Chương một

Chương 1: Chương một

Ông A-đa-lan sống nhờ tiền lãi của số vốn cha để lại. Tới phòng khách nhà ông chỉ có những tay môi giới thu xếp các khoản vay, ngồi rít chiếc điếu ống nạm bạc, và đám thư ký văn phòng luật sư tới bàn điều kiện cầm cố hay khoản lệ phí tem giấy. Ông giữ tiền chặt tới mức ngay cả những nỗ lực bền bỉ nhất của bọn con trai trong hội bóng đá địa phương cũng chẳng moi được của ông đồng nào.

Lúc câu chuyện này bắt đầu, nhà ông có thêm một vị khách mới. Sau bao năm tuyệt vọng, vợ ông, bà Na-ni-ba-la, sinh cho ông một đứa con trai.

Đứa bé giống mẹ, mắt to, mũi thẳng, da sáng. Ông Ra-ti-kan-ta, kẻ được ông A-đa-lan che chở, phán:

— Thằng bé xứng đáng với dòng dõi cao quý này.

Người ta đặt tên nó là Vê-nu-gô-pan.

Xưa nay vợ ông A-đa-lan chưa bao giờ có ý kiến gì khác chồng về chuyện chi tiêu trong nhà. Thỉnh thoảng cũng có một trận tranh cãi gay gắt về một khoản cần thiết nào đó, và tới giờ bà chỉ biết chịu thua trong im lặng khinh bỉ. Nhưng bây giờ thì ông A-đa-lan không giữ nổi quyền tối cao nữa. Hễ là chuyện của thằng con, ông phải nhượng bộ từng chút một.

Vê-nu-gô-pan lớn dần, cha nó cũng dần quen tiêu tiền cho nó. Ông mời một ông thầy già, khá có tiếng về học vấn, lại nổi danh giỏi lôi được những cậu bé không thể nào đỗ nổi qua các kỳ thi. Nhưng lối dạy dỗ ấy chẳng làm cho người ta dễ mến hơn. Ông thầy cố hết sức lấy lòng đứa trẻ, nhưng chút sữa lành của lòng nhân hậu còn sót lại trong ông đã chua loét từ lâu, và ngay từ đầu đứa bé đã cự tuyệt mọi cử chỉ thân thiện của ông. Thế là bà mẹ phản đối kịch liệt, than rằng cứ nhìn thấy ông ta là con bà phát ốm. Ông thầy bèn thôi dạy.

Đúng lúc ấy, Ha-ra-lan xuất hiện, quần áo bẩn thỉu, chân đi đôi giày vải cũ rách. Mẹ Ha-ra-lan là một bà goá. Bà đã khó nhọc nuôi anh ăn học ở trường huyện bằng chút tiền còm cõi kiếm được nhờ nấu cơm thuê cho các nhà và giã gạo. Anh đỗ được kỳ thi tú tài, và quyết lên học cao đẳng. Vì sống nửa đói nửa no, gương mặt hốc hác của anh nhọn hoắt một cách khác thường, như mũi Cô-mô-rin trên bản đồ Ấn Độ, và chỗ rộng duy nhất trên mặt anh là cái trán, trông như dãy Hy-mã-lạp-sơn.

Người đầy tớ hỏi Ha-ra-lan cần gì, anh rụt rè đáp rằng anh muốn gặp ông chủ.

Người đầy tớ gắt:

— Không gặp được đâu.

Ha-ra-lan đang ngập ngừng chưa biết làm sao, thì Vê-nu-gô-pan chơi trong vườn xong, bỗng chạy ra cửa. Người đầy tớ quát Ha-ra-lan:

— Đi đi!

Chẳng hiểu vì sao, Vê-nu-gô-pan nổi máu lên mà kêu:

— Không, anh ấy không đi đâu cả.

Rồi nó kéo người lạ tới gặp cha.

Ông A-đa-lan vừa ngủ trưa dậy, đang ngồi yên trên chiếc ghế mây ở hiên lầu, đung đưa đôi chân. Ông Ra-ti-kan-ta ngồi ghế bên cạnh, đang khoan khoái rít điếu. Ông hỏi Ha-ra-lan học tới đâu. Chàng trai cúi đầu đáp rằng mình đã đỗ tú tài. Ông Ra-ti-kan-ta nghiêm mặt, tỏ vẻ ngạc nhiên sao anh lại học chậm so với tuổi như thế. Ha-ra-lan im lặng. Hành hạ những kẻ đang hoặc sắp sống nhờ ông chủ là thú vui đặc biệt của ông Ra-ti-kan-ta.

Bỗng ông A-đa-lan nảy ra ý nghĩ có thể thuê chàng trai này dạy con mình mà gần như chẳng tốn gì. Ông nhận anh ngay tại chỗ, lương năm ru-pi một tháng, được ăn ở không mất tiền.

Lần này chỗ thầy dạy kèm có người giữ được lâu hơn trước. Ngay từ buổi đầu quen nhau, Ha-ra-lan và cậu học trò đã thành đôi bạn thân. Xưa nay Ha-ra-lan chưa từng có dịp yêu thương một sinh linh bé nhỏ nào như thế. Mẹ anh nghèo khổ, phải sống nhờ người, nên anh chưa bao giờ được chơi với con cái những nhà bà tới làm thuê. Anh chưa từng ngờ rằng trong tim mình lâu nay vẫn âm thầm tích lại những kho tình thương giấu kín.

Vê-nu cũng mừng vì có Ha-ra-lan làm bạn. Nó là đứa con trai duy nhất trong nhà. Hai cô em gái thì bị coi thường, không xứng làm bạn chơi của nó. Thế nên thầy giáo mới trở thành người bạn duy nhất của nó, kiên nhẫn gánh trọn sức nặng của sự bạo ngược từ người bạn nhỏ.

Vê-nu lên mười một tuổi. Ha-ra-lan đã thi đỗ năm thứ hai cao đẳng, giành được học bổng. Anh đang học ráo riết để lấy bằng cử nhân. Hết giờ giảng ở trường, anh lại dẫn Vê-nu ra công viên, kể cho nó nghe chuyện các anh hùng trong lịch sử Hy Lạp và những tiểu thuyết của Vích-to Huy-gô. Tan học là thằng bé nóng lòng chạy ngay tới chỗ Ha-ra-lan, mặc cho mẹ nó cố giữ nó bên mình.

Bà Na-ni-ba-la không vui vì chuyện ấy. Bà nghĩ đây là âm mưu thâm hiểm của Ha-ra-lan, quyến rũ con bà để kéo dài cái chỗ làm của hắn. Một hôm bà đứng sau tấm rèm nói với anh:

— Bổn phận của anh là dạy con tôi mỗi sáng mỗi chiều một hai tiếng thôi. Sao lúc nào anh cũng ở với nó thế? Thằng bé gần như quên cả cha mẹ nó rồi. Anh phải hiểu rằng người ở địa vị như anh không xứng làm bạn với con trai nhà này.

Ha-ra-lan hơi nghẹn giọng, đáp rằng từ nay anh sẽ chỉ là thầy dạy Vê-nu, ngoài giờ ấy anh sẽ tránh xa nó.

Ha-ra-lan vẫn quen dậy học bài từ trước lúc bình minh. Đứa bé rửa mặt xong là chạy ngay tới chỗ anh. Trong vườn có một cái ao nhỏ, hai thầy trò vẫn ném cốm cho cá ăn. Vê-nu còn đang xây một ngôi nhà vườn tí hon ở góc vườn, có cổng, có hàng rào, có lối đi rải sỏi bé xíu. Khi nắng gắt, họ vào nhà, và Vê-nu học bài buổi sáng với Ha-ra-lan.

Hôm ấy, Vê-nu dậy sớm hơn thường lệ, vì muốn nghe nốt câu chuyện Ha-ra-lan kể dở tối hôm trước. Nhưng nó không thấy thầy đâu. Hỏi thì người gác cổng bảo thầy đã đi ra ngoài. Tới giờ học, Vê-nu im lặng một cách lạ thường. Nó chẳng hề hỏi Ha-ra-lan vì sao đi vắng, chỉ học bài như cái máy. Lúc ăn sáng bên mẹ, mẹ hỏi có chuyện gì mà nó buồn rầu thế, sao không ăn. Vê-nu không trả lời. Ăn xong, mẹ vuốt ve nó, gặng hỏi mãi. Vê-nu oà khóc mà nói:

— Thầy...

Mẹ nó hỏi:

— Thầy làm sao?

Nhưng Vê-nu không biết gọi tên cái lỗi của thầy là gì.

Mẹ nó hỏi:

— Có phải thầy nói xấu mẹ với con không?

Vê-nu chẳng hiểu câu hỏi, bỏ đi.

Nhà ông A-đa-lan bị mất trộm. Cảnh sát được gọi tới điều tra. Ngay cả rương hòm của Ha-ra-lan cũng bị khám. Ông Ra-ti-kan-ta nói đầy ngụ ý:

— Kẻ ăn trộm thì chẳng ai cất đồ ăn trộm trong rương của mình.

Ông A-đa-lan gọi thầy dạy con tới, bảo:

— Để người ngoài ở trong nhà tôi bất tiện lắm. Từ hôm nay anh ra ngoài ở, chỉ tới dạy con tôi đúng giờ thôi.

Ông Ra-ti-kan-ta rít điếu, nói ra vẻ khôn ngoan:

— Ý ấy hay đấy, tốt cho cả đôi bên.

Ha-ra-lan không nói một lời, nhưng anh gửi một lá thư báo rằng anh không thể tiếp tục làm thầy của Vê-nu nữa.

Vê-nu đi học về, thấy phòng thầy trống trơn. Ngay cả cái rương sắt méo mó của thầy cũng không còn. Sợi dây vẫn căng ngang góc phòng, nhưng chẳng còn tấm áo hay chiếc khăn nào vắt trên đó. Chỉ có trên mặt bàn, nơi trước kia bày la liệt sách vở giấy tờ, là một cái âu nhỏ có mấy con cá vàng, dán một mẩu giấy ghi chữ "Vê-nu" bằng nét chữ của Ha-ra-lan. Thằng bé chạy ngay tới hỏi cha có chuyện gì. Cha bảo Ha-ra-lan đã xin thôi. Vê-nu về phòng, quăng mình xuống mà khóc. Ông A-đa-lan chẳng biết làm sao với nó.

Hôm sau, Ha-ra-lan đang ngồi trên chiếc giường gỗ trong ký túc xá, phân vân không biết có nên lên lớp hay không, thì bỗng thấy người đầy tớ nhà ông A-đa-lan bước vào phòng, theo sau là Vê-nu. Vê-nu chạy ngay tới ôm chầm lấy cổ thầy, xin thầy trở về nhà.

Ha-ra-lan không giải thích được vì sao anh tuyệt đối không thể quay về. Nhưng rất lâu về sau, kỷ niệm về đôi tay níu chặt và lời van xin thảm thiết ấy vẫn làm anh nghẹn thở vì xúc động.

— Hết chương 1 —