Ông hoàng, thần Tình yêu và chiếc đồng hồ

Hoàng thân Mai-cơn của xứ tuyển hầu Va-lê-lu-na ngồi trên chiếc ghế đá ưa thích của ông trong công viên. Cái mát mẻ của đêm tháng chín làm sức sống trong ông bừng lên như một thứ rượu bổ quý hiếm. Ghế đá không kín chỗ, vì những kẻ ngồi lê công viên, máu đã lừ đừ, rất nhạy với cái se lạnh đầu thu và vội vã chuồn về nhà. Mặt trăng vừa nhô lên khỏi những mái nhà của dãy phố chạy dọc phía đông quảng trường. Trẻ con cười đùa quanh cái đài phun nước bắn bụi li ti. Ở những chỗ khuất bóng, các chàng thần rừng và các nàng tiên cây đang tình tự, chẳng hay biết gì ánh mắt người trần. Một chiếc đàn quay tay, nhờ ơn bác thợ dựng cảnh tên là Tưởng Tượng mà hoá thành chim hoạ mi, đang thổi và ngân nga ở một con phố bên. Quanh ranh giới mê hoặc của công viên nhỏ, xe điện phì phì, rít lên ken két như mèo, còn những đoàn tàu trên cầu cao gầm lên như hổ báo, sư tử lượn lờ tìm lối vào. Và phía trên ngọn cây, gương mặt tròn, to, rực rỡ của chiếc đồng hồ thắp đèn trên tháp một toà công sở cổ kính đang toả sáng.

Đôi giày của Hoàng thân Mai-cơn đã nát vượt quá tay nghề của người thợ chữa giày cẩn thận nhất. Bộ quần áo của ông thì đến ông đồng nát cũng từ chối mặc cả. Bộ râu hai tuần chưa cạo trên mặt ông vừa xám, vừa nâu, vừa đỏ, vừa vàng ngả xanh, như thể mỗi cô trong dàn đồng ca một vở nhạc kịch hài góp vào một sợi. Trên đời chẳng có ai đủ giàu để đội nổi một cái mũ tồi tàn như mũ của ông.

Hoàng thân Mai-cơn ngồi trên chiếc ghế ưa thích và mỉm cười. Ông thấy thật vui khi nghĩ rằng, nếu muốn, ông thừa giàu để mua từng toà dinh thự đồ sộ, san sát, cửa sổ sáng đèn trước mặt mình. Ông có thể đọ vàng bạc, xe ngựa, châu báu, kho tàng nghệ thuật, điền trang và ruộng đất với bất cứ vị phú vương nào trong thành phố Man-hát-tan kiêu hãnh này, mà còn chưa đụng tới phần lớn gia sản. Ông có thể ngồi cùng bàn với các vị vua đang trị vì. Giới thượng lưu, giới nghệ thuật, tình thân của hàng tinh hoa, sự tâng bốc, sự bắt chước, lòng ngưỡng mộ của những người đẹp nhất, vinh dự từ những bậc cao sang nhất, lời khen từ những người khôn ngoan nhất, sự xu nịnh, lòng kính trọng, tín nhiệm, khoái lạc, danh vọng, tất cả mật ngọt của cuộc đời đều nằm sẵn trong tầng sáp của tổ ong thế gian, chờ Hoàng thân Mai-cơn xứ Va-lê-lu-na tới lấy bất cứ lúc nào. Nhưng ông lại chọn ngồi trong rách rưới, nhem nhuốc trên một chiếc ghế công viên. Bởi ông đã nếm trái cây sự sống, thấy nó đắng trong miệng, nên tạm bước ra khỏi vườn địa đàng, đi tìm khuây khoả ở sát bên trái tim trần trụi đang đập của thế gian.

Những ý nghĩ ấy thơ thẩn lướt qua đầu Hoàng thân Mai-cơn trong khi ông mỉm cười dưới bộ râu đủ màu. Cứ ngồi thong thả như thế, ăn mặc như kẻ ăn mày nghèo nhất trong các công viên, ông thích quan sát loài người. Ông tìm thấy trong lòng vị tha nhiều niềm vui hơn cả những gì của cải, địa vị và mọi thứ ngọt ngào thô thiển của cuộc đời từng đem lại. Niềm an ủi và thoả mãn lớn nhất của ông là xoa dịu nỗi khổ của từng con người, ban ơn cho những ai xứng đáng đang cần cứu giúp, làm loá mắt những kẻ bất hạnh bằng những món quà bất ngờ, choáng váng, thật sự huy hoàng như của bậc đế vương, nhưng vẫn được trao đi một cách khôn ngoan, có cân nhắc.

Và khi ánh mắt Hoàng thân Mai-cơn dừng lại trên gương mặt rực sáng của chiếc đồng hồ lớn trên tháp, nụ cười của ông, vị tha là thế, lại hơi pha chút khinh bỉ. Hoàng thân là người có những ý nghĩ lớn, và lúc nào ông cũng lắc đầu khi nghĩ tới chuyện cả thế gian phải khuất phục những thước đo độc đoán của Thời Gian. Cảnh người ta đi đi về về, vội vã và sợ hãi, bị mấy cây kim kim loại bé tí của một chiếc đồng hồ điều khiển, bao giờ cũng làm ông buồn.

Một lúc sau, một chàng trai mặc lễ phục buổi tối đi tới, ngồi xuống chiếc ghế thứ ba tính từ chỗ Hoàng thân. Suốt nửa tiếng, anh ta hút xì-gà, rít vội vã, bồn chồn, rồi quay sang chăm chăm nhìn mặt chiếc đồng hồ thắp đèn trên ngọn cây. Rõ ràng anh ta đang bối rối, và Hoàng thân buồn rầu nhận ra rằng, bằng cách nào đó, nguyên do của nỗi bối rối ấy dính dáng tới những cây kim đang chầm chậm nhích đi của chiếc đồng hồ.

Điện hạ đứng dậy, bước tới ghế của chàng trai.

"Xin thứ lỗi vì tôi bắt chuyện," ông nói, "nhưng tôi thấy anh đang rối trí. Nếu điều này có thể làm nhẹ bớt sự đường đột của tôi, xin nói thêm rằng tôi là Hoàng thân Mai-cơn, người thừa kế ngai vàng xứ tuyển hầu Va-lê-lu-na. Dĩ nhiên tôi đang vi hành, như anh có thể đoán qua vẻ ngoài của tôi. Tôi có cái thú giúp đỡ những người mà tôi cho là xứng đáng. Biết đâu chuyện đang làm anh khổ tâm sẽ dễ được giải quyết hơn nếu hai ta cùng góp sức."

Chàng trai ngước lên nhìn Hoàng thân, ánh mắt sáng lên. Sáng lên, nhưng nếp nhăn bối rối dựng đứng giữa hai hàng lông mày vẫn không giãn ra. Anh ta bật cười, mà nếp nhăn ấy vẫn không giãn. Nhưng anh ta cũng chịu nhận lấy chút khuây khoả trong chốc lát.

"Hân hạnh được gặp ngài, thưa Hoàng thân," anh ta nói, giọng vui vẻ. "Phải rồi, tôi cũng thấy ngài vi hành kỹ thật. Cảm ơn ngài đã ngỏ ý giúp, nhưng tôi không thấy ngài xen vào thì giải quyết được gì. Chuyện riêng tư ấy mà, ngài hiểu cho. Dù sao cũng cảm ơn ngài."

Hoàng thân Mai-cơn ngồi xuống cạnh chàng trai. Ông thường bị từ chối, nhưng chưa bao giờ bị từ chối một cách xúc phạm. Phong thái và lời lẽ nhã nhặn của ông không cho phép điều đó.

"Đồng hồ," Hoàng thân nói, "là xiềng xích trói chân loài người. Tôi để ý thấy anh cứ nhìn mãi chiếc đồng hồ kia. Mặt nó là mặt một bạo chúa, những con số của nó giả dối như số trên tờ vé số, còn những cây kim của nó là bàn tay của một tay bịp, hẹn gặp anh để dẫn anh tới chỗ sạt nghiệp. Tôi khẩn khoản xin anh hãy rũ bỏ cái xiềng nhục nhã ấy, đừng sắp xếp công việc của mình theo cái thứ cai ngục vô tri bằng đồng bằng thép kia nữa."

"Thường thì tôi đâu có thế," chàng trai nói. "Tôi vẫn mang đồng hồ bỏ túi, trừ những lúc khoác bộ cánh lộng lẫy này."

"Tôi hiểu bản chất con người như tôi hiểu cây cỏ," Hoàng thân nói, nghiêm trang và đường bệ. "Tôi là bậc thầy triết học, tốt nghiệp ngành nghệ thuật, và tôi giữ trong tay cái túi tiền không bao giờ vơi. Ít có nỗi bất hạnh nào trên đời mà tôi không thể xoa dịu hay vượt qua. Tôi đã đọc nét mặt anh, và thấy trong đó sự trung thực, cao thượng, cùng nỗi khổ tâm. Tôi xin anh hãy nhận lời khuyên hay sự giúp đỡ của tôi. Đừng phụ trí thông minh tôi thấy trên gương mặt anh bằng cách nhìn vẻ ngoài của tôi mà đánh giá tôi có giải được nỗi phiền muộn của anh hay không."

Chàng trai lại liếc nhìn chiếc đồng hồ và cau mày u ám. Mỗi khi ánh mắt anh rời khỏi cái mặt đồng hồ rực sáng của thời gian, nó lại dán chặt vào một ngôi nhà gạch đỏ bốn tầng trong dãy nhà đối diện chỗ anh ngồi. Rèm cửa đã kéo xuống, đèn trong nhiều phòng hắt qua mờ mờ.

"Chín giờ kém mười!" chàng trai kêu lên, vung tay đầy sốt ruột và tuyệt vọng. Anh quay lưng lại ngôi nhà, rảo bước một hai bước theo hướng ngược lại.

"Ở lại!" Hoàng thân Mai-cơn ra lệnh, giọng uy nghiêm đến mức kẻ đang rối trí quay phắt lại, bật một tiếng cười hơi ngượng.

"Tôi cho cô ấy mười phút nữa, rồi tôi đi," anh lẩm bẩm, rồi nói to với Hoàng thân: "Tôi xin cùng ngài nguyền rủa tất cả đồng hồ trên đời, ông bạn ạ, và nguyền rủa luôn cả đàn bà nữa."

"Ngồi xuống," Hoàng thân điềm tĩnh nói. "Tôi không đồng ý cái phần anh thêm vào. Đàn bà là kẻ thù tự nhiên của đồng hồ, vì thế là đồng minh của những ai muốn được giải thoát khỏi lũ quái vật chuyên đo đếm những điều ngốc nghếch của ta và giới hạn niềm vui của ta. Nếu anh tin tôi tới mức ấy, tôi xin anh kể cho tôi nghe câu chuyện của anh."

Chàng trai buông mình xuống ghế, cười một tiếng liều lĩnh.

"Tâu Điện hạ, thần xin vâng," anh nói, giọng giả vờ cung kính. "Ngài có thấy ngôi nhà đằng kia không, cái nhà có ba ô cửa sổ tầng trên đang sáng đèn ấy? Lúc sáu giờ, tôi đứng trong ngôi nhà đó với cô gái mà tôi đã, à, mà tôi từng đính hôn. Tôi đã làm điều sai, thưa Hoàng thân thân mến. Tôi đã là một cậu bé hư, và cô ấy biết chuyện. Dĩ nhiên tôi muốn được tha thứ. Bọn đàn ông chúng ta lúc nào cũng mong đàn bà tha thứ cho mình, phải không, thưa Hoàng thân?

Cô ấy bảo: 'Em cần thời gian để suy nghĩ. Có một điều chắc chắn: hoặc em sẽ tha thứ cho anh hoàn toàn, hoặc em sẽ không bao giờ nhìn mặt anh nữa. Không có chuyện lưng chừng. Tám giờ rưỡi,' cô ấy nói, 'đúng tám giờ rưỡi, anh hãy nhìn ô cửa sổ chính giữa của tầng trên cùng. Nếu em quyết định tha thứ, em sẽ treo ra cửa sổ ấy một chiếc khăn lụa trắng. Nhìn thấy nó, anh sẽ biết mọi chuyện lại như xưa, và anh có thể tới với em. Nếu không thấy khăn, anh hãy hiểu rằng giữa chúng ta thế là hết, mãi mãi.' Vì thế," chàng trai cay đắng kết thúc, "tôi mới ngồi nhìn chiếc đồng hồ kia. Giờ ra hiệu đã qua hai mươi ba phút rồi. Ngài còn lạ gì khi thấy tôi hơi rối trí, thưa ông Hoàng của Rách Rưới và Râu Ria?"

"Cho phép tôi nhắc lại," Hoàng thân Mai-cơn nói, giọng đều đều, ngân nga dễ nghe, "rằng đàn bà là kẻ thù tự nhiên của đồng hồ. Đồng hồ là cái ác, đàn bà là phúc lành. Dấu hiệu ấy vẫn có thể xuất hiện."

"Không đời nào, tôi lấy cả công quốc của ngài ra mà thề!" chàng trai tuyệt vọng kêu lên. "Ngài không biết Ma-ri-an, dĩ nhiên rồi. Cô ấy lúc nào cũng đúng giờ, không sai một phút. Đó là điều đầu tiên ở cô ấy làm tôi say mê. Thay vì khăn lụa, tôi nhận được cái lắc đầu. Lẽ ra lúc tám giờ ba mươi mốt tôi đã phải biết là mình tiêu rồi. Tối nay tôi sẽ lên chuyến tàu mười một giờ bốn lăm về miền Tây với Giắc Min-bơn. Hết trò rồi. Tôi sẽ thử ở trang trại của Giắc một thời gian, rồi kết liễu đời mình ở xứ vàng Clôn-đai với rượu uýt-ki. Chào ngài, ờ, ờ, thưa Hoàng thân."

Hoàng thân Mai-cơn mỉm cười, nụ cười bí ẩn, dịu dàng, thấu hiểu, và níu lấy tay áo người kia. Ánh sáng rực rỡ trong mắt Hoàng thân đang dịu đi, thành một thứ trong suốt mơ màng, mờ như mây.

"Hãy đợi," ông trịnh trọng nói, "cho tới khi đồng hồ điểm. Tôi có của cải, quyền lực và hiểu biết hơn phần lớn mọi người, nhưng khi đồng hồ điểm, tôi sợ. Hãy ở cạnh tôi cho tới lúc ấy. Người phụ nữ này sẽ là của anh. Anh có lời hứa của vị Hoàng thân thế tập xứ Va-lê-lu-na. Vào ngày cưới của anh, tôi sẽ tặng anh một trăm nghìn đô-la và một toà lâu đài bên sông Hớt-xơn. Nhưng trong lâu đài ấy không được có đồng hồ, vì chúng đo đếm những điều ngốc nghếch của ta và giới hạn niềm vui của ta. Anh có đồng ý không?"

"Tất nhiên," chàng trai vui vẻ đáp, "dù sao thì chúng cũng phiền phức thật, cứ tích tắc, cứ điểm chuông, rồi làm người ta trễ bữa tối."

Anh lại liếc nhìn chiếc đồng hồ trên tháp. Kim chỉ chín giờ kém ba phút.

"Tôi nghĩ," Hoàng thân Mai-cơn nói, "tôi sẽ ngủ một lát. Cả ngày hôm nay mệt quá."

Ông duỗi mình nằm dài trên ghế, với dáng điệu của người đã từng ngủ như thế nhiều lần.

"Anh sẽ gặp tôi ở công viên này vào bất cứ tối nào trời đẹp," Hoàng thân nói, giọng ngái ngủ. "Khi đã định ngày cưới, hãy tới tìm tôi, tôi sẽ đưa anh tấm séc."

"Cảm ơn Điện hạ," chàng trai nghiêm túc nói. "Có vẻ như tôi sẽ chẳng cần tới toà lâu đài bên sông Hớt-xơn ấy đâu, nhưng dù sao tôi cũng cảm kích lời ngài."

Hoàng thân Mai-cơn chìm vào giấc ngủ say. Chiếc mũ móp méo lăn từ ghế xuống đất. Chàng trai nhặt nó lên, đặt lên che gương mặt bù xù, rồi xếp lại một bên chân tay đang buông thõng kỳ cục cho ông nằm dễ chịu hơn. "Tội nghiệp ông già!" anh nói, kéo bộ quần áo rách tươm khép lại trên ngực Hoàng thân.

Từ tháp đồng hồ, tiếng chuông chín giờ vang lên, ngân nga, khiến người ta giật thót. Chàng trai lại thở dài, quay mặt lại nhìn lần cuối ngôi nhà của những hy vọng đã buông bỏ, và bật thốt lên mấy câu chửi thề, mà là chửi thề trong cơn ngây ngất thánh thiện.

Từ ô cửa sổ chính giữa tầng trên, trong bóng tối mờ mờ, nở bung một biểu tượng tuyệt diệu, thần thánh của sự tha thứ và hạnh phúc hứa hẹn, trắng như tuyết, phấp phới bay.

Một người dân thành phố đi ngang qua, tròn trĩnh, khoan khoái, đang vội về nhà, chẳng biết gì về niềm vui của những chiếc khăn lụa vẫy bên rìa những công viên mờ tối.

"Ông làm ơn cho tôi biết mấy giờ rồi ạ?" chàng trai hỏi. Người kia, khôn ngoan liệu chừng rằng chiếc đồng hồ của mình sẽ không bị giật mất, bèn lôi nó ra và tuyên bố:

"Tám giờ hai mươi chín phút rưỡi, thưa anh."

Rồi, theo thói quen, ông ta liếc lên chiếc đồng hồ trên tháp, và nói thêm một tràng:

"Trời đất! Cái đồng hồ kia chạy nhanh nửa tiếng! Mười năm nay tôi mới thấy nó sai lần đầu. Cái đồng hồ của tôi đây thì chưa bao giờ lệch lấy một..."

Nhưng ông ta đang nói với khoảng không. Ông quay lại, thấy người nghe mình đã thành một cái bóng đen đang lao vút đi xa dần, về phía ngôi nhà có ba ô cửa sổ tầng trên sáng đèn.

Sáng hôm sau, hai viên cảnh sát đi ngang qua trên đường tới khu tuần tra của họ. Công viên vắng tanh, chỉ có một hình hài tàn tạ đang nằm sóng soài ngủ trên ghế. Họ dừng lại nhìn.

"Lão Mai-cơn Nghiện đấy mà," một người nói. "Đêm nào nó cũng rít tẩu thuốc phiện. Hai mươi năm nay nằm vạ công viên. Chắc sắp đi đứt rồi."

Viên cảnh sát kia cúi xuống, nhìn một thứ gì nhàu nhĩ mà vẫn còn mới cứng trong bàn tay kẻ đang ngủ.

"Chà!" anh ta nói. "Dù sao thì nó cũng mơ ra được một tờ năm mươi đô-la. Ước gì tao biết nó hút loại thuốc gì."

Và rồi "cốp, cốp, cốp!", cây dùi cui của hiện thực gõ vào đế giày của Hoàng thân Mai-cơn, xứ tuyển hầu Va-lê-lu-na.

— Hết —