Cậu bé câm và giấc ngủ nghìn năm

Chương 1: Cậu bé câm và giấc ngủ nghìn năm

Ai ai cũng nói thanh nhàn là tốt, nhưng gặp lúc nhàn, ai chịu để thân mình được nhàn? Chẳng phải gặp nhàn mà không nhàn được, chỉ vì người thanh nhàn đâu phải hạng người tầm thường.

Nay hãy nói về một chữ nhàn. Chữ nhàn viết là chữ môn, tức cái cửa, ở giữa có chữ nguyệt, tức vầng trăng. Các vị xem vầng trăng sáng kia, chỉ thấy nó vội vã lọt qua cửa sổ, vào tận trong nhà, mà ánh sáng trên trời thì vẫn đứng yên, lạnh nhạt vô tâm. Người học được như trăng, ấy là giữa ồn ào mà giữ được tĩnh lặng, mới gọi là nhàn thật.

Có người bảo: người sống ở đời, nửa phần bận, nửa phần nhàn. Như ban ngày làm việc là bận, đêm đi ngủ là nhàn. Nào biết kẻ ban ngày bận rộn làm việc thì tinh thần tán loạn. Ngày nghĩ gì, đêm mơ nấy. Đến hồn vía lúc ngủ cũng bận rộn, đâu được thanh nhàn tự tại?

Xưa có một vị tiên trưởng họ Trang tên Chu, ngủ mơ hoá thành bướm, bay lượn nhởn nhơ, rất là vui sướng. Tỉnh dậy, ông vẫn còn ngỡ mình là bướm hoá thân. Chỉ vì trong lòng không vướng bận việc gì, tiêu dao phóng khoáng, nên mới có giấc mộng ấy. Trên đời bao nhiêu kẻ thèm ngủ, sao chẳng thấy người thứ hai mơ thành bướm? Đủ thấy trong giấc ngủ cũng chia ra nhàn với bận.

Chưa bàn nhàn hay bận, chỉ cần một khi bước vào cửa ải danh lợi, thì đến giấc ngủ cũng chẳng được thoả. Vì thế thơ xưa nói: quan trong triều chờ chầu, canh năm rét buốt; tướng quân giáp sắt đêm vượt cửa ải. Chùa trên núi mặt trời đã cao mà sư chưa dậy, tính ra danh lợi chẳng bằng nhàn.

Sách tướng Thiên Tâm có câu: lên giường là ngủ ngay, ắt là bậc cao nhân; gối đầu mà không ngủ được, ắt chẳng phải khách nhàn. Người nay lòng mang danh lợi, lên giường rồi nghĩ trăm nghĩ nghìn, sao ngủ ngay được? Đến lúc ngủ được, bỗng lại giật mình tỉnh giấc. Cũng có hạng người mê mê man man, lấy ngày làm đêm, ngủ mãi không thôi, phần nhiều vì rượu chè trai gái quá độ, tay chân rã rời, hoặc vì sầu muộn vấn vương, tâm thần rối loạn. Tóm lại đều không được cái thú thật của giấc ngủ.

Nay hãy nói người thứ nhất được cái thú trong giấc ngủ, không ai hơn tiên sinh Trần Đoàn. Sao biết được? Có thơ làm chứng: tối tăm mờ mịt, một cõi trời trong giấc ngủ, không nóng không lạnh, cũng chẳng có năm tháng. Bành Tổ sống tám trăm tuổi, cũng không bằng một giấc ngủ của Trần Đoàn.

Tục truyền Trần Đoàn một giấc ngủ tám trăm năm. Thật ra Trần Đoàn chỉ thọ một trăm mười tám tuổi. Dù nói ông thoát xác thành tiên, cũng chẳng có lẽ nào một giấc ngủ tám trăm năm. Đó là lời nói đùa, chỉ để nói ông ngủ nhiều thức ít. Ông từng hai lần ẩn trong núi danh tiếng, bốn lần từ chối chiếu vua, suốt đời không gần nữ sắc, không dính việc đời, nên bước nào cũng thanh nhàn. Ngay giấc ngủ của ông cũng là phép nén khí của nhà tiên, người khác không học được.

Các vị hẳn sẽ hỏi: ông ẩn ở hai ngọn núi nào, từ chối chiếu của bốn triều vua nào? Có thơ làm chứng: Ngũ Đại rối ren khói lửa, chớp mắt từ Đường sang Chu rồi lại đến triều Tống. Bao nhiêu chim đẹp chui vào lồng, riêng con hạc tiên trong mây thì không gọi được.

Chuyện kể tiên sinh Trần Đoàn tên chữ là Đồ Nam, biệt hiệu Phù Dao Tử, người Chân Nguyên, đất Bạc Châu. Lên năm sáu tuổi vẫn chưa biết nói, người ta gọi cậu là "thằng bé câm".

Một hôm, cậu đang chơi bên bờ nước, gặp một người đàn bà mặc áo xanh, tự xưng là Mao Nữ. Bà bế Trần Đoàn vào núi, cho uống nước ngọc. Trần Đoàn liền biết nói, thấy trong lòng sáng sủa thông suốt. Mao Nữ lấy một cuốn sách nhét vào lòng cậu, lại tặng một bài thơ: mầm thuốc hái chưa đầy giỏ, lại trèo lên đỉnh núi cao. Ngoảnh lại chỉ đường về, cùng nhau đi vào làn khói biếc.

Trần Đoàn về nhà, bỗng đọc ra bốn câu thơ ấy. Cha mẹ cả kinh, hỏi:

— Bốn câu thơ này ai dạy con?

Trần Đoàn kể lại duyên cớ, lấy cuốn sách trong ngực ra xem, thì là một cuốn Chu Dịch. Trần Đoàn đọc thuộc ngay, hiểu được đại ý của bát quái. Từ đó sách gì cậu cũng đọc, riêng cuốn Chu Dịch thì ngồi nằm không rời. Cậu lại thích đọc Hoàng Đình, Lão Tử, phơi phới có chí lánh đời.

Năm mười tám tuổi, cha mẹ đều mất. Ông đem hết gia tài phân phát cho họ hàng làng xóm, tự mình chỉ mang theo một cái nồi đá, lên núi Ẩn Sơn trong huyện ở. Ông mơ thấy Mao Nữ truyền cho phép luyện hình về khí, luyện khí về thần, luyện thần về hư, bèn theo đó mà tu, chân không bước vào thành thị.

Sĩ đại phu đời Lương đời Đường ngưỡng mộ tiếng tăm tiên sinh họ Trần như thần tiên sống, muốn được gặp một lần mà không được. Có ai đến thăm, tiên sinh liền nằm nghiêng, không tiếp. Người ta thấy ông ngủ ngáy không dậy, đành thở dài bỏ về.

— Hết chương 1 —