Phần một

Chương 1: Phần một

Nếu tôi có thể, tôi muốn viết ra nỗi ân hận và đau buồn của mình, vì Tử Quân, vì chính tôi.

Gian nhà nát bị bỏ quên ở góc khuất trong hội quán này sao mà vắng lặng và trống trải. Thời gian trôi nhanh thật. Tôi yêu Tử Quân, dựa vào nàng mà thoát khỏi sự vắng lặng và trống trải này, đã tròn một năm rồi. Mà sự việc lại không may thế này, khi tôi trở lại, gian còn trống lại cứ đúng là gian này. Vẫn là ô cửa sổ nát ấy, vẫn cây hoè nửa khô với gốc tử đằng già ngoài cửa sổ ấy, vẫn chiếc bàn vuông trước cửa sổ ấy, vẫn bức tường đổ nát ấy, vẫn chiếc giường ván kê sát tường ấy. Đêm khuya nằm một mình trên giường, cũng như hồi tôi chưa sống chung với Tử Quân, thời gian một năm qua như bị xoá sạch, như chưa từng có. Tôi chưa từng dọn khỏi gian nhà nát này, chưa từng dựng nên ở ngõ Cát Triệu một mái gia đình nhỏ đầy hy vọng.

Không chỉ thế. Một năm trước, sự vắng lặng và trống trải này không như thế này. Nó thường chứa đựng chờ đợi, chờ đợi Tử Quân tới. Trong nỗi sốt ruột chờ lâu, hễ nghe tiếng gót giày da gõ lanh lảnh trên lối gạch, là tôi bỗng bừng tỉnh lên biết bao! Thế là tôi thấy khuôn mặt tròn xanh xao có lúm đồng tiền, cánh tay gầy xanh xao, chiếc áo vải kẻ sọc, chiếc váy đen. Nàng còn mang tới những chiếc lá non của cây hoè nửa khô ngoài cửa sổ cho tôi xem, rồi cả những chùm hoa tử đằng trắng tím treo trên cành già cứng như sắt.

Nhưng bây giờ thì sao, chỉ còn sự vắng lặng và trống trải như cũ, Tử Quân thì không bao giờ tới nữa, mãi mãi, mãi mãi!…

Lúc Tử Quân không ở gian nhà nát này của tôi, tôi chẳng nhìn thấy gì cả. Chán chường vô cùng, tôi tiện tay vớ lấy một cuốn sách, khoa học cũng được, văn học cũng được, đằng nào cũng như nhau. Đọc mãi, đọc mãi, bỗng tự thấy đã lật hơn chục trang rồi, mà chẳng nhớ trong sách nói gì. Chỉ có đôi tai là thính lạ thường, như nghe thấy mọi tiếng chân qua lại ngoài cổng, trong đó có tiếng chân Tử Quân, lộc cộc tới gần dần. Nhưng thường thì lại xa dần, rốt cuộc tan biến trong những tiếng chân hỗn tạp khác. Tôi ghét thằng con trai lão gác cổng đi giày đế vải, chẳng giống tiếng giày Tử Quân chút nào. Tôi ghét cái con ranh bôi kem tuyết hoa ở sân bên cạnh, hay đi giày da mới, tiếng giày giống tiếng Tử Quân quá!

Hay là nàng bị lật xe? Hay là nàng bị xe điện đâm phải?…

Tôi bèn muốn cầm mũ đi thăm nàng, nhưng chú ruột nàng từng mắng tôi thẳng vào mặt.

Bỗng nhiên, tiếng giày nàng tới gần, mỗi bước một vang hơn. Bước ra đón, thì nàng đã đi qua giàn tử đằng, mặt mỉm cười, lúm đồng tiền. Ở nhà chú nàng chắc nàng không bị khó dễ gì. Lòng tôi yên ổn lại, lặng lẽ nhìn nhau một lúc, rồi gian nhà nát dần dần ngập tiếng nói của tôi. Nói chuyện gia đình chuyên chế, nói chuyện phá bỏ thói cũ, nói chuyện nam nữ bình đẳng, nói chuyện Íp-xen, nói chuyện Ta-go, nói chuyện Sen-li… Nàng bao giờ cũng mỉm cười gật đầu, đôi mắt ngập một ánh sáng tò mò ngây thơ. Trên tường có đóng một tấm ảnh bán thân Sen-li in đồng, cắt từ tạp chí ra, là bức ảnh đẹp nhất của ông. Khi tôi chỉ cho nàng xem, nàng chỉ nhìn qua loa, rồi cúi đầu, như có vẻ ngượng ngùng. Ở những chỗ như thế, có lẽ Tử Quân chưa thoát hết sự ràng buộc của tư tưởng cũ. Về sau tôi cũng nghĩ, chi bằng đổi một tấm ảnh kỷ niệm Sen-li chết đuối ngoài biển, hay ảnh Íp-xen thì hơn. Nhưng rốt cuộc cũng chẳng đổi, giờ đến tấm ảnh ấy cũng chẳng biết đâu mất rồi.

— Tôi là của tôi, họ chẳng ai có quyền can thiệp vào tôi cả!

Đó là câu nàng nói ra rõ ràng, kiên quyết, bình tĩnh, sau khi lặng nghĩ một lúc, lúc chúng tôi quen nhau đã nửa năm, lại nói tới người chú ruột ở đây với người cha ở nhà. Lúc ấy tôi đã nói hết ý kiến của mình, thân thế của mình, khuyết điểm của mình, chẳng mấy giấu giếm. Nàng cũng đã hiểu hoàn toàn. Mấy câu ấy làm rung động mạnh mẽ linh hồn tôi, bao nhiêu ngày sau còn vang trong tai, lại vui sướng cuồng nhiệt không nói nên lời. Tôi biết phụ nữ Trung Quốc không phải vô phương cứu chữa như những kẻ yếm thế nói, trong tương lai không xa, sẽ thấy được ánh bình minh rực rỡ.

Tiễn nàng ra cửa, theo lệ là cách nhau hơn mười bước. Theo lệ, mặt lão già râu cá trê lại dán chặt vào ô kính bẩn, đến đầu mũi cũng bẹp thành một mặt phẳng nhỏ. Ra tới sân ngoài, theo lệ lại là mặt con ranh sau ô kính sáng loáng, kem tuyết hoa trát dày. Nàng không liếc ngang liếc dọc, kiêu hãnh bước đi, chẳng nhìn thấy gì. Tôi kiêu hãnh quay về.

Tôi là của tôi, họ chẳng ai có quyền can thiệp vào tôi cả! Tư tưởng triệt để ấy ở trong đầu nàng, còn thấu suốt hơn tôi, kiên cường hơn tôi nhiều. Nửa lọ kem tuyết hoa với cái mặt phẳng nhỏ nơi đầu mũi, đối với nàng thì đáng là cái gì?

Tôi không còn nhớ rõ hồi ấy tôi đã bày tỏ tình yêu trong sáng nồng nhiệt của mình với nàng thế nào. Chẳng những bây giờ, mà ngay sau khi việc ấy xảy ra đã mơ hồ, đêm nằm nhớ lại, chỉ còn vài mảnh vụn. Sống chung được một hai tháng, đến những mảnh vụn ấy cũng hoá thành bóng mộng không sao lần theo được. Tôi chỉ nhớ hơn mười ngày trước đó, tôi từng nghiên cứu rất kỹ thái độ bày tỏ, sắp xếp thứ tự lời lẽ, cả tình hình nếu chẳng may bị từ chối. Nhưng tới lúc ấy dường như đều vô dụng. Trong lúc luống cuống, tôi không tự chủ được, lại dùng cái cách đã thấy trong phim ảnh. Về sau mỗi lần nghĩ tới, tôi lại hổ thẹn lắm, nhưng trong ký ức lại cứ chỉ có điểm ấy mãi mãi còn lại, tới giờ vẫn như ngọn đèn lẻ loi trong gian phòng tối, soi rõ tôi rưng rưng nước mắt nắm tay nàng, quỳ một chân xuống…

Chẳng những lời nói cử chỉ của tôi, mà cả của Tử Quân, hồi ấy tôi cũng không nhìn rõ. Chỉ biết nàng đã nhận lời tôi. Nhưng hình như cũng còn nhớ mặt nàng tái nhợt, rồi dần dần đỏ ửng, cái màu đỏ ửng tôi chưa từng thấy, cũng không bao giờ thấy lại. Đôi mắt trẻ thơ loé lên vừa buồn vừa vui, nhưng lẫn cả ánh kinh ngạc ngờ vực, tuy cố tránh ánh mắt tôi, hốt hoảng như muốn phá cửa sổ mà bay đi. Nhưng tôi biết nàng đã nhận lời tôi, không biết nàng đã nói thế nào, hay chẳng nói gì.

Còn nàng thì nhớ hết tất cả. Lời lẽ của tôi, nàng thuộc làu như đã đọc thuộc lòng, đọc lại trôi chảy. Cử chỉ của tôi, như có một cuốn phim tôi không nhìn thấy treo ngay dưới mắt nàng, nàng kể lại sống động, rất tỉ mỉ, dĩ nhiên cả cái chớp nhoáng nông cạn trong phim ảnh mà tôi không muốn nghĩ lại. Đêm khuya người lặng, là lúc hai người ôn lại. Tôi thường bị chất vấn, bị khảo, lại bị bắt nhắc lại những lời lúc ấy, nhưng thường phải để nàng bổ sung, để nàng sửa, như một cậu học trò hạng bét.

Về sau việc ôn lại ấy cũng thưa dần. Nhưng chỉ cần thấy hai mắt nàng nhìn vào khoảng không, như xuất thần mà ngẫm nghĩ, thế là vẻ mặt càng dịu dàng, lúm đồng tiền cũng sâu hơn, là tôi biết nàng lại đang tự ôn bài cũ. Chỉ là tôi rất sợ nàng thấy cái chớp nhoáng buồn cười trong phim ảnh của tôi. Nhưng tôi cũng biết, nàng nhất định sẽ thấy, mà cũng không thể không thấy.

Nhưng nàng chẳng thấy buồn cười. Dù tôi tự cho là buồn cười, thậm chí đáng khinh, nàng cũng chẳng hề thấy buồn cười. Điều này tôi biết rất rõ, vì nàng yêu tôi nồng nhiệt đến thế, trong sáng đến thế.

Cuối xuân năm ngoái là quãng thời gian hạnh phúc nhất, cũng bận rộn nhất. Lòng tôi đã lắng xuống, nhưng lại có một phần khác cùng với thân thể bận rộn lên. Lúc ấy chúng tôi mới đi cùng nhau ngoài đường, cũng đã tới công viên vài lần, nhiều nhất là đi tìm nhà ở. Tôi thấy trên đường lúc nào cũng gặp những ánh mắt dò xét, chế giễu, tục tĩu và khinh bỉ, hễ không cẩn thận là cả người tôi hơi co rúm lại, phải lập tức đem lòng kiêu hãnh và phản kháng ra mà chống đỡ. Còn nàng thì chẳng sợ gì cả, hoàn toàn không để ý những thứ ấy, chỉ điềm tĩnh thong thả bước đi, thản nhiên như vào chốn không người.

Tìm nhà ở thật không phải chuyện dễ, phần lớn là bị người ta kiếm cớ từ chối, phần nhỏ là chúng tôi thấy không hợp. Lúc đầu chúng tôi chọn lựa khắt khe lắm. Mà cũng chẳng phải khắt khe, vì nhìn qua thì phần nhiều chẳng giống chỗ chúng tôi có thể yên thân. Về sau, chỉ cần họ chịu chứa là được. Xem hơn hai mươi chỗ, mới tìm được một chỗ tạm có thể xoay xở, là hai gian nhà hướng nam trong một căn nhà nhỏ ở ngõ Cát Triệu. Chủ nhà là một viên chức nhỏ, nhưng lại là người biết điều, tự ở gian chính và gian bên. Ông chỉ có vợ với một bé gái chưa đầy một tuổi, thuê một người ở nhà quê, chỉ cần đứa bé không khóc, thì cực kỳ yên ả tĩnh mịch.

Đồ đạc của chúng tôi rất đơn giản, nhưng đã tiêu mất quá nửa số tiền tôi gom góp được. Tử Quân còn bán cả chiếc nhẫn vàng với đôi khuyên tai duy nhất của nàng. Tôi ngăn nàng, nàng vẫn nhất định bán, tôi cũng không cố nữa. Tôi biết nếu không để nàng góp chút phần vào, nàng ở sẽ không thoải mái.

Với người chú, nàng đã làm lớn chuyện từ lâu, tới mức ông tức giận không nhận nàng là cháu nữa. Tôi cũng lần lượt tuyệt giao với mấy người bạn tự cho là khuyên nhủ trung thực, thật ra là sợ hãi thay tôi, hoặc thậm chí là ghen tị. Nhưng thế lại rất thanh thản. Hằng ngày tan sở, tuy đã gần hoàng hôn, người kéo xe lại nhất định đi chậm thế, nhưng dẫu sao vẫn còn lúc hai người ngồi bên nhau. Chúng tôi trước tiên lặng lẽ nhìn nhau, tiếp đó là chuyện trò cởi mở thân mật, rồi lại im lặng. Ai nấy cúi đầu trầm tư, nhưng chẳng nghĩ việc gì. Tôi cũng dần dần tỉnh táo đọc hết thân thể nàng, linh hồn nàng. Chẳng qua ba tuần, tôi dường như đã hiểu nàng hơn, bóc đi nhiều điều trước kia tưởng là hiểu mà giờ nhìn lại là cách biệt, tức là cái gọi là cách biệt thật.

Tử Quân cũng ngày một hoạt bát hơn. Nhưng nàng không thích hoa, hai chậu cỏ hoa nhỏ tôi mua ở hội chùa, bốn ngày không tưới, đã khô chết ở góc tường, mà tôi lại chẳng rảnh để lo mọi việc. Nhưng nàng thích động vật, có lẽ lây từ bà vợ viên chức. Chưa tới một tháng, gia quyến chúng tôi bỗng đông lên hẳn, bốn con gà con, đi lại trong sân nhỏ cùng hơn chục con gà nhà chủ. Nhưng các bà lại nhận ra mặt gà, ai cũng biết con nào là của nhà mình. Còn có một con chó nhỏ lông loang trắng, mua ở hội chùa, hình như vốn đã có tên, Tử Quân lại đặt cho nó một cái tên khác, gọi là A Tuỳ. Tôi cũng gọi nó là A Tuỳ, nhưng tôi không thích cái tên ấy.

Thật thế, tình yêu phải luôn luôn đổi mới, lớn lên, sáng tạo. Tôi nói với Tử Quân như thế, nàng cũng hiểu ý gật đầu.

Ôi chao, đó là những đêm yên bình và hạnh phúc biết bao!

Yên bình và hạnh phúc là thứ sẽ đông cứng lại, mãi mãi là yên bình và hạnh phúc như thế. Hồi ở hội quán, chúng tôi còn thỉnh thoảng có những va chạm trong bàn luận, những hiểu lầm trong ý nghĩ. Từ khi tới ngõ Cát Triệu, đến chút ấy cũng không còn. Chúng tôi chỉ ngồi đối diện dưới đèn ôn chuyện cũ, nhấm nháp lại niềm vui như được tái sinh của những lần làm lành sau va chạm hồi ấy.

Tử Quân lại béo ra, sắc mặt cũng hồng hào. Tiếc là bận quá. Lo việc nhà thì đến thì giờ chuyện trò cũng chẳng có, huống hồ đọc sách, đi dạo. Chúng tôi thường nói, thế nào cũng phải thuê một người ở.

Điều này khiến tôi cũng không vui. Chập tối về, thường thấy nàng giấu vẻ không vui, điều khiến tôi không vui nhất là nàng cứ phải gượng cười. May mà dò hỏi ra, thì cũng vẫn là đấu ngầm với bà vợ viên chức, ngòi nổ là gà con của hai nhà. Nhưng việc gì phải cố không cho tôi biết? Con người dẫu sao cũng phải có một gia đình độc lập. Chỗ thế này không ở được.

Con đường của tôi cũng đã đúc sẵn. Sáu ngày trong tuần, từ nhà tới sở, lại từ sở về nhà. Ở sở thì ngồi trước bàn giấy chép, chép, chép công văn thư từ. Ở nhà thì ngồi đối diện nàng, hoặc giúp nàng nhóm lò, nấu cơm, hấp bánh bao. Tôi học được nấu cơm, chính là hồi ấy.

Nhưng đồ ăn của tôi lại ngon hơn hồi ở hội quán nhiều. Nấu nướng tuy không phải sở trường của Tử Quân, nhưng nàng dốc hết sức vào đó. Nàng ngày đêm lo toan, khiến tôi cũng không thể không lo toan theo, coi như cùng chia ngọt sẻ bùi. Huống hồ nàng suốt ngày mồ hôi đầm đìa như thế, mái tóc ngắn dính bết trên trán, đôi tay cứ thế thô ráp đi.

Huống hồ còn phải cho A Tuỳ ăn, cho gà ăn, đều là việc không có nàng không xong. Tôi từng khuyên nàng: tôi không ăn cũng được, nhưng tuyệt đối đừng vất vả thế này. Nàng chỉ nhìn tôi một cái, không mở miệng, vẻ mặt dường như hơi thê lương. Tôi cũng đành không nói. Nhưng nàng vẫn vất vả như thế.

Đòn giáng tôi dự liệu quả nhiên đã tới. Tối trước ngày Song Thập, tôi ngồi thừ, nàng rửa bát. Nghe tiếng gõ cửa, tôi ra mở, thì là người đưa thư của sở, đưa cho tôi một mẩu giấy in rô-nê-ô. Tôi đã hơi đoán được, ra dưới đèn xem, quả nhiên in rằng: Phụng lệnh ông cục trưởng, Sử Quyên Sinh không cần tới sở làm việc nữa. Phòng thư ký kính báo, ngày chín tháng mười.

Điều này từ hồi ở hội quán tôi đã đoán trước. Cái con ranh bôi kem tuyết hoa kia là bạn cờ bạc của con trai ông cục trưởng, thế nào cũng thêm thắt vài lời đồn mà tìm cách báo lên. Tới giờ mới có hiệu nghiệm, đã kể là muộn lắm rồi. Thật ra với tôi đây không thể coi là một đòn giáng, vì tôi đã quyết từ lâu, có thể chép thuê cho người khác, hoặc dạy học, hoặc tuy vất vả, cũng có thể dịch ít sách. Huống hồ tổng biên tập tạp chí Bạn Tự Do là người quen đã gặp mấy lần, hai tháng trước còn thư từ với nhau. Nhưng tim tôi vẫn đập dồn. Một Tử Quân không sợ gì như thế mà cũng biến sắc, điều ấy càng khiến tôi đau lòng. Gần đây nàng dường như cũng yếu đuối hơn.

— Có đáng gì đâu. Hừ, chúng ta làm cái mới. Chúng ta… — Nàng nói.

Nàng chưa nói hết. Chẳng hiểu sao, tiếng nói ấy tôi nghe chỉ thấy bồng bềnh. Ánh đèn cũng thấy ảm đạm khác thường. Con người thật là giống vật nực cười, một chuyện cực nhỏ nhặt cũng chịu ảnh hưởng rất sâu. Chúng tôi trước tiên lặng lẽ nhìn nhau, dần dần bàn bạc, rốt cuộc quyết định cố hết sức tiết kiệm số tiền hiện có, một mặt đăng rao vặt tìm việc chép thuê và dạy học, một mặt viết thư cho tổng biên tập tạp chí Bạn Tự Do, nói rõ cảnh ngộ hiện nay của tôi, xin ông nhận bản dịch của tôi, giúp tôi một tay lúc gian nan.

— Nói làm là làm! Mở một con đường mới!

Tôi lập tức quay người về phía bàn viết, đẩy chai dầu vừng với đĩa giấm ra, Tử Quân bèn mang ngọn đèn ảm đạm lại. Tôi thảo rao vặt trước. Tiếp đó là chọn sách có thể dịch, từ khi dọn nhà chưa hề giở ra, cuốn nào đầu sách cũng phủ đầy bụi. Sau cùng mới viết thư.

Tôi rất băn khoăn, không biết dùng lời lẽ thế nào cho phải. Lúc dừng bút ngẫm nghĩ, liếc nhìn mặt nàng, dưới ánh đèn mờ, lại thấy rất thê lương. Tôi thật không ngờ chuyện nhỏ nhặt như thế, lại khiến một Tử Quân kiên quyết, không sợ gì, thay đổi rõ rệt đến thế. Gần đây nàng thật đã trở nên yếu đuối lắm, nhưng cũng chẳng phải từ đêm nay mới bắt đầu. Lòng tôi vì thế càng rối bời, bỗng có hình ảnh cuộc sống yên ổn, sự vắng lặng của gian nhà nát trong hội quán, loé lên trước mắt. Vừa định nhìn kỹ, lại thấy ánh đèn mờ tối.

— Hết chương 1 —