rộng rãi, rất êm của mình, đắp chiếc chăn lụa thoang thoảng mùi quần áo cũ cất lâu ngày, cô bật cười vì thích thú. Dì Đa-sa ghé vào một lát để chúc cô ngủ ngon.

Dì ngồi xuống giường, nói:

— Thế là cháu về rồi, tạ ơn Chúa. Cháu thấy đấy, chúng ta sống tốt, chẳng cần gì hơn. Chỉ có một chuyện: ông ngoại cháu yếu lắm rồi! Yếu kinh khủng! Thở không ra hơi, lại còn bắt đầu lẫn nữa. Thế mà, cháu nhớ không, ông khoẻ biết bao, mạnh biết bao! Một người không ai trị nổi… Ngày trước, hễ người ở làm gì không vừa ý là ông nhảy dựng lên: "Hai mươi lăm roi! Lấy roi ra!" Còn bây giờ thì hiền đi, chẳng nghe thấy tiếng ông nữa. Mà nói cho đúng, thời thế giờ khác rồi, cháu yêu ạ, chẳng được đánh nữa. Dĩ nhiên, đánh làm gì, nhưng cũng chẳng nên để chúng tự tung tự tác.

Vê-ra hỏi:

— Dì ơi, thế bây giờ người ta có còn đánh họ không?

— Thỉnh thoảng ông quản lý có đánh, còn dì thì không. Mặc kệ chúng! Ông ngoại cháu theo thói quen cũ thì đôi khi cũng giơ gậy lên doạ, nhưng không đánh.

Dì Đa-sa ngáp, làm dấu thánh giá trước miệng, rồi trước tai phải.

Vê-ra hỏi:

— Sống ở đây không buồn hả dì?

— Biết nói thế nào với cháu nhỉ? Điền chủ bây giờ hết rồi, chẳng còn ai ở đây nữa. Nhưng bù lại, quanh đây người ta xây bao nhiêu là nhà máy, cháu yêu ạ, kỹ sư, bác sĩ, quản đốc mỏ thì nhiều vô kể! Dĩ nhiên có diễn kịch, có hoà nhạc, nhưng phần nhiều là đánh bài. Họ cũng hay đến nhà ta. Có bác sĩ Nhê-sa-pốp ở nhà máy hay đến, đẹp trai, thú vị lắm! Anh ta phải lòng tấm ảnh của cháu đấy. Dì đã quyết rồi: dì nghĩ, đây đúng là số phận của Vê-ra con. Trẻ, đẹp, lại có của, nói tóm lại là một đám tốt. Mà cháu của dì cũng là một cô dâu chẳng kém ai. Dòng họ tử tế, điền trang của ta có đem cầm, nhưng mà sao nào? Bù lại nó được tổ chức đâu ra đấy, không bỏ bê. Dì cũng có phần ở đây, nhưng tất cả rồi sẽ để lại cho cháu. Dì là nô lệ ngoan ngoãn của cháu. Mà người anh quá cố của dì, bố cháu ấy, còn để lại mười lăm nghìn rúp… Thôi, dì thấy mắt cháu díp lại rồi. Ngủ đi con.

Hôm sau Vê-ra đi dạo quanh nhà rất lâu. Khu vườn cũ, xấu xí, không có lối đi, nằm trên một sườn dốc bất tiện, hoàn toàn bị bỏ hoang: có lẽ người ta coi nó là thứ thừa trong cơ ngơi. Rắn nước nhiều lắm. Những con chim đầu rìu bay dưới tán cây mà kêu "u-tu-tút!" bằng cái giọng như muốn nhắc nhở điều gì. Phía dưới là dòng sông mọc đầy lau sậy cao, còn bên kia sông, cách bờ nửa dặm, là làng. Từ vườn, Vê-ra đi ra đồng. Nhìn ra xa, nghĩ về cuộc sống mới của mình nơi tổ ấm quê nhà, cô cứ muốn hiểu điều gì đang chờ đợi mình. Khoảng rộng này, vẻ yên tĩnh đẹp đẽ này của thảo nguyên bảo cô rằng hạnh phúc đã gần, và có lẽ đã có rồi. Thực ra, hàng nghìn người sẽ nói: còn hạnh phúc nào bằng được trẻ trung, khoẻ mạnh, có học thức, sống trong trang trại của riêng mình! Nhưng đồng thời, cánh đồng bằng bất tận, đơn điệu, không một bóng người lại làm cô sợ, và có những lúc cô thấy rõ con quái vật xanh rì lặng lẽ ấy sẽ nuốt chửng cuộc đời cô, biến nó thành con số không. Cô trẻ trung, thanh lịch, yêu đời. Cô đã học xong trường nữ học, nói được ba thứ tiếng, đọc nhiều, đi du lịch nhiều nơi với bố, vậy mà lẽ nào tất cả những điều ấy chỉ để rốt cuộc về sống ở một trang trại hẻo lánh giữa thảo nguyên, và ngày này qua ngày khác, vì chẳng có gì làm, đi từ vườn ra đồng, từ đồng vào vườn, rồi ngồi trong nhà mà nghe ông ngoại thở? Nhưng biết làm gì bây giờ? Đi đâu bây giờ? Và cô chẳng sao trả lời được. Khi trở về nhà, cô nghĩ rằng chưa chắc ở đây cô đã được hạnh phúc, và đi xe từ ga về đây thú vị hơn nhiều so với sống ở đây.

Bác sĩ Nhê-sa-pốp ở nhà máy đến. Anh ta là thầy thuốc, nhưng ba năm trước đã góp một phần vốn vào nhà máy và trở thành một trong những ông chủ, nên giờ không còn coi nghề y là việc chính của mình nữa, tuy vẫn khám chữa bệnh. Bề ngoài, đó là một người tóc đen, xanh xao, thon thả, mặc áo gi-lê trắng. Còn trong lòng, trong đầu anh ta có gì thì thật khó mà hiểu được. Khi chào hỏi, anh ta hôn tay dì Đa-sa, rồi chốc chốc lại nhảy bật dậy để kéo ghế hay nhường chỗ. Suốt buổi anh ta rất nghiêm trang và im lặng, còn nếu có bắt đầu nói, thì chẳng hiểu sao câu đầu tiên của anh ta bao giờ cũng không nghe rõ, không hiểu được, tuy anh ta nói đúng ngữ pháp và không hề nhỏ tiếng.

Anh ta hỏi Vê-ra:

— Cô có chơi đàn dương cầm không ạ?

Rồi bỗng nhảy bật dậy, vì cô vừa đánh rơi chiếc khăn tay.

Anh ta ngồi từ trưa đến tận mười hai giờ đêm, im lặng, và Vê-ra không ưa anh ta chút nào. Cô thấy mặc áo gi-lê trắng ở nông thôn là kém lịch sự, còn sự lễ độ cầu kỳ, những cử chỉ điệu bộ, khuôn mặt xanh xao nghiêm trang với đôi lông mày đen thì nhạt nhẽo. Và cô nghĩ rằng sở dĩ anh ta cứ im lặng mãi, có lẽ là vì anh ta chẳng thông minh gì. Còn dì cô thì, khi anh ta về rồi, vui mừng nói:

— Thế nào? Có phải tuyệt vời không?

— Hết chương 1 —