Tấm huân chương

Thầy giáo trường dự bị quân sự, viên thư ký hạng bét Lép Pu-xtia-cốp, ở ngay cạnh nhà bạn mình là trung uý Lê-đen-txốp. Sáng ngày đầu năm mới, anh tìm sang nhà bạn.

— Cậu thấy đấy, chuyện là thế này, Gri-sa ạ, anh nói với viên trung uý sau lời chúc mừng năm mới thường lệ. Mình chẳng dám làm phiền cậu nếu không phải bức bách lắm. Cậu cho mình mượn cái huân chương Thánh Xta-ni-xláp của cậu một hôm nay thôi, bạn thân mến ạ. Hôm nay, cậu biết đấy, mình ăn trưa ở nhà lão lái buôn Xpi-skin. Mà cậu biết cái lão khốn nạn Xpi-skin ấy rồi: lão mê huân chương kinh khủng, ai không có cái gì lủng lẳng trên cổ hay trên khuyết áo là lão coi như quân đểu cáng. Lại thêm lão có hai cô con gái… Cô Na-xchi-a, cậu biết đấy, với cô Di-na… Mình nói với cậu như với bạn… Cậu hiểu mình mà, bạn thân mến. Cho mình mượn đi, làm phúc đi!

Pu-xtia-cốp nói tất cả những điều ấy mà lắp ba lắp bắp, mặt đỏ bừng, cứ rụt rè liếc ra phía cửa. Viên trung uý chửi thề một câu, nhưng rồi cũng bằng lòng.

Hai giờ chiều, Pu-xtia-cốp ngồi xe ngựa thuê đến nhà Xpi-skin. Anh phanh hé tấm áo lông ra một chút, cúi nhìn xuống ngực mình. Trên ngực anh, chiếc huân chương Xta-ni-xláp của người khác lấp lánh ánh vàng, óng ánh lớp men màu.

«Sao mà tự thấy mình đáng trọng hơn hẳn! thầy giáo nghĩ, khục khặc hắng giọng. Một vật bé tí, giá chẳng quá năm rúp, thế mà gây ra một sự náo động đến thế!»

Đến trước cửa nhà Xpi-skin, anh phanh hẳn áo lông ra và thong thả trả tiền bác xà ích. Anh có cảm tưởng bác xà ích vừa nhìn thấy cầu vai, hàng khuy và chiếc Xta-ni-xláp của anh thì đứng sững ra như hoá đá. Pu-xtia-cốp đắc ý tằng hắng một tiếng rồi bước vào nhà. Đang cởi áo lông ở phòng ngoài, anh ngó vào phòng khách. Ở đó, quanh chiếc bàn ăn dài, đã có chừng mười lăm người ngồi ăn. Có tiếng chuyện trò và tiếng bát đĩa lanh canh.

— Ai bấm chuông ngoài ấy đấy? giọng ông chủ nhà vang lên. Ồ, ông Lép Ni-cô-la-ích! Xin mời vào. Ông đến hơi muộn, nhưng chẳng sao… Mọi người vừa mới ngồi vào bàn thôi.

Pu-xtia-cốp ưỡn ngực, ngẩng đầu, xoa xoa hai tay, bước vào phòng. Nhưng đến đây thì anh nhìn thấy một điều khủng khiếp. Ở bàn ăn, ngồi ngay bên cạnh cô Di-na, là bạn đồng sự của anh, thầy giáo dạy tiếng Pháp Tram-bli-ăng. Để cho anh chàng người Pháp này thấy cái huân chương thì sẽ gây ra cả một loạt câu hỏi khó chịu nhất trên đời, sẽ là mang nhục suốt kiếp, mất hết danh giá… Ý nghĩ đầu tiên của Pu-xtia-cốp là giật phăng chiếc huân chương ra, hoặc là chạy trở ra; nhưng huân chương đã được khâu chặt, còn rút lui thì đã không thể được nữa. Anh vội đưa tay phải lên che lấy chiếc huân chương, khom lưng xuống, vụng về cúi chào chung mọi người, không bắt tay ai, rồi nặng nề ngồi xuống một chiếc ghế trống, đúng ngay trước mặt anh bạn đồng sự người Pháp.

«Chắc là đã ngà ngà rồi!» Xpi-skin nghĩ thầm khi nhìn bộ mặt bối rối của anh.

Người ta đặt trước mặt Pu-xtia-cốp một đĩa xúp. Anh cầm thìa bằng tay trái, nhưng nhớ ra rằng ở chốn lịch sự thì ăn bằng tay trái là không phải phép, liền tuyên bố rằng anh đã ăn trưa rồi, không muốn ăn nữa.

— Tôi đã dùng bữa rồi ạ… Xin cảm ơn ạ… anh lúng búng. Tôi vừa đến thăm ông chú tôi, cha bề trên Ê-lê-ép, ông cụ cứ nài mãi… ấy là… bắt ở lại ăn trưa.

Lòng Pu-xtia-cốp tràn ngập một nỗi buồn tê tái và một cơn bực tức cay cú: đĩa xúp bốc lên mùi thơm ngon lành, còn món cá tầm hấp thì toả ra làn hơi thơm ngào ngạt lạ thường. Thầy giáo thử giải phóng tay phải và lấy tay trái che huân chương, nhưng thấy làm thế bất tiện quá.

«Người ta sẽ để ý… Mà tay lại vắt ngang qua cả ngực, cứ như sắp cất giọng hát. Lạy Chúa, giá bữa ăn mau mau kết thúc! Lát nữa ra quán ăn vậy!»

Sau món thứ ba, anh rụt rè đưa một mắt liếc nhìn anh chàng người Pháp. Không hiểu sao Tram-bli-ăng cũng bối rối lắm, đang nhìn anh và cũng chẳng ăn gì. Nhìn nhau một cái, cả hai lại càng bối rối hơn và cúi gằm mặt xuống những chiếc đĩa trống không.

«Nó thấy rồi, quân khốn nạn! Pu-xtia-cốp nghĩ. Nhìn cái mặt nó là biết nó thấy rồi! Mà nó lại là đứa đê tiện, chuyên mách lẻo. Mai nó sẽ đi báo ngay với ông hiệu trưởng cho mà xem!»

Chủ và khách ăn hết món thứ tư, rồi số trời đã định, ăn luôn cả món thứ năm…

Một ông cao lớn đứng dậy, hai lỗ mũi rộng đầy lông, mũi khoằm, đôi mắt từ thuở cha sinh mẹ đẻ đã híp lại. Ông ta vuốt vuốt đầu rồi dõng dạc:

— Ơ… ơ… ờ… tôi… tôi… tôi đề nghị ta nâng cốc chúc sức khoẻ các bà các cô đang có mặt ở đây!

Khách khứa ồn ào đứng dậy, cầm lấy cốc rượu. Một tiếng «hu-ra» vang dội khắp các phòng. Các bà các cô mỉm cười, chìa cốc ra cụng. Pu-xtia-cốp đứng dậy, cầm cốc rượu của mình bằng tay trái.

— Ông Lép Ni-cô-la-ích, phiền ông chuyển cốc này cho cô Na-xta-xi-a Ti-mô-phê-ép-na! một người đàn ông nào đó vừa đưa cốc rượu vừa bảo anh. Ông ép cô ấy uống đi nhé!

Lần này, Pu-xtia-cốp hãi hùng vô cùng, buộc phải dùng đến cả tay phải. Chiếc huân chương Xta-ni-xláp với dải băng đỏ nhàu nát rốt cuộc cũng ra ánh sáng và rực lên. Thầy giáo tái mặt, cúi đầu, rụt rè liếc sang phía anh chàng người Pháp. Anh ta đang nhìn lại bằng đôi mắt ngạc nhiên, dò hỏi. Môi anh ta mỉm cười ranh mãnh, và vẻ bối rối từ từ biến khỏi gương mặt…

— Ông I-u-li Áp-gu-xtô-vích! ông chủ nhà quay sang anh chàng người Pháp. Phiền ông chuyển giúp chai rượu đến đúng chỗ!

Tram-bli-ăng ngập ngừng chìa tay phải ra cầm chai rượu, và… ôi, sung sướng làm sao! Pu-xtia-cốp nhìn thấy trên ngực anh ta một tấm huân chương. Mà chẳng phải Xta-ni-xláp đâu, hẳn hoi một chiếc An-na! Vậy là anh chàng người Pháp cũng gian lận! Pu-xtia-cốp bật cười khoái trá, ngồi phịch xuống ghế, ngả người ra… Bây giờ chẳng cần phải giấu chiếc Xta-ni-xláp nữa rồi! Cả hai cùng mắc một tội như nhau, vậy thì chẳng còn ai mà mách lẻo, mà bêu xấu ai nữa…

— À… à… hừm!.. Xpi-skin ậm ừ khi nhìn thấy tấm huân chương trên ngực thầy giáo.

— Vâng ạ! Pu-xtia-cốp nói. Lạ lùng thật đấy, ông I-u-li Áp-gu-xtô-vích nhỉ! Dịp lễ vừa rồi, chỗ chúng ta có ít người được đề nghị khen thưởng quá! Người thì đông thế, mà chỉ có ông với tôi được nhận! Lạ-lùng-thật!

Tram-bli-ăng vui vẻ gật đầu lia lịa và chìa ve áo bên trái ra phía trước, trên đó chiếc huân chương An-na hạng ba đang khoe sắc.

Sau bữa ăn, Pu-xtia-cốp đi khắp các phòng, khoe huân chương với các cô tiểu thư. Lòng anh nhẹ nhõm, thảnh thơi, dù cơn đói vẫn cồn cào nơi dạ dày.

«Giá mà biết trước chuyện này, anh nghĩ, ghen tị liếc nhìn Tram-bli-ăng đang cùng Xpi-skin bàn chuyện huân chương, thì mình đã đeo hẳn một chiếc Vla-đi-mia. Chà, thế mà không nghĩ ra!»

Chỉ mỗi ý nghĩ ấy là cứ day dứt anh mãi. Còn ngoài ra, anh hoàn toàn sung sướng.

— Hết —