Tam giác xã hội

Đúng sáu giờ, Ai-ki Xníc-gơn-phrít đặt cái bàn là thợ may xuống. Ai-ki là thợ học việc ở một hiệu may. Thời nay còn có thợ học việc ở hiệu may không nhỉ?

Dù sao thì Ai-ki cũng vất vả suốt ngày, cắt, khâu lược, là, vá, rồi giặt tẩy trong cái hơi nóng hôi hám của một hiệu may. Nhưng xong việc rồi, Ai-ki lại buộc cỗ xe đời mình vào bất cứ vì sao nào mà bầu trời nhỏ hẹp của cậu cho phép toả sáng.

Hôm ấy là tối thứ bảy, ông chủ đặt vào tay cậu mười hai đô-la nhem nhuốc, trả với vẻ tiếc rẻ. Ai-ki khẽ khàng vã chút nước lên mặt, mặc áo khoác, đội mũ, đeo cổ cồn với cái cà-vạt sờn và chiếc ghim cài bằng đá mã não, rồi lên đường theo đuổi lý tưởng của mình.

Vì mỗi chúng ta, sau một ngày làm việc, đều phải đi tìm lý tưởng của mình, dù đó là tình yêu, là ván bài, là món tôm hùm sốt kem, hay là sự im lặng ngọt ngào của những giá sách ẩm mốc.

Hãy xem Ai-ki thả bộ trên phố, dưới đường tàu điện trên cao đang gầm rú, giữa hai dãy xưởng may bóc lột bốc mùi. Xanh xao, lom khom, tầm thường, nhếch nhác, bị kết án sống mãi trong cảnh nghèo nàn cả thể xác lẫn trí óc, vậy mà khi cậu vung vẩy cây ba-toong rẻ tiền và phả ra những hơi thuốc lá hôi hám, bạn sẽ nhận ra rằng trong lồng ngực hẹp của cậu đang nuôi con vi trùng mê giới thượng lưu.

Đôi chân đưa Ai-ki tới tận cửa, rồi đưa luôn vào trong cái chốn ăn chơi nổi tiếng mang tên Quán Ma-ghi-nít. Nổi tiếng vì đó là nơi lui tới của Bi-li Mắc-ma-han, con người vĩ đại nhất, kỳ diệu nhất mà thế giới từng sinh ra, theo Ai-ki nghĩ.

Bi-li Mắc-ma-han là thủ lĩnh của khu phố. Con Hổ, biểu tượng của cái đảng phái đang cầm quyền ở thành phố, gừ gừ vuốt ve ông, và trong tay ông có cả kho lộc trời để rải cho thiên hạ. Lúc Ai-ki bước vào, Mắc-ma-han đang đứng đó, mặt đỏ bừng, đắc thắng, oai vệ, ở giữa một đám đông thuộc hạ và cử tri đang reo hò. Hình như vừa có một cuộc bầu cử, một chiến thắng vang dội vừa giành được, cả thành phố vừa bị một cây chổi phiếu bầu không gì cưỡng nổi quét trở lại hàng ngũ.

Ai-ki lẩn dọc theo quầy rượu, nín thở ngắm thần tượng của mình.

Bi-li Mắc-ma-han mới lộng lẫy làm sao, với gương mặt lớn, nhẵn nhụi, tươi cười, con mắt xám tinh như mắt diều hâu bắt gà, chiếc nhẫn kim cương, giọng nói như tiếng kèn hiệu, phong thái ông hoàng, cuộn tiền mập mạp lúc nào cũng sẵn sàng tung ra, và lời hiệu triệu vang vang gửi bạn bè, đồng chí! Ôi, đúng là một ông vua giữa loài người! Ông làm lu mờ hẳn đám thuộc hạ, dù bản thân bọn họ cũng sừng sững, nghiêm trọng, cằm xanh rì, dáng vẻ quan trọng, tay thọc sâu vào túi áo khoác ngắn. Nhưng Bi-li thì, ôi, lời lẽ nào đủ sức vẽ cho bạn thấy vinh quang của ông qua con mắt của Ai-ki Xníc-gơn-phrít!

Quán Ma-ghi-nít vang dội khúc khải hoàn. Những người phục vụ áo trắng lăn xả vào chai, nút và cốc. Hai chục điếu xì-gà La-ha-ba-na thượng hạng phả khói mù mịt khắp không trung. Những kẻ trung thành và những kẻ đang mong ơn huệ lần lượt tới bắt tay Bi-li Mắc-ma-han. Và trong tâm hồn sùng bái của Ai-ki Xníc-gơn-phrít bỗng nảy sinh một thôi thúc táo bạo, rạo rực.

Cậu bước tới khoảng trống nhỏ nơi đấng uy nghi đang đi lại, và chìa tay ra.

Bi-li Mắc-ma-han nắm lấy tay cậu không chút ngập ngừng, bắt tay và mỉm cười.

Giờ đây, bị các vị thần sắp huỷ diệt mình làm cho phát điên, Ai-ki vứt cả bao kiếm đi mà xông lên đỉnh Ô-lim-pơ.

"Uống với tôi một ly đi, Bi-li," cậu nói giọng thân mật, "cả ông với các bạn ông nữa?"

"Sẵn lòng thôi, ông bạn," vị thủ lĩnh vĩ đại nói, "cho cuộc vui thêm rôm rả."

Tia lý trí cuối cùng của Ai-ki tắt ngúm.

"Sâm-banh," cậu gọi người phục vụ, vẫy bàn tay run rẩy.

Nút của ba chai rượu bật ra. Sâm-banh sủi bọt trong hàng cốc dài bày trên quầy. Bi-li Mắc-ma-han cầm cốc của mình, gật đầu với Ai-ki, nụ cười rạng rỡ. Đám thuộc hạ và tuỳ tùng cầm cốc của họ, gừ gừ: "Chúc sức khoẻ cậu." Ai-ki uống thứ rượu tiên của mình trong cơn mê sảng. Tất cả đều uống.

Ai-ki ném cuộn lương cả tuần nhàu nát lên quầy.

"Đủ cả," người phục vụ nói, vuốt phẳng mười hai tờ một đô-la. Đám đông lại xô tới quanh Bi-li Mắc-ma-han. Có người đang kể chuyện Bran-ni-gan đã xử đẹp phe kia ở khu Mười một ra sao. Ai-ki đứng tựa quầy một lúc, rồi đi ra.

Cậu đi xuôi phố Hét-xtơ, ngược phố Crít-xti, rồi xuôi phố Đơ-lan-xi về chỗ cậu ở. Ở đó, đám đàn bà trong nhà, một bà mẹ nghiện rượu và ba cô em gái lôi thôi, xông vào đòi tiền lương của cậu. Nghe cậu thú nhận, họ rú lên và chửi rủa cậu bằng thứ hùng biện ngắn gọn, cay độc của khu phố.

Nhưng ngay cả khi họ giằng xé và đánh cậu, Ai-ki vẫn chìm trong cơn ngây ngất sung sướng. Đầu cậu ở trên mây. Ngôi sao đang kéo cỗ xe của cậu đi. So với điều cậu vừa đạt được, mất lương và tiếng đàn bà be be chỉ là chuyện vặt.

Cậu đã được bắt tay Bi-li Mắc-ma-han.

Bi-li Mắc-ma-han có vợ, và trên tấm danh thiếp của bà có khắc tên "Bà Uy-li-am Đa-ra Mắc-ma-han". Những tấm danh thiếp ấy gắn với một nỗi bực mình, vì dù nhỏ thế, vẫn có những ngôi nhà không thèm nhận chúng qua khe cửa. Bi-li Mắc-ma-han là nhà độc tài trên chính trường, là một toà tháp bốn bề vững chãi trong kinh doanh, là một ông trùm được người của mình kính sợ, yêu mến và vâng lời. Ông ngày càng giàu. Các tờ nhật báo cử cả chục người bám theo ghi chép từng lời vàng ngọc của ông. Ông còn được vinh dự lên tranh biếm hoạ, tay cầm dây xích dắt con Hổ đang khúm núm.

Nhưng trái tim Bi-li đôi khi nhói đau. Có một hạng người mà ông đứng tách biệt, chỉ nhìn sang như ông Mô-sê nhìn về miền đất hứa. Ông cũng có lý tưởng, y như Ai-ki Xníc-gơn-phrít, và đôi khi, vì tuyệt vọng không với tới được, thành công vững chắc của chính ông cũng đắng như tro trong miệng. Còn bà Uy-li-am Đa-ra Mắc-ma-han thì mang vẻ bất mãn trên gương mặt tròn trịa mà xinh xắn, đến tiếng sột soạt của áo lụa bà cũng như một tiếng thở dài.

Trong phòng ăn của một khách sạn nổi tiếng, nơi Thời Thượng thích phô bày nhan sắc, có một cuộc tụ hội lẫy lừng, rực rỡ. Bi-li Mắc-ma-han và vợ ngồi ở một bàn. Phần lớn thời gian họ im lặng, nhưng những thứ họ đang hưởng thụ cũng chẳng cần lời nói nào chứng thực. Kim cương của bà Mắc-ma-han chỉ thua ít người trong phòng. Người phục vụ bưng tới bàn họ những nhãn rượu đắt nhất. Với bộ lễ phục buổi tối và gương mặt nhẵn nhụi đồ sộ thoáng vẻ u ám, Bi-li là dáng người nổi bật nhất mà bạn có thể tìm thấy ở đó.

Cách đó bốn bàn, một người đàn ông cao, mảnh khảnh, chừng ba mươi tuổi, ngồi một mình, đôi mắt trầm tư u buồn, chòm râu nhọn kiểu hoạ sĩ, đôi bàn tay mảnh và trắng lạ lùng. Ông ăn thăn bò, bánh mì nướng khô và uống nước khoáng. Đó là Cót-lan Van Đai-kinh, người có tài sản tám mươi triệu, được thừa kế và đang giữ một chiếc ghế thiêng liêng trong vòng tròn khép kín nhất của giới thượng lưu.

Bi-li Mắc-ma-han không nói chuyện với ai xung quanh, vì ông chẳng quen ai. Van Đai-kinh thì cứ nhìn xuống đĩa, vì ông biết mọi người có mặt đều đang khao khát bắt được ánh mắt ông. Ông có thể phong tước hiệp sĩ và ban danh vọng chỉ bằng một cái gật đầu, và ông dè sẻn, không muốn tạo ra một giới quý tộc quá đông.

Và rồi Bi-li Mắc-ma-han nghĩ ra và thực hiện hành động gây sửng sốt nhất, táo bạo nhất đời ông. Ông thong thả đứng dậy, bước tới bàn của Cót-lan Van Đai-kinh, và chìa tay ra.

"Này, ông Van Đai-kinh," ông nói, "tôi nghe nói ông đang tính làm vài cuộc cải cách cho dân nghèo dưới khu của tôi. Tôi là Mắc-ma-han, ông biết đấy. Này, nếu chuyện đó là thật thì tôi sẽ giúp ông hết sức. Mà ở cái xó ấy tôi nói gì là y như thế, phải không nào? Ôi dào, tôi đoán là thế đấy."

Đôi mắt có phần u ám của Van Đai-kinh sáng lên. Ông đứng dậy, vươn hết tầm cao gầy gò, và nắm lấy tay Bi-li Mắc-ma-han.

"Cảm ơn ông Mắc-ma-han," ông nói, giọng trầm và nghiêm trang. "Tôi cũng đang nghĩ tới việc làm một điều như thế. Tôi rất mừng được ông giúp đỡ. Tôi lấy làm vui được làm quen với ông."

Bi-li quay về chỗ. Vai ông râm ran vì nghi lễ phong tước mà bậc vương giả vừa ban. Giờ đây cả trăm cặp mắt quay về phía ông, đầy ghen tị và ngưỡng mộ mới mẻ. Bà Uy-li-am Đa-ra Mắc-ma-han run lên ngây ngất, đến mức kim cương của bà đập vào mắt người ta gần như đau nhói. Và giờ thì rõ ràng ở nhiều bàn có những người bỗng nhớ ra mình có quen biết ông Mắc-ma-han. Ông thấy những nụ cười và những cái cúi chào xung quanh. Ông được bao bọc trong hào quang của sự vĩ đại chóng mặt. Sự bình tĩnh của người từng trải qua bao chiến dịch tranh cử rời bỏ ông.

"Rượu cho đám kia!" ông ra lệnh cho người phục vụ, chỉ tay. "Rượu cho bàn đằng kia. Rượu cho ba vị ngồi cạnh bụi cây xanh. Bảo họ là tôi mời. Mặc kệ! Rượu cho tất cả mọi người!"

Người phục vụ đánh bạo thì thầm rằng có lẽ không nên làm theo lệnh ấy, vì phải giữ phẩm giá và nề nếp của nhà hàng.

"Được thôi," Bi-li nói, "nếu nó trái quy định. Thế gửi biếu ông bạn Van Đai-kinh của tôi một chai có được không nhỉ? Không à? Thôi được, đằng nào thì tối nay ở quán cũng rượu chảy như suối. Ai tới đó trước hai giờ sáng cũng phải đi ủng cao su mà lội."

Bi-li Mắc-ma-han sung sướng.

Ông đã được bắt tay Cót-lan Van Đai-kinh.

Chiếc xe hơi lớn màu xám nhạt với những chi tiết kim loại sáng loáng trông lạc lõng khi chầm chậm bò giữa những xe đẩy bán hàng rong và những đống rác ở khu đông nam thành phố. Cót-lan Van Đai-kinh cũng lạc lõng, với gương mặt quý tộc và đôi bàn tay trắng mảnh, khi ông cẩn thận lái xe len giữa những đám trẻ con rách rưới chạy lăng xăng ngoài phố. Và cô Côn-xtan-xơ Xcai-lơ, với vẻ đẹp mờ ảo khổ hạnh, ngồi bên cạnh ông, cũng lạc lõng như vậy.

"Ôi, Cót-lan," cô thì thầm, "con người phải sống trong cảnh khốn cùng, nghèo đói như thế này, chẳng buồn lắm sao? Còn anh, anh thật cao thượng biết bao khi nghĩ tới họ, khi dành thời gian và tiền bạc để cải thiện cuộc sống của họ!"

Van Đai-kinh quay đôi mắt nghiêm trang sang nhìn cô.

"Những gì anh làm được," ông buồn bã nói, "chẳng đáng là bao. Vấn đề này lớn lắm, và thuộc về cả xã hội. Nhưng ngay cả nỗ lực của một cá nhân cũng không phải là uổng phí. Nhìn kìa, Côn-xtan-xơ! Trên phố này anh đã lo liệu để xây những bếp ăn từ thiện, ai đói tới cũng không bị đuổi về. Còn dưới con phố kia là những toà nhà cũ mà anh sẽ cho phá đi, để xây những ngôi nhà khác thay cho những cái bẫy chết người đầy hoả hoạn và bệnh tật ấy."

Chiếc xe màu xám nhạt chầm chậm bò xuống phố Đơ-lan-xi. Những tốp trẻ con ngơ ngác, tóc rối bù, chân đất, mặt mũi lem luốc lũn cũn tránh ra xa nó. Xe dừng trước một toà nhà gạch xiêu vẹo, bẩn thỉu, lệch lạc.

Van Đai-kinh bước xuống để xem xét kỹ hơn một bức tường nghiêng. Từ trên bậc thềm toà nhà, một chàng trai bước xuống, như thể là hiện thân của tất cả sự sa đoạ, bẩn thỉu và bất hạnh của nó. Một chàng trai ngực lép, xanh xao, trông không mấy dễ chịu, đang phì phèo điếu thuốc lá.

Theo một thôi thúc bất chợt, Van Đai-kinh bước tới, nồng nhiệt nắm lấy bàn tay của con người mà ông thấy như một lời trách móc sống động dành cho cả xã hội.

"Tôi muốn được làm quen với các bạn," ông chân thành nói. "Tôi sẽ giúp đỡ các bạn hết sức mình. Chúng ta sẽ là bạn bè."

Khi chiếc xe cẩn thận bò đi, Cót-lan Van Đai-kinh cảm thấy một luồng ấm áp lạ thường quanh trái tim. Ông gần như là một người hạnh phúc.

Ông đã được bắt tay Ai-ki Xníc-gơn-phrít.

— Hết —