Tô-bơ-mo-ri, con mèo biết nói

Đó là một buổi chiều cuối tháng Tám lạnh lẽo, mưa rửa trôi mọi thứ, cái mùa lưng chừng khi gà gô vẫn còn được yên thân, hoặc còn nằm trong kho lạnh, và chẳng có gì để săn cả. Trừ phi nhà ai giáp vùng biển phía tây, ở đó người ta được phép phi ngựa đuổi những con hươu đỏ béo núc. Nhà của phu nhân Blem-li không giáp vùng biển ấy, vì thế chiều hôm đó khách khứa của bà tề tựu đông đủ quanh bàn trà.

Mùa thì trống trải, dịp thì nhạt nhẽo, vậy mà trong đám khách không hề có cái vẻ bồn chồn mệt mỏi, cái vẻ vừa sợ phải nghe đàn máy, vừa thầm thèm một ván bài. Toàn bộ sự chú ý, há hốc mồm chẳng chút che giấu, của cả đám đang dồn vào ông Coóc-nê-li-út Áp-pin, một con người tầm thường, nhạt nhoà.

Trong tất cả khách mời, ông là người đến nhà phu nhân Blem-li với một tiếng tăm mơ hồ nhất. Có ai đó bảo ông "thông minh", và ông được mời đến, với hy vọng vừa phải của bà chủ nhà rằng ít ra một phần trí thông minh ấy sẽ góp vào cuộc vui chung. Cho tới giờ uống trà hôm ấy, bà vẫn chưa khám phá ra trí thông minh của ông nằm ở hướng nào, nếu quả là có. Ông chẳng phải người nói chuyện dí dỏm, chẳng phải vô địch đánh bóng gỗ trên cỏ, chẳng có tài thôi miên, cũng chẳng biết bày trò diễn kịch nghiệp dư. Vẻ ngoài của ông cũng không thuộc loại khiến phụ nữ sẵn lòng tha thứ cho một lượng kha khá đần độn. Ông đã chìm xuống thành một ông Áp-pin trơn tru, còn cái tên Coóc-nê-li-út nghe như một trò lòe bịp lộ liễu từ hồi làm lễ đặt tên.

Vậy mà giờ đây ông lại tuyên bố đã đem đến cho thế giới một phát minh mà so với nó thì thuốc súng, máy in, đầu máy hơi nước chỉ là chuyện vặt. Mấy chục năm gần đây khoa học đã tiến những bước choáng váng theo nhiều hướng, nhưng chuyện này có vẻ thuộc về cõi phép màu hơn là thành tựu khoa học.

— Thế ông thật sự muốn chúng tôi tin, — ngài Uyn-phrít đang nói, — rằng ông đã tìm ra cách dạy thú vật nói tiếng người, và con Tô-bơ-mo-ri thân yêu của chúng tôi là học trò thành công đầu tiên của ông?

— Đó là vấn đề tôi đã dày công nghiên cứu suốt mười bảy năm qua. — Ông Áp-pin nói. — Nhưng chỉ trong tám chín tháng gần đây tôi mới được đền đáp bằng những tia sáng thành công le lói. Dĩ nhiên tôi đã thí nghiệm trên hàng nghìn con vật, nhưng về sau chỉ với loài mèo, những sinh vật tuyệt vời đã hoà nhập kỳ diệu vào nền văn minh của chúng ta mà vẫn giữ nguyên mọi bản năng hoang dã rất phát triển. Giữa loài mèo, thỉnh thoảng người ta bắt gặp một trí tuệ vượt trội, cũng như giữa đám đông loài người vậy. Và khi tôi làm quen với Tô-bơ-mo-ri một tuần trước đây, tôi nhận ra ngay mình đang tiếp xúc với một con Siêu Mèo có trí thông minh phi thường. Trong những thí nghiệm gần đây tôi đã đi rất xa trên con đường thành công. Với Tô-bơ-mo-ri, như quý vị gọi nó, tôi đã tới đích.

Ông Áp-pin kết thúc lời tuyên bố đáng kinh ngạc của mình bằng một giọng cố gắng gạt bỏ mọi âm hưởng đắc thắng. Không ai nói "Láo!", dù môi Clô-vít có mấp máy uốn thành một từ một âm tiết, nhiều phần là chính từ ấy.

— Có phải ông muốn nói, — cô Rét-cơ hỏi sau một thoáng ngập ngừng, — là ông đã dạy Tô-bơ-mo-ri nói và hiểu được những câu đơn giản, mỗi câu dăm ba tiếng?

— Cô Rét-cơ thân mến, — nhà làm phép lạ kiên nhẫn đáp, — người ta dạy kiểu nhỏ giọt ấy cho trẻ con, cho người kém khai hoá, cho người lớn chậm hiểu. Một khi đã giải quyết được bài toán mở đầu với một con vật có trí thông minh rất phát triển, thì người ta chẳng cần đến những phương pháp ngập ngừng như vậy. Tô-bơ-mo-ri có thể nói tiếng của chúng ta hoàn toàn chuẩn xác.

Lần này Clô-vít nói rất rõ ràng:

— Siêu Láo!

Ngài Uyn-phrít lịch sự hơn, nhưng cũng hoài nghi chẳng kém.

— Hay là ta cho gọi con mèo vào để tự mình phán xét? — Phu nhân Blem-li gợi ý.

Ngài Uyn-phrít đi tìm con vật, còn cả đám ngồi yên chờ đợi một cách uể oải, đinh ninh sắp được xem một màn nói tiếng bụng trong phòng khách, khéo hay vụng tuỳ người.

Một phút sau ngài Uyn-phrít đã quay lại, mặt trắng bệch dưới làn da rám nắng, mắt mở to vì kích động.

— Lạy Chúa, thật đấy!

Sự xúc động của ngài thật đến mức không thể nhầm lẫn được, và những người nghe chồm cả người về phía trước, rạo rực hẳn lên.

Ngã vật xuống một chiếc ghế bành, ngài hổn hển kể tiếp:

— Tôi thấy nó đang ngủ gà ngủ gật trong phòng hút thuốc, tôi gọi nó ra uống trà. Nó hấp háy mắt nhìn tôi như mọi khi, và tôi bảo: "Đi nào, Tô-bi, đừng bắt mọi người chờ." Thế rồi, lạy Chúa, nó kéo dài giọng, bằng một giọng tự nhiên đến khiếp người, bảo rằng lúc nào nó thích thì nó mới đến! Tôi suýt nữa thì nhảy ra khỏi lớp da mình!

Ông Áp-pin thuyết giảng cho những người nghe hoàn toàn không tin. Lời của ngài Uyn-phrít thì lập tức có sức thuyết phục. Cả một dàn đồng ca hỗn độn những tiếng thốt lên kinh ngạc nổi lên, giữa đó nhà khoa học ngồi im lặng thưởng thức trái ngọt đầu tiên của phát minh vĩ đại.

Giữa lúc ồn ào ấy, Tô-bơ-mo-ri bước vào phòng, chân êm như nhung, vẻ dửng dưng có tính toán, đi tới chỗ đám người đang ngồi quanh bàn trà.

Một sự im lặng ngượng ngập, gò bó đột ngột phủ xuống cả đám. Chẳng hiểu sao người ta thấy hơi lúng túng khi phải nói chuyện ngang hàng với một con mèo nhà đã được công nhận là có tài ăn nói.

— Tô-bơ-mo-ri, mày có muốn uống chút sữa không? — Phu nhân Blem-li hỏi, giọng hơi gượng.

— Cũng được. — Nó đáp, bằng một giọng thờ ơ đều đều.

Một cơn rùng mình phấn khích bị nén lại chạy qua những người nghe, và phu nhân Blem-li rót sữa ra đĩa hơi run tay, âu cũng là chuyện dễ tha thứ.

— Ôi, tôi làm đổ khá nhiều mất rồi. — Bà nói, giọng xin lỗi.

— Dù sao thì đó cũng chẳng phải tấm thảm quý của tôi. — Tô-bơ-mo-ri đáp.

Lại một sự im lặng nữa phủ xuống. Rồi cô Rét-cơ, bằng cái giọng tốt nhất của một bà đi thăm hỏi kẻ nghèo trong giáo khu, hỏi xem tiếng người có khó học không. Tô-bơ-mo-ri nhìn thẳng vào cô một lúc, rồi thản nhiên đưa mắt nhìn vào khoảng không giữa phòng. Rõ ràng những câu hỏi nhàm chán không nằm trong kế hoạch sống của nó.

— Mày nghĩ gì về trí thông minh của loài người? — Mây-vít Pe-linh-tơn hỏi, ngập ngừng.

— Trí thông minh của ai, nói cụ thể? — Tô-bơ-mo-ri lạnh lùng hỏi lại.

— Ồ, thì của tôi chẳng hạn. — Mây-vít nói, kèm một tiếng cười yếu ớt.

— Cô đặt tôi vào thế khó xử đấy. — Tô-bơ-mo-ri nói, mà giọng điệu và dáng vẻ của nó chẳng có lấy một mảy may khó xử. — Khi có người đề nghị mời cô đến dự đợt nghỉ này, ngài Uyn-phrít phản đối, bảo rằng cô là người đàn bà đầu óc rỗng tuếch nhất trong số những người ngài quen, và rằng hiếu khách là một chuyện, còn trông nom kẻ đần độn là chuyện khác hẳn. Phu nhân Blem-li đáp rằng chính cái sự thiếu đầu óc của cô là điều khiến cô được mời, vì cô là người duy nhất bà nghĩ ra có thể đủ ngốc để mua lại chiếc xe hơi cũ của họ. Cô biết đấy, cái xe họ gọi là "Niềm ghen tị của Xi-xi-phút", vì cứ đẩy là nó lên dốc ngon lành.

Lời chống chế của phu nhân Blem-li hẳn đã có sức nặng hơn, nếu ngay sáng hôm ấy bà không tình cờ gợi ý với Mây-vít rằng chiếc xe nói trên sẽ rất hợp với cô ở nhà quê.

Thiếu tá Ba-phin nặng nề nhảy vào để đánh lạc hướng.

— Thế còn chuyện mày tằng tịu với cô ả mèo mướp trên chuồng ngựa thì sao, hả?

Vừa nói xong, ai nấy đều nhận ra cái hớ.

— Người ta thường không bàn những chuyện ấy trước công chúng. — Tô-bơ-mo-ri lạnh băng đáp. — Qua chút quan sát thói quen của ông từ khi ông đến nhà này, tôi đoán ông sẽ thấy bất tiện nếu tôi chuyển câu chuyện sang những việc riêng nho nhỏ của ông.

Cơn hoảng loạn tiếp đó không chỉ giới hạn ở ngài thiếu tá.

— Mày có muốn xuống xem chị bếp đã dọn bữa tối cho mày chưa? — Phu nhân Blem-li vội vã gợi ý, làm như không biết rằng ít nhất hai tiếng nữa mới tới giờ ăn tối của Tô-bơ-mo-ri.

— Cảm ơn bà. — Tô-bơ-mo-ri nói. — Vừa uống trà xong, chưa vội thế được. Tôi không muốn chết vì bội thực.

— Mèo có chín mạng cơ mà. — Ngài Uyn-phrít nói, giọng xởi lởi.

— Có thể. — Tô-bơ-mo-ri đáp. — Nhưng chỉ có một cái dạ dày.

— A-đơ-lết! — Bà Coóc-nét kêu lên. — Chị định để con mèo ấy ra ngoài kia, xuống tận nhà dưới mà buôn chuyện về chúng ta với bọn gia nhân hay sao?

Cơn hoảng loạn quả thật đã lan ra toàn thể. Trước hầu hết các cửa sổ phòng ngủ trong toà nhà có chạy một dải lan can trang trí hẹp. Mọi người kinh hãi nhớ ra rằng đó vẫn là lối dạo chơi ưa thích của Tô-bơ-mo-ri vào bất cứ giờ nào, từ đó nó có thể ngắm lũ bồ câu, và có trời mới biết còn ngắm những gì khác nữa. Nếu nó định ôn lại kỷ niệm bằng cái giọng thẳng thừng như hiện giờ, thì hậu quả sẽ còn tệ hơn là bối rối nhiều.

Bà Coóc-nét, người ngồi bàn trang điểm rất lâu, và nước da của bà theo lời đồn thì hay đi đây đi đó nhưng rất đúng giờ, trông cũng khổ sở chẳng kém ngài thiếu tá. Cô Xcra-wen, người viết thơ tình nồng cháy dữ dội mà sống một cuộc đời không chê vào đâu được, chỉ tỏ ra bực bội. Bởi nếu trong đời riêng mình nề nếp và đức hạnh, thì cũng chẳng nhất thiết muốn cả thiên hạ biết. Bơ-ti van Tan, mười bảy tuổi đã hư hỏng đến mức từ lâu chẳng buồn cố hư thêm nữa, mặt tái đi như màu hoa dành dành. Nhưng cậu không phạm sai lầm vọt ra khỏi phòng như Ô-đô Phin-xbơ-ri, một chàng trai trẻ nghe nói đang học để làm mục sư, và có lẽ đang bứt rứt khi nghĩ tới những chuyện tai tiếng mình có thể sẽ nghe về người khác. Clô-vít đủ bình tĩnh để giữ bề ngoài điềm nhiên. Trong bụng, anh đang tính xem phải mất bao lâu mới đặt mua được qua mục rao vặt trên báo một hộp chuột cảnh, để làm tiền bịt miệng.

Ngay cả trong một tình thế tế nhị như lúc này, Ác-nét Rét-cơ cũng không chịu nổi việc đứng mãi ở hậu trường.

— Trời ơi, sao tôi lại đến đây làm gì cơ chứ? — Cô hỏi, đầy kịch tính.

Tô-bơ-mo-ri lập tức chộp lấy cơ hội.

— Căn cứ vào những gì cô nói với bà Coóc-nét trên bãi cỏ hôm qua, thì cô đến đây vì cái ăn. Cô bảo nhà Blem-li là những người buồn tẻ nhất mà cô từng đến ở chơi, nhưng họ đủ khôn để thuê được một đầu bếp hạng nhất, không thì khó mà có ai chịu đến lần thứ hai.

— Không có một lời nào là thật cả! Tôi xin bà Coóc-nét làm chứng... — Ác-nét kêu lên, bẽ mặt.

— Sau đó bà Coóc-nét có nhắc lại lời cô với Bơ-ti van Tan, — Tô-bơ-mo-ri nói tiếp, — và bảo: "Con mụ ấy đúng là đồ chết đói đi biểu tình, chỗ nào có bốn bữa no một ngày là mụ mò tới." Còn Bơ-ti van Tan thì nói...

Tới đây thì bản biên niên may thay dừng lại. Tô-bơ-mo-ri vừa thoáng thấy con mèo đực to lông vàng của nhà mục sư đang len lỏi qua lùm cây về phía dãy chuồng ngựa. Nhanh như chớp, nó biến mất qua ô cửa sổ lớn đang mở.

Học trò quá xuất sắc vừa biến mất, Coóc-nê-li-út Áp-pin thấy mình bị vây giữa một trận cuồng phong những lời trách móc cay đắng, những câu hỏi lo âu và những lời van nài hoảng sợ. Trách nhiệm cho tình cảnh này là ở ông, và ông phải ngăn cho mọi chuyện đừng tệ thêm. Câu hỏi đầu tiên ông phải trả lời là Tô-bơ-mo-ri có thể truyền cái tài nguy hiểm của nó cho những con mèo khác không. Ông đáp rằng có thể nó đã truyền nghề mới cho cô bạn thân là ả mèo trên chuồng ngựa, nhưng khó mà sự dạy dỗ của nó đã lan rộng hơn thế.

— Vậy thì, — bà Coóc-nét nói, — Tô-bơ-mo-ri có thể là một con mèo quý và được cưng chiều lắm, nhưng tôi chắc chị cũng đồng ý, A-đơ-lết, rằng phải trừ khử cả nó lẫn con mèo chuồng ngựa ngay, không chậm trễ.

— Chị tưởng tôi thích thú gì mười lăm phút vừa rồi chắc? — Phu nhân Blem-li cay đắng nói. — Nhà tôi và tôi rất quý Tô-bơ-mo-ri, ít ra là trước khi cái tài khủng khiếp ấy được nhồi vào nó. Còn bây giờ, dĩ nhiên, chỉ còn mỗi một cách là giết nó càng sớm càng tốt.

— Ta có thể bỏ ít thuốc độc vào mấy mẩu thức ăn thừa nó vẫn được cho vào bữa tối. — Ngài Uyn-phrít nói. — Còn con mèo chuồng ngựa thì tôi sẽ tự tay đi dìm nước. Bác xà ích sẽ buồn lắm khi mất con mèo cưng, nhưng tôi sẽ bảo là cả hai con đều mắc một thứ bệnh ghẻ rất dễ lây, và ta sợ nó lan sang chuồng chó.

— Nhưng còn phát minh vĩ đại của tôi! — Ông Áp-pin phản đối. — Sau bao nhiêu năm nghiên cứu và thí nghiệm...

— Ông có thể đi mà thí nghiệm trên đàn bò ở trang trại, chúng được quản thúc đàng hoàng. — Bà Coóc-nét nói. — Hoặc trên lũ voi ở vườn bách thú. Người ta bảo voi thông minh lắm, mà chúng lại có cái ưu điểm là không lén lút mò vào phòng ngủ của chúng ta, chui xuống gầm ghế và đủ thứ chỗ khác.

Một vị tổng lãnh thiên thần hân hoan loan báo ngày tận thế, rồi nhận ra nó trùng ngay vào mùa đua thuyền, không thể tha thứ được, nên đành phải hoãn vô thời hạn, chắc cũng khó mà ỉu xìu hơn Coóc-nê-li-út Áp-pin trước cách người ta đón nhận thành tựu tuyệt vời của ông. Tuy vậy dư luận đã quay lưng với ông. Thật ra, nếu đem chuyện ra hỏi ý kiến chung, thì có lẽ một thiểu số đáng kể sẽ bỏ phiếu cho ông cùng ăn món thuốc độc.

Lịch tàu chạy không thuận, cộng thêm cái nôn nóng muốn thấy chuyện này kết thúc, khiến khách khứa chưa thể giải tán ngay. Nhưng bữa tối hôm ấy chẳng phải là một thành công giao tế. Ngài Uyn-phrít vừa trải qua một phen khá vất vả với con mèo chuồng ngựa, rồi sau đó với bác xà ích. Ác-nét Rét-cơ phô trương việc chỉ ăn một mẩu bánh mì nướng khô, cắn nó như cắn kẻ thù riêng. Mây-vít Pe-linh-tơn giữ một sự im lặng đầy thù hằn suốt bữa. Phu nhân Blem-li cứ nói luôn miệng những điều bà hy vọng là câu chuyện, nhưng mắt bà dán vào ô cửa. Một đĩa cá vụn đã được tẩm thuốc cẩn thận đặt sẵn trên tủ bát, nhưng món ngọt, món mặn rồi tráng miệng lần lượt qua đi, mà chẳng thấy Tô-bơ-mo-ri xuất hiện, cả ở phòng ăn lẫn dưới bếp.

Bữa tối như đám tang ấy còn là vui vẻ, so với cuộc thức canh sau đó trong phòng hút thuốc. Ăn uống ít ra còn là thứ để đánh lạc hướng và che đậy nỗi ngượng ngùng bao trùm. Còn đánh bài thì không thể nào, khi thần kinh và tính khí ai nấy đều căng như dây đàn. Sau khi Ô-đô Phin-xbơ-ri hát một bài tình ca não nề trước một cử toạ lạnh như băng, mọi người ngầm hiểu với nhau là tránh nhạc. Mười một giờ, gia nhân đi ngủ, báo rằng cái cửa sổ nhỏ ở phòng chạn vẫn để mở như thường lệ, cho Tô-bơ-mo-ri đi riêng. Khách khứa chăm chỉ đọc hết chồng tạp chí mới, rồi dần dần lùi về những bộ sách thể thao và những tập báo trào phúng đóng bìa. Phu nhân Blem-li đều đặn xuống phòng chạn, lần nào quay lên cũng mang một vẻ chán chường ủ rũ khiến chẳng ai cần hỏi.

Hai giờ sáng, Clô-vít phá tan sự im lặng đang ngự trị.

— Đêm nay nó chẳng về đâu. Giờ này có khi nó đang ở toà soạn báo địa phương, đọc cho người ta chép kỳ đầu tập hồi ký của nó. Cuốn sách của bà phu nhân gì gì đó chẳng là cái đinh gì. Đây sẽ là sự kiện của năm.

Góp xong phần ấy vào niềm vui chung, Clô-vít đi ngủ. Cách những quãng thật lâu, những người khác lần lượt theo gương anh.

Sáng sớm, gia nhân đi mang trà đến từng phòng, và trước một câu hỏi giống hệt nhau, họ đáp một câu giống hệt nhau. Tô-bơ-mo-ri chưa về.

Bữa điểm tâm còn khó chịu hơn bữa tối, nếu có thể. Nhưng trước khi nó kết thúc thì tình hình đã được giải toả. Xác Tô-bơ-mo-ri được mang vào từ lùm cây, nơi bác làm vườn vừa phát hiện ra nó. Căn cứ vào những vết cắn trên cổ và nhúm lông vàng bám đầy móng vuốt, thì rõ ràng nó đã gục ngã trong một trận chiến không cân sức với con mèo đực to lớn của nhà mục sư.

Tới trưa, phần lớn khách khứa đã rời toà nhà. Và sau bữa trưa, phu nhân Blem-li đã đủ bình tâm để viết một lá thư hết sức khó chịu gửi sang nhà mục sư, về việc mất con vật cưng quý giá.

Tô-bơ-mo-ri là học trò thành công duy nhất của ông Áp-pin, và định mệnh đã không cho nó có người kế tục. Vài tuần sau, ở vườn bách thú thành phố Đrét-xđen bên Đức, một con voi trước đó chưa từng tỏ ra cáu kỉnh, đã bứt xích và giết chết một người Anh có vẻ như đã trêu chọc nó. Báo chí đưa tên nạn nhân lúc thì là Ốp-pin, lúc thì là Ép-pơ-lin, nhưng tên thánh thì được ghi trung thành là Coóc-nê-li-út.

— Nếu ông ta đem động từ bất quy tắc tiếng Đức ra thử với con vật tội nghiệp, — Clô-vít nói, — thì đáng đời ông ta lắm.

— Hết —