Phương pháp Sát-mét-tơ-clum

Phu nhân Các-lốt-ta bước xuống sân ga của một nhà ga nhỏ ven đường, đi tới đi lui vài lượt trên cái chiều dài tẻ nhạt của nó, để giết thời gian cho tới khi đoàn tàu vui lòng chạy tiếp. Rồi trên con đường bên kia, bà thấy một con ngựa đang vật lộn với một xe hàng nặng quá sức, và một bác đánh xe thuộc loại người dường như mang lòng căm ghét âm ỉ con vật giúp mình kiếm sống. Phu nhân Các-lốt-ta lập tức đi ra đường, và làm cho cuộc vật lộn đổi sang một bộ mặt khá khác. Một số người quen của bà vẫn hay khuyên răng rất nhiều về chuyện không nên can thiệp bênh vực một con vật đang khổ sở, vì việc can thiệp ấy "chẳng phải việc của bà". Chỉ có một lần bà đem cái học thuyết không can thiệp ra thực hành, ấy là khi một trong những người hùng hồn nhất cổ vũ học thuyết ấy bị một con lợn đực giận dữ vây suốt gần ba tiếng đồng hồ trên một cây táo gai nhỏ, chẳng thoải mái chút nào, trong khi phu nhân Các-lốt-ta ở bên kia hàng rào cứ tiếp tục vẽ bức tranh màu nước đang dang dở, nhất định không chịu xen vào giữa con lợn và tù nhân của nó. E rằng bà đã mất tình bạn của quý bà rốt cuộc cũng được giải cứu kia. Lần này bà chỉ mất chuyến tàu. Đoàn tàu lần đầu tiên trong suốt hành trình tỏ ra sốt ruột, phì phò chạy đi mà không có bà. Bà đón nhận sự bỏ rơi ấy với một vẻ thờ ơ triết nhân. Bạn bè và họ hàng bà đã quá quen với chuyện hành lý của bà tới nơi mà không có bà. Bà đánh một bức điện mơ hồ, chẳng hứa hẹn gì tới nơi mình định đến, báo rằng mình sẽ tới "bằng chuyến tàu khác". Bà chưa kịp nghĩ bước tiếp theo nên làm gì thì đã thấy đứng trước mặt một bà ăn mặc rất bệ vệ, có vẻ đang kiểm kê thật lâu trong đầu quần áo và dung mạo của bà.

— Hẳn cô là cô Hốp, cô gia sư tôi ra đón, — người đàn bà vừa hiện ra nói, bằng một giọng không cho phép cãi lại mấy.

"Thôi được, nếu tôi phải là thì tôi là," phu nhân Các-lốt-ta tự nhủ, với một vẻ nhún nhường nguy hiểm.

— Tôi là bà Quơ-ba, — người đàn bà nói tiếp. — Còn hành lý của cô đâu?

— Thất lạc rồi ạ, — cô gia sư giả mạo đáp, theo đúng cái nguyên tắc sống tuyệt vời rằng kẻ vắng mặt bao giờ cũng có lỗi. Sự thật thì hành lý đã cư xử hoàn toàn đúng mực. — Tôi vừa đánh điện hỏi về nó, — bà nói thêm, lần này gần sự thật hơn một chút.

— Bực mình thật, — bà Quơ-ba nói. — Mấy công ty đường sắt này ẩu quá. Dù sao cô hầu của tôi có thể cho cô mượn đồ dùng qua đêm.

Rồi bà dẫn đường ra xe hơi của mình.

Trên đường về dinh thự nhà Quơ-ba, phu nhân Các-lốt-ta được giới thiệu một cách rất ấn tượng về bản chất của trách nhiệm vừa bị đẩy lên vai mình. Bà được biết rằng Clốt và Uyn-phrít là những cậu bé yếu ớt, nhạy cảm, rằng I-rin có tâm hồn nghệ sĩ phát triển rất cao, còn Vai-ô-la thì có cái gì đó khác, cũng theo một khuôn đúc tầm thường như mọi đứa trẻ thuộc tầng lớp và kiểu người ấy ở thế kỷ hai mươi.

— Tôi muốn chúng không chỉ được dạy, — bà Quơ-ba nói, — mà còn phải hứng thú với những gì chúng học. Chẳng hạn trong giờ lịch sử, cô phải cố làm cho chúng cảm thấy mình đang được làm quen với cuộc đời của những người đàn ông đàn bà đã thật sự sống, chứ không chỉ học thuộc một đống tên với ngày tháng. Còn tiếng Pháp thì dĩ nhiên tôi mong cô nói trong bữa ăn vài ngày một tuần.

— Tôi sẽ nói tiếng Pháp bốn ngày một tuần, còn ba ngày còn lại nói tiếng Nga.

— Tiếng Nga ư? Cô Hốp thân mến, trong nhà này chẳng ai nói hay hiểu tiếng Nga cả.

— Điều đó chẳng làm tôi lúng túng chút nào, — phu nhân Các-lốt-ta lạnh lùng nói.

Bà Quơ-ba, nói theo kiểu dân dã, bị hẫng một cú. Bà là một trong những người tự tin không trọn vẹn, oai vệ và độc đoán chừng nào chưa ai nghiêm túc chống lại. Chỉ cần một chút kháng cự bất ngờ là đủ làm họ khiếp sợ và rối rít xin lỗi. Khi cô gia sư mới không hề tỏ ra trầm trồ ngưỡng mộ chiếc xe hơi to tướng, đắt tiền mới mua, lại còn nhẹ nhàng nhắc tới những ưu điểm vượt trội của một hai hiệu xe vừa ra mắt, thì sự bẽ bàng của bà chủ gần như thảm hại. Cảm xúc của bà hẳn cũng giống cảm xúc của một vị tướng thời chiến tranh cổ đại khi thấy con voi chiến nặng nề nhất của mình bị đám lính ném đá, phóng lao đuổi chạy khỏi chiến trường một cách nhục nhã.

Trong bữa tối hôm ấy, dù được chồng tiếp viện, ông chồng vốn thường lặp lại ý kiến của vợ và nói chung là ủng hộ tinh thần cho bà, bà Quơ-ba vẫn chẳng giành lại được chút đất nào đã mất. Cô gia sư không những tự rót rượu vang cho mình rất hào phóng, mà còn thao thao bất tuyệt với vẻ am hiểu sành sỏi về đủ thứ chuyện niên vụ rượu, những chuyện mà vợ chồng Quơ-ba chẳng thể nào làm ra vẻ thành thạo được. Những cô gia sư trước chỉ nói về đề tài rượu vang trong phạm vi một lời bày tỏ kính cẩn, và chắc là chân thành, rằng họ thích uống nước lã hơn. Khi cô gia sư này còn đi tới mức giới thiệu một hãng rượu mà ai mua cũng khó lòng mua nhầm, bà Quơ-ba nghĩ đã tới lúc lái câu chuyện về những ngả quen thuộc hơn.

— Chúng tôi nhận được những lời giới thiệu rất tốt về cô từ ông giáo sĩ Típ, — bà nhận xét. — Tôi nghĩ ông ấy là một người rất đáng kính.

— Uống rượu như hũ chìm và đánh vợ, ngoài ra là một con người rất đáng mến, — cô gia sư điềm nhiên nói.

— Cô Hốp thân mến! Tôi mong là cô nói quá, — vợ chồng Quơ-ba đồng thanh kêu lên.

— Nói cho công bằng thì cũng phải thừa nhận là có chút khiêu khích, — kẻ bịa chuyện nói tiếp. — Bà Típ đúng là người chơi bài brít khó chịu nhất tôi từng ngồi cùng bàn. Những nước đánh và những lời xướng bài của bà ấy đủ để tha thứ cho người bạn chơi cùng phe một mức độ thô bạo nào đó. Nhưng đem cả bình nước sô-đa duy nhất trong nhà xịt ướt sũng bà ấy vào một buổi chiều Chủ nhật, khi chẳng kiếm đâu ra bình khác, thì chứng tỏ một sự thờ ơ với tiện nghi của người khác mà tôi không thể bỏ qua hoàn toàn được. Có thể ông bà cho là tôi phán xét vội vàng, nhưng thật ra chính vì vụ bình sô-đa mà tôi bỏ đi.

— Ta sẽ nói chuyện này vào dịp khác, — bà Quơ-ba vội nói.

— Tôi sẽ không bao giờ nhắc lại chuyện ấy nữa, — cô gia sư dứt khoát nói.

Ông Quơ-ba làm một cuộc đổi hướng đáng hoan nghênh bằng cách hỏi cô giáo mới định bắt đầu dạy môn gì vào ngày mai.

— Trước hết là lịch sử, — bà cho ông biết.

— À, lịch sử, — ông nói ra vẻ thông thái. — Khi dạy lịch sử cho chúng, cô phải cẩn thận làm cho chúng hứng thú với điều chúng học. Cô phải làm cho chúng cảm thấy mình đang được làm quen với cuộc đời của những người đàn ông đàn bà đã thật sự sống...

— Em đã nói hết với cô ấy những điều ấy rồi, — bà Quơ-ba xen vào.

— Tôi dạy lịch sử theo phương pháp Sát-mét-tơ-clum, — cô gia sư nói giọng kiêu kỳ.

— À, phải rồi, — những người nghe nói, thấy tốt nhất là làm ra vẻ ít ra cũng biết cái tên ấy.

Sáng hôm sau, bà Quơ-ba thấy I-rin ngồi khá rầu rĩ ở đầu cầu thang, còn em gái cô thì đang đậu trong một tư thế khổ sở chán nản trên bậu cửa sổ phía sau, một tấm thảm da sói gần như trùm kín người.

— Các con đang làm gì ở ngoài này thế? — bà hỏi.

— Chúng con đang học lịch sử, — câu trả lời bất ngờ vang lên. — Con phải đóng vai thành La Mã, còn Vai-ô-la trên kia là con sói cái. Không phải sói thật đâu, mà là cái tượng sói mà người La Mã quý lắm, con quên mất vì sao rồi. Clốt với Uyn-phrít đi bắt mấy người đàn bà nghèo khó rồi.

— Mấy người đàn bà nghèo khó?

— Vâng, các anh ấy phải bắt cóc họ mang về. Các anh ấy không muốn, nhưng cô Hốp cầm một cái vợt đánh bóng tường của bố, bảo nếu không đi thì cô sẽ phết cho một trận cỡ số chín, thế là các anh ấy đi làm.

Một tràng thét to, giận dữ từ phía bãi cỏ khiến bà Quơ-ba hối hả chạy ra, sợ rằng trận đòn đe dọa kia có khi đang được thực thi. Nhưng tiếng kêu la chủ yếu phát ra từ hai cô con gái nhỏ của bác gác cổng, đang bị Clốt và Uyn-phrít thở hồng hộc, đầu tóc rối bù vừa lôi vừa đẩy về phía nhà, mà nhiệm vụ của hai cậu càng gian nan hơn vì những cuộc tấn công không ngớt, dù chẳng hiệu quả lắm, của cậu em trai nhỏ của hai thiếu nữ bị bắt. Cô gia sư, tay cầm vợt, ngồi thờ ơ trên lan can đá, chủ trì cảnh tượng với sự vô tư lạnh lùng của một Nữ Thần Chiến Tranh. Lũ trẻ nhà gác cổng gào lên dữ dội, lặp đi lặp lại một điệp khúc "Tao mách mẹ", nhưng bà mẹ gác cổng vốn nặng tai, lúc ấy đang mải mê với cái chậu giặt.

Sau một cái liếc lo ngại về phía nhà gác cổng, vì người đàn bà tốt bụng ấy được trời phú cho một tính khí cực kỳ hiếu chiến, thứ đôi khi là đặc quyền của người điếc, bà Quơ-ba phẫn nộ lao tới giải cứu những tù nhân đang giãy giụa.

— Uyn-phrít! Clốt! Thả mấy đứa trẻ ấy ra ngay. Cô Hốp, cảnh tượng này nghĩa là thế nào?

— Lịch sử La Mã sơ kỳ, vụ những người đàn bà Xa-bin, bà không biết sao? Phương pháp Sát-mét-tơ-clum là làm cho trẻ con hiểu lịch sử bằng cách tự chúng diễn lại, như thế mới khắc sâu vào trí nhớ, bà biết đấy. Dĩ nhiên, nếu vì sự can thiệp của bà mà các cậu con trai bà suốt đời cứ tưởng rốt cuộc những người đàn bà Xa-bin đã trốn thoát, thì tôi thật không thể chịu trách nhiệm được.

— Có thể cô rất thông minh và hiện đại, cô Hốp ạ, — bà Quơ-ba kiên quyết nói, — nhưng tôi muốn cô rời khỏi đây bằng chuyến tàu sắp tới. Hành lý của cô sẽ được gửi theo ngay khi nó tới.

— Tôi không chắc mấy ngày tới mình sẽ ở đâu, — người dạy dỗ thanh thiếu niên vừa bị đuổi nói. — Bà cứ giữ hành lý của tôi cho tới khi tôi đánh điện báo địa chỉ. Chỉ có hai cái rương, mấy cây gậy đánh gôn và một con báo con thôi.

— Một con báo con! — bà Quơ-ba há hốc mồm. Ngay cả lúc ra đi, con người phi thường này dường như cũng định để lại sau lưng một vệt rắc rối.

— Thật ra nó cũng không hẳn còn là con nữa. Nó lớn quá nửa rồi, bà biết đấy. Thường thì mỗi ngày nó được một con gà, Chủ nhật được một con thỏ. Thịt bò sống làm nó hăng quá. Bà đừng phiền lấy xe đưa tôi, tôi đang muốn đi bộ.

Và phu nhân Các-lốt-ta sải bước ra khỏi chân trời của nhà Quơ-ba.

Sự xuất hiện của cô Hốp thật, người đã nhầm ngày tới, gây ra một cơn náo loạn mà cô gái tốt bụng ấy hoàn toàn không quen gây ra. Rõ ràng gia đình Quơ-ba đã bị lừa một vố đau, nhưng biết được điều ấy thì họ cũng thấy nhẹ nhõm phần nào.

— Thật là phiền cho chị quá, Các-lốt-ta thân mến, — bà chủ nhà nói khi vị khách tới trễ cuối cùng cũng tới nơi. — Thật phiền quá khi lỡ tàu, phải nghỉ qua đêm ở một chỗ lạ.

— Ồ không đâu, — phu nhân Các-lốt-ta nói. — Chẳng phiền chút nào, với tôi.

— Hết —