Ba trăm lạng bạc ở ao Kiếm Trì

Chương 1: Ba trăm lạng bạc ở ao Kiếm Trì

Bạn bè ai được như tình người xưa? Mộng xuân mây thu chẳng thể dựa. Rơi xuống hố chẳng cứu, chỉ thương suông. Hỏi han nóng lạnh chỉ là hư danh. Trần, Lôi nghĩa nặng hơn keo sơn, Quản, Bào bạn nghèo gửi nhau sống chết. Đạo ấy người nay vứt như đất, tiết lạnh chỉ còn lời thề tùng trúc.

Chuyện kể rằng những năm Nguyên Thuận đế nhà Nguyên, phường Ngô Xu, phủ Tô Châu, đất Giang Nam có một bậc trưởng giả họ Thi tên Tế, tên chữ là Cận Nhân. Cha là Thi Giám, tên chữ Công Minh, là người cẩn thận thành thật, lo việc nhà cần kiệm, không chịu tiêu phí bừa một đồng. Khi sinh Thi Tế, ông đã ngoài năm mươi tuổi. Giám về già mới có con, quý như vàng. Lên tám tuổi, ông cho con đến học ở trường ông đồ Chi trong làng.

Thầy thấy cậu sáng dạ, lại cùng tuổi với con mình là Chi Đức, bèn cho hai đứa ngồi chung bàn. Bấy giờ trong trường tuy nhiều học trò, lớn nhỏ không đều, riêng hai cậu thông minh hiếu học, văn chương ngày một tiến. Sau thầy đồ Chi bệnh mất, Thi Tế xin cha mời Chi Đức về nhà ở học, hai bên mài giũa cho nhau, rất thân thiết. Chẳng bao lâu cùng vào trường huyện, cùng đi thi. Nhà họ Chi đỗ làm quan, nhà họ Thi thi mãi không đỗ. Thi Tế bèn đem của ra kết giao khách khứa, giúp người nghèo, thương kẻ goá, muốn nổi danh ở đời là người hào hiệp.

Cha là Thi Giám là một tay giàu bổn phận, tiếc phân như vàng, thấy con tiêu tiền không tiếc tay thì xót ruột. Ông chỉ sợ con tiêu hết gia tài, mình chết đi nhà sẽ tiêu điều, bèn lén đem vàng bạc chôn dưới hầm đất, chôn ở mấy chỗ, không cho ai biết, đợi đến lúc trời gọi về mới trao cho con. Xưa nay nhà giàu vẫn thường thế. Thật là: lúc có hãy nghĩ lúc không, chớ đợi lúc không mới nghĩ lúc có.

Giá như ông Thi ngày thường hay đau đầu đau bụng, khi khoẻ khi yếu, thì về già cũng tự liệu được ngày chết. Hoặc ngày thường không ốm, về già nằm liệt nửa tháng mười ngày, con sớm tối hầu thuốc bên giường, thì chuyện hầm đất ấy cũng đã nói ra rồi. Chỉ vì ông ngoài chín mươi tuổi mà tinh thần vẫn khoẻ khoắn, ăn uống hơn người, bước đi như bay, nào ngờ một đêm canh năm ngủ thiếp rồi không dậy nữa. Tuy gọi là chết lành, nhưng chẳng để lại nửa lời trăng trối. Người ta nói hay lắm: còn ba tấc hơi thì nghìn việc dùng, một ngày vô thường thì muôn việc thôi. Thi Tế là người có chí làm điều tốt, tất nhiên việc khâm liệm tế táng đều làm thật chu đáo.

Bấy giờ Thi Tế đã ngoài bốn mươi tuổi mà chưa có con. Mãn tang ba năm, vợ là họ Nghiêm khuyên chàng lấy vợ lẽ. Thi Tế không nghe, phát tâm trì tụng kinh Bạch Y Quan Âm, lại khắc in đem bố thí, nguyện ngày sinh được con sẽ cúng ba trăm lạng vàng sửa điện thờ. Một năm sau, họ Nghiêm có mang, quả sinh được một bé trai. Ba ngày sau cạo tóc cho con, vợ chồng nhắc đến việc trả lễ, bèn đặt tên là Thi Hoàn, nghĩa là trả nguyện.

Đến đầy tháng, làm tiệc mừng xong, Thi Tế bảo vợ gói ba trăm lạng bạc, đến điện Quan Âm Thuỷ Nguyệt trên núi Hổ Khâu thắp hương lễ bái. Đang định gọi sư trụ trì dặn việc sửa điện, bỗng nghe phía dưới có tiếng người khóc, nghe kỹ thì tiếng rất thảm. Thi Tế xuống điện, đi ra hòn đá Thiên Nhân xem, thấy một người ngồi bên ao Kiếm Trì, nhìn xuống nước, khóc nấc không thôi.

Đến gần nhìn, nhận ra người ấy họ Quế tên Phú Ngũ, hồi nhỏ ở cùng phố, từng cùng học ở trường thầy Chi. Chưa được một năm, cha mẹ họ Quế dời nhà ra Tư Khẩu cho tiện cày cấy, Quế sinh bèn thôi học. Về sau cũng có gặp nhau mấy lần, rồi hơn mười năm không nghe tin, nào ngờ hôm nay lại gặp. Thi công giật mình, gọi dậy chào hỏi, hỏi duyên cớ. Quế sinh chỉ rơi nước mắt, không nói nên lời. Thi công không đành lòng, một tay nắm lấy, kéo lên điện Quan Âm, hỏi:

— Anh Quế có điều gì đau đớn? Nếu chịu nói ra, có khi em chia lo được.

Quế Phú Ngũ lúc đầu không chịu nói, bị gặng hỏi mãi, đành nói thật:

— Ông cha để lại cho tôi một căn nhà, trăm mẫu ruộng, tự cày tự ăn, đủ sống. Chẳng may nghe lời người ta bảo làm ruộng lời mỏng, buôn bán lời dày, đem chút sản nghiệp ấy cầm cố vay phủ Lý bình chương ba trăm lạng bạc vốn, buôn the lụa lên Yên Kinh. Nào ngờ vận rủi thời xui, đi mấy chuyến đều mất cả vốn lẫn lãi. Nhà quan đòi nợ dữ như lang hổ, lãi mẹ đẻ lãi con, định giá hết ruộng nhà gia sản. Một vợ hai con cũng bị họ giữ lấy, vẫn chưa đủ, còn ép tôi lôi họ hàng vào đền bù. Tôi cùng đường, đêm trốn ra ngoài, nghĩ không còn lối nào, định gieo mình xuống nước tự tử, nên mới khóc thế này.

Thi công thương xót nói:

— Anh đừng lo. Em vừa mang theo ba trăm lạng bạc sửa điện ở đây, hãy đem tặng anh, cho vợ chồng cha con anh đoàn tụ, thế nào?

Quế sinh kinh ngạc:

— Túc hạ không phải nói đùa chứ?

Thi công cười lớn:

— Anh có cầu xin em đâu, đùa làm gì? Em với anh giao tình tuy không sâu, nhưng thuở nhỏ có cái tình đồng song. Em thường thấy phong tục đất Ngô xấu bạc, thấy bạn bè hoạn nạn thì an ủi suông, chẳng giúp được mảy may gì thực. Tệ hơn nữa thì trước mặt một đằng sau lưng một nẻo, vui khi người gặp hoạ. Đó là điều em ngày thường ghét nhất. Huống hồ cái hoạ của anh hôm nay lan đến cả vợ con. Em xưa khổ vì không có con, nay mới sinh được con vừa đầy tháng, cầu Phật phù hộ, mong nó lớn khôn. Anh có con mà phải bỏ cho người khác, làm nhục gia phong, em sao nỡ nhìn! Lời em nói đây thật từ ruột gan.

Rồi chàng mở tráp lấy ba trăm lạng bạc, hai tay đưa cho Quế sinh. Quế sinh còn chưa dám nhận ngay, nói:

— Túc hạ đã nghĩ tình xưa mà chịu giúp đỡ, xin cho tôi để lại giấy vay. Nếu có ngày khá lên, nhất định sẽ trả.

Thi công nói:

— Em thương anh mà tặng, há mong trả sao? Anh mau về đi, kẻo chị nhà mong ngóng!

Quế sinh mừng quá đỗi, nằm mơ cũng không nghĩ tới chuyện này. Cầm bạc trong tay, bất giác quỳ xuống lạy, Thi Tế vội đỡ dậy. Quế sinh rơi nước mắt nói:

— Cả nhà cốt nhục tôi đều nhờ túc hạ mà được sống lại, ơn này cha mẹ tái sinh cũng không bằng. Ba ngày nữa nhất định đến tận nhà lạy tạ.

Rồi lại đến trước tượng Quan Âm Đại Sĩ dập đầu thề:

— Tôi chịu ơn cứu mạng của Thi quân, nếu đời này không đền đáp được, kiếp sau xin làm chó ngựa mà báo đáp.

Rồi vui vẻ xuống núi. Người đời sau có thơ khen đức Thi quân:

Nghĩa cao thương kẻ ngặt, xót người nghèo, ba trăm lạng bạc rẻ như bụi. Thử hỏi kẻ có sức ngày nay, bạn học ai còn nhớ người thuở nhỏ?

Thi công nói với sư trụ trì:

— Bạc mang đến sửa điện, có việc gấp phải dùng tạm, mai xin đưa bù.

Sư trụ trì nói:

— Chậm một ngày cũng không sao.

Thi Tế về nhà kể chuyện ấy với vợ. Họ Nghiêm cũng không lấy làm lạ, hôm sau gom riêng ba trăm lạng khác, sai người mang đến điện Quan Âm Thuỷ Nguyệt trả xong lời nguyện.

Đến ngày thứ ba, Quế sinh dắt con trai cả mười hai tuổi là Quế Cao, thân đến nhà lạy tạ. Thi Tế thấy cha con họ đoàn tụ, càng mừng, ân cần tiếp đãi, giữ lại ăn uống, thong thả hỏi việc trả nợ. Quế sinh đáp:

— Từ khi được ân nhân ban cho, vốn đã đủ, ngặt họ tính lãi chồng lãi, ruộng đất lấy hết cả, chỉ còn được cả nhà cốt nhục sum họp thôi.

Nói xong nước mắt như mưa. Thi Tế hỏi:

— Nhà anh mấy miệng ăn, từ nay sống thế nào?

Quế sinh nói:

— Chỗ ở miếng ăn chẳng có gì nương tựa. Nhà vốn dòng dõi nho phong, xấu hổ ở quê bêu mặt, đành đi phương khác làm thuê kiếm ăn.

Thi công nói:

— Làm người phải làm cho trọn. Ngoài cửa Tư em có một khu vườn dâu táo, mấy gian nhà tranh, bên vườn có mười mẫu ruộng, chăm chỉ trồng trọt đủ sống qua ngày. Nếu anh không chê đạm bạc, hãy tạm ở đó ít lâu thế nào?

Quế sinh nói:

— Nếu được như vậy thì khỏi làm ma đói đất khách. Chỉ là ơn trước chưa đền, lại nhận thêm ơn, thật áy náy. Tôi có hai con trai, lớn mười hai, nhỏ mười một, tuỳ ân nhân thích đứa nào, giữ lại một đứa hầu hạ ân nhân, gọi là chút lòng chó ngựa, coi như đi ở cho nhà quyền quý.

Thi công nói:

— Em đã làm bạn với anh, con anh tức là con em, lẽ nào như thế?

Chàng gọi tiểu đồng lấy lịch xem ngày tốt cho dọn vào, một mặt sai người dặn ông lão giữ vườn quét dọn nhà cửa sạch sẽ, đến hạn giao cho nhà họ Quế coi sóc. Quế sinh bảo con lạy tạ ân nhân. Quế Cao dập đầu, Thi công định đáp lễ thì bị Quế sinh giữ lại, đành nhận. Quế sinh vái liền bảy tám vái, cảm tạ nghìn lần, cùng con từ biệt ra về. Đến ngày dọn nhà, nhà họ Thi lại tặng ít bánh gạo, tiền vải. Rõ ràng là: từ không trung thò ra bàn tay nắm mây, kéo người lên khỏi lưới trời lưới đất.

— Hết chương 1 —