Truyền thuyết núi Thánh Mi-sen

Lần đầu tôi thấy nó là từ Căng-can, toà lâu đài thần tiên cắm giữa biển ấy. Tôi thấy nó lờ mờ, một cái bóng xám dựng trên nền trời mù sương.

Tôi lại thấy nó từ A-vrăng-sơ, lúc mặt trời lặn. Bãi cát mênh mông đỏ rực, chân trời đỏ rực, cả cái vịnh bao la đỏ rực. Chỉ có tu viện dốc đứng, mọc lên ngoài xa kia, cách xa đất liền, như một trang viên huyền ảo, kỳ diệu như một cung điện trong mơ, lạ lùng và đẹp đến khó tin, là vẫn gần như đen sẫm giữa sắc đỏ tía của ngày đang tắt.

Sáng hôm sau, vừa rạng đông, tôi đã đi về phía nó, băng qua bãi cát, mắt dán vào món đồ trang sức quái vật ấy, to như một quả núi, chạm trổ tinh xảo như một viên đá khắc, mờ ảo như một tấm voan. Càng tới gần, lòng tôi càng dâng trào thán phục, vì có lẽ trên đời không có gì đáng kinh ngạc và hoàn hảo hơn.

Rồi tôi lang thang, ngỡ ngàng như vừa khám phá ra chỗ ở của một vị thần, qua những gian phòng đỡ bởi những hàng cột khi mảnh mai khi đồ sộ, qua những hành lang trổ thủng lỗ chỗ, ngước đôi mắt sững sờ nhìn những ngọn tháp nhỏ như những mũi pháo hoa vút lên trời. Và cả cái mớ đan xen không thể tin nổi của những tháp canh, những máng xối đầu thú, những đường trang trí thanh thoát và duyên dáng, một màn pháo hoa bằng đá, một tấm ren bằng đá hoa cương, một kiệt tác kiến trúc vừa khổng lồ vừa tinh tế.

Đang lúc tôi ngây ngất đứng nhìn, một bác nông dân vùng Hạ Noóc-măng-đi lại gần và kể cho tôi nghe chuyện cuộc cãi cọ lớn giữa thánh Mi-sen và con quỷ.

Một người hoài nghi thiên tài đã nói: "Chúa tạo ra con người theo hình ảnh của Ngài, nhưng con người đã trả lễ cho Ngài đầy đủ."

Câu nói ấy đúng mãi mãi, và hẳn sẽ rất thú vị nếu ở mỗi châu lục người ta viết lịch sử của vị thần địa phương, cũng như lịch sử các thánh bảo trợ ở mỗi tỉnh của chúng ta. Có dân tộc thờ những thần tượng dữ tợn ăn thịt người. Có dân tộc lại hình dung thiên đường của mình đầy những người đẹp. Còn người Hy Lạp, vốn thực tế, đã thần thánh hoá mọi đam mê.

Mỗi làng ở nước Pháp đều được đặt dưới sự che chở của một vị thánh bảo hộ, được sửa đổi cho giống với hình ảnh của dân làng.

Thánh Mi-sen trông nom vùng Hạ Noóc-măng-đi. Thánh Mi-sen, vị thiên thần rạng rỡ và chiến thắng, người cầm gươm, người anh hùng của thiên đàng, đấng khải hoàn, kẻ chế ngự quỷ Xa-tăng.

Nhưng đây là cách người Hạ Noóc-măng-đi, ranh mãnh, khôn lỏi, lấm lét và hay kiện cáo, hiểu và kể lại cuộc đấu tranh giữa vị thánh lớn với con quỷ.

Để tránh những trò độc ác của con quỷ, hàng xóm của mình, thánh Mi-sen tự tay xây giữa đại dương chỗ ở xứng đáng với một vị tổng lãnh thiên thần này. Và quả thật, chỉ một vị thánh như thế mới tự dựng được cho mình một nơi cư ngụ như thế.

Nhưng vì vẫn còn sợ Quỷ Dữ mò tới, ngài bao quanh lãnh địa của mình bằng những bãi cát lún còn nguy hiểm hơn cả biển.

Con quỷ ở trong một túp lều tranh khiêm tốn trên bờ biển. Nhưng nó sở hữu những đồng cỏ ngập nước mặn, những thửa đất đẹp màu mỡ mọc lên những mùa màng trĩu hạt, những thung lũng trù phú và những sườn đồi phì nhiêu của cả vùng. Còn ông thánh chỉ ngự trị trên cát. Thành ra Xa-tăng thì giàu, còn thánh Mi-sen thì nghèo như kẻ ăn mày.

Sau mấy năm nhịn đói, ông thánh chán cảnh ấy và nghĩ tới chuyện thương lượng với con quỷ. Nhưng việc ấy chẳng dễ chút nào, vì Xa-tăng quý mùa màng của nó lắm.

Ngài suy nghĩ suốt sáu tháng. Rồi một buổi sáng, ngài lên đường vào đất liền. Con quỷ đang ngồi ăn xúp trước cửa thì trông thấy ông thánh. Nó lập tức chạy ra đón, hôn gấu tay áo ngài, mời ngài vào nhà và mời ngài giải khát.

Uống xong một bát sữa, thánh Mi-sen lên tiếng:

"Ta tới để đề nghị với ngươi một vụ làm ăn hời."

Con quỷ, ngây thơ và chẳng chút đề phòng, đáp:

"Được thôi."

"Thế này. Ngươi nhường hết ruộng đất của ngươi cho ta."

Xa-tăng lo lắng, định nói:

"Nhưng mà..."

Ông thánh nói tiếp:

"Nghe ta nói đã. Ngươi nhường hết ruộng đất của ngươi cho ta. Ta lo việc chăm bón, làm lụng, cày bừa, gieo hạt, bón phân, nói tóm lại là lo hết mọi thứ, rồi hai ta chia đôi mùa màng. Thế nhé?"

Con quỷ vốn lười biếng, đồng ý ngay.

Nó chỉ xin thêm mấy con cá đối đỏ ngon tuyệt mà người ta đánh được quanh hòn núi lẻ loi. Thánh Mi-sen hứa sẽ cho cá.

Hai bên đập tay vào nhau, nhổ sang một bên để tỏ ý giao kèo đã xong, rồi ông thánh nói tiếp:

"Này, ta không muốn ngươi có điều gì phải phàn nàn về ta. Ngươi cứ chọn phần ngươi thích: phần mùa màng ở trên mặt đất, hay phần còn ở dưới đất."

Xa-tăng kêu lên:

"Tôi lấy phần ở trên mặt đất."

"Được rồi," ông thánh nói.

Rồi ngài ra về.

Sáu tháng sau, khắp lãnh địa mênh mông của con quỷ, người ta chỉ thấy toàn cà rốt, củ cải, hành tây, củ diếp dại, tất cả những thứ cây có rễ củ mập mạp, ngon lành, còn lá thì vô dụng, cùng lắm chỉ để cho gia súc ăn.

Xa-tăng chẳng được gì, và muốn huỷ giao kèo, mắng thánh Mi-sen là "đồ láu cá".

Nhưng ông thánh đã thích nghề làm ruộng mất rồi. Ngài lại tới tìm con quỷ:

"Ta thề với ngươi là ta chẳng hề tính trước. Mọi chuyện cứ tự nó thành ra thế, chẳng phải lỗi tại ta. Và để đền bù cho ngươi, năm nay ta để ngươi lấy hết mọi thứ ở dưới đất."

"Được thôi," Xa-tăng nói.

Mùa xuân năm sau, khắp ruộng đất của Quỷ Dữ phủ kín lúa mì dày đặc, lúa mạch hạt to như những ngọn tháp nhỏ, cây lanh, cây cải dầu tuyệt đẹp, cỏ ba lá đỏ, đậu Hà Lan, bắp cải, a-ti-sô, tất cả những gì nở bung ra dưới ánh mặt trời thành hạt hay thành quả.

Xa-tăng lại chẳng được gì, lần này thì nó giận thật sự.

Nó lấy lại đồng cỏ và ruộng cày của mình, và bịt tai trước mọi lời đề nghị mới của người hàng xóm.

Một năm tròn trôi qua. Từ trên toà nhà cô độc của mình, thánh Mi-sen nhìn vùng đất phì nhiêu ở xa, thấy con quỷ chỉ huy làm lụng, thu hoạch mùa màng, đập lúa. Và ngài tức tối, càng bực vì mình bất lực. Không lừa được Xa-tăng nữa, ngài quyết trả thù nó, bèn tới mời nó ăn tối vào thứ hai tuần sau.

"Ta biết là ngươi chẳng gặp may trong mấy vụ làm ăn với ta," ngài nói. "Nhưng ta không muốn giữa hai ta còn để bụng nhau, và ta mong ngươi sẽ tới ăn tối với ta. Ta sẽ cho ngươi ăn những món ngon."

Xa-tăng tham ăn cũng như lười, vội vàng nhận lời. Đến ngày hẹn, nó diện bộ quần áo đẹp nhất, rồi lên đường tới hòn núi.

Thánh Mi-sen mời nó ngồi vào một bàn tiệc lộng lẫy. Món đầu tiên là một chiếc bánh vỏ giòn nhồi đầy mào gà, cật gà, với những viên thịt xúc xích. Rồi hai con cá đối đỏ to sốt kem. Rồi một con gà tây trắng nhồi đầy hạt dẻ ngâm rượu vang. Rồi một chiếc đùi cừu nuôi trên đồng cỏ mặn, mềm như bánh ngọt. Rồi rau củ tan ngay trong miệng, và bánh nướng nóng hổi bốc khói, toả mùi bơ thơm phức.

Người ta uống rượu táo nguyên chất, sủi bọt và ngọt lịm, rồi rượu vang đỏ nồng nàn. Và sau mỗi món, người ta lại làm một ngụm rượu táo lâu năm cho trôi bụng.

Con quỷ ăn uống như một cái thùng không đáy, ăn nhiều đến nỗi nó thấy bụng dạ khó chịu, quặn lên.

Lúc ấy thánh Mi-sen đứng phắt dậy, dữ dội, và quát bằng giọng sấm sét:

"Trước mặt ta! Trước mặt ta, đồ khốn nạn! Ngươi dám... ngay trước mặt ta..."

Xa-tăng hoảng hồn bỏ chạy, còn ông thánh vớ lấy cây gậy đuổi theo.

Chúng chạy qua những gian phòng thấp, quay vòng quanh những cột trụ, leo lên những cầu thang lơ lửng trên không, phi dọc những mái gờ, nhảy từ máng xối này sang máng xối khác. Con quỷ đáng thương, đau bụng tới nát gan nát ruột, vừa chạy vừa làm bẩn khắp nhà ông thánh. Cuối cùng nó lên tới sân thượng cuối cùng, trên tận đỉnh, nơi nhìn thấy cả cái vịnh mênh mông với những thành phố xa xa, những bãi cát và những đồng cỏ. Nó không thể chạy trốn được nữa. Và ông thánh tống một cú đá giận dữ vào lưng nó, hất nó như một quả bóng vào khoảng không.

Nó bay vút lên trời như một ngọn lao, rồi rơi đánh huỵch xuống trước thành phố Mo-tanh. Cặp sừng trên trán và móng vuốt ở chân tay nó cắm sâu vào tảng đá, và tảng đá ấy giữ mãi mãi những dấu vết cú ngã của Xa-tăng.

Nó đứng dậy, khập khiễng, què quặt cho tới tận cùng các thế kỷ. Nhìn về phía xa, nơi hòn núi định mệnh dựng lên như một mũi nhọn giữa ánh hoàng hôn, nó hiểu rằng mình sẽ mãi mãi thua trong cuộc đấu không cân sức này. Và nó ra đi, kéo lê cái chân, về những miền xa xôi, bỏ lại cho kẻ thù ruộng đồng, đồng bằng, sườn đồi, thung lũng và đồng cỏ của mình.

Và đó là cách thánh Mi-sen, vị thánh bảo trợ của người Noóc-măng-đi, đã thắng con quỷ.

Một dân tộc khác hẳn đã mơ về trận chiến ấy theo một cách khác.

— Hết —