Ông lão xe duyên ở quán Định Hôn

Vi Cố người đất Đỗ Lăng, mồ côi từ nhỏ, muốn sớm lấy vợ, nhưng hỏi nhiều nơi mà chẳng nơi nào thành.

Năm Trinh Quán thứ hai, chàng định đi chơi Thanh Hà, dọc đường nghỉ trọ ở một quán phía nam thành Tống. Có người khách bàn chuyện gả cho chàng con gái ông Phan Phưởng, nguyên tư mã Thanh Hà, hẹn sáng mai gặp nhau ở cổng chùa Long Hưng phía tây quán. Vi Cố nóng lòng cầu hôn, mới tờ mờ sáng đã đi.

Vầng trăng tà còn sáng, có một ông lão tựa vào cái túi vải, ngồi trên bậc thềm, quay về phía trăng mà lật xem sách. Vi Cố nhòm vào, không nhận ra một chữ nào. Chàng hỏi:

— Cụ đang tìm sách gì thế? Cháu từ nhỏ chăm học, chữ nghĩa sách vở không chữ gì là không biết, đến chữ Phạn của nước phương tây cháu cũng đọc được. Chỉ riêng sách này mắt cháu chưa từng thấy, là sách gì vậy?

Ông lão cười:

— Đây không phải sách của cõi đời, cậu làm sao mà thấy được.

Vi Cố hỏi:

— Thế thì là sách gì?

Ông lão đáp:

— Sách của cõi âm.

Vi Cố lại hỏi:

— Người cõi âm sao lại tới đây?

Ông lão nói:

— Là cậu đi sớm quá, chứ không phải ta không nên tới. Phàm các quan cõi âm đều coi việc của người sống, đã coi việc người thì sao lại không đi giữa cõi người. Nay người đi trên đường, người với quỷ mỗi bên một nửa, chỉ là người ta không phân biệt được mà thôi.

Vi Cố hỏi:

— Vậy cụ coi việc gì?

Ông lão đáp:

— Coi sổ hôn nhân của thiên hạ.

Vi Cố mừng rỡ:

— Cháu mồ côi từ nhỏ, vẫn mong sớm lấy vợ để nối dõi tông đường. Mười năm nay hỏi khắp nơi mà chẳng được như ý. Nay có người hẹn cháu ở đây, bàn chuyện con gái quan tư mã họ Phan, có thành được không cụ?

Ông lão nói:

— Không thành đâu. Vợ cậu mới lên ba. Năm mười bảy tuổi, nó sẽ về nhà cậu.

Vi Cố lại hỏi trong túi có gì. Ông lão đáp:

— Toàn là dây đỏ, để buộc chân vợ chồng. Hễ người ta sinh ra là ta lén buộc vào. Dù là nhà thù địch, sang hèn cách biệt, dù đi làm quan tận chân trời, dù một người đất Ngô một người đất Sở, hễ sợi dây này đã buộc vào thì rốt cuộc không thoát được. Chân cậu đã buộc với người kia rồi, cầu chỗ khác có ích gì.

Vi Cố hỏi:

— Vợ cháu ở đâu? Nhà làm nghề gì?

Ông lão đáp:

— Là con gái của bà bán rau phía bắc quán này.

Vi Cố hỏi:

— Cháu xem mặt được không?

Ông lão nói:

— Bà Trần thường bế nó tới đây bán rau. Cậu theo ta, ta sẽ chỉ cho.

Trời sáng, người hẹn không tới. Ông lão cuốn sách, xách túi đi. Vi Cố đi theo vào chợ rau. Có một bà già chột mắt bế một đứa bé gái ba tuổi tới, quần áo rách rưới bẩn thỉu lắm. Ông lão chỉ mà bảo:

— Đó là vợ cậu đấy.

Vi Cố giận dữ:

— Giết nó đi có được không?

Ông lão nói:

— Người này số được hưởng lộc lớn, nhờ con mà được phong ấp, sao giết được.

Nói xong, ông lão biến mất.

Vi Cố mài một con dao nhỏ, đưa cho đứa đầy tớ, bảo:

— Ngươi xưa nay vẫn được việc. Giết được con bé ấy cho ta, ta thưởng ngươi một vạn tiền.

Đứa đầy tớ đáp:

— Vâng.

Hôm sau, đứa đầy tớ giấu dao trong tay áo, vào chợ rau, giữa đám đông đâm đứa bé một nhát rồi chạy. Cả chợ náo loạn, nó chạy thoát được. Vi Cố hỏi:

— Đâm trúng không?

Đứa đầy tớ đáp:

— Lúc đầu con nhằm đâm vào tim, không ngờ chỉ trúng giữa hai lông mày.

Từ đó Vi Cố hỏi vợ, vẫn chẳng nơi nào thành.

Mười bốn năm sau, nhờ ơn cha, Vi Cố được làm tham quân ở Tương Châu. Thứ sử Vương Thái cho chàng tạm giữ chức tư hộ, chuyên xét xử án kiện. Thấy chàng giỏi việc, ông gả con gái cho. Cô gái chừng mười sáu mười bảy tuổi, dung nhan lộng lẫy. Vi Cố vừa ý vô cùng. Nhưng giữa hai lông mày nàng lúc nào cũng dán một bông hoa giấy, dù tắm gội hay lúc ở nhà nhàn rỗi, chưa từng bỏ ra lúc nào.

Hơn một năm sau, Vi Cố gặng hỏi mãi. Người vợ rơi nước mắt mà nói:

— Thiếp là cháu của quan thái thú, chứ không phải con gái ông. Ngày trước cha thiếp làm quan huyện ở thành Tống, mất khi đang tại chức. Bấy giờ thiếp còn trong tã, mẹ và anh lần lượt qua đời. Nhà chỉ còn một trang trại ở phía nam thành Tống, thiếp ở với vú nuôi họ Trần. Chỗ ấy gần quán trọ, vú bán rau nuôi thiếp sớm tối. Vú Trần thương thiếp còn nhỏ, không nỡ rời lúc nào. Năm thiếp ba tuổi, vú bế thiếp đi chợ, bị một tên giặc điên đâm. Vết dao vẫn còn, nên thiếp phải dán hoa che đi. Bảy tám năm trước, chú thiếp làm tòng sự ở Lư Long, thiếp mới được về ở với chú, chú nhận thiếp làm con gái mà gả cho chàng.

Vi Cố hỏi:

— Bà Trần có chột mắt không?

Người vợ đáp:

— Có. Sao chàng biết?

Vi Cố nói:

— Kẻ sai đâm nàng chính là ta.

Rồi chàng nói:

— Lạ thật!

Chàng bèn kể hết đầu đuôi. Từ đó hai vợ chồng càng kính trọng nhau hơn bao giờ hết. Về sau họ sinh con trai tên là Côn, làm thái thú Nhạn Môn, người mẹ được phong làm Thái Nguyên quận thái phu nhân. Mới biết việc trời âm thầm định sẵn, không thể đổi được.

Quan huyện thành Tống nghe chuyện, bèn đề tên quán trọ ấy là quán Định Hôn.

— Hết —