Trọn vẹn một đời Giôn Hốp-kin

Người ta vẫn nói, chưa nếm qua nghèo đói, tình yêu và chiến trận thì chưa biết hết vị đời. Câu ấy đúng đến mức những ai mê triết lý cô đặc hẳn phải gật gù. Ba thứ ấy gom gần trọn mọi điều đáng biết trên đời. Kẻ nghĩ nông có khi cho rằng nên thêm giàu sang vào danh sách. Không phải vậy. Khi một người nghèo bỗng mò thấy đồng hai mươi lăm xu lọt qua chỗ rách, nằm quên lâu ngày trong lớp lót áo gi-lê, thì cái sướng anh ta chạm tới còn sâu hơn mọi điều mà một nhà triệu phú dám mơ.

Hình như đấng khôn ngoan cai quản cuộc đời đã tính cả rồi, rằng con người phải được rèn qua ba cảnh ấy, và chẳng ai trốn thoát được cả ba. Ở chốn thôn quê, ba chữ ấy không nặng ký lắm. Nghèo thì bớt ngặt, yêu thì vừa phải, còn chiến tranh co lại thành mấy vụ cãi nhau về bờ rào với lũ gà nhà hàng xóm. Phải lên thành phố, câu châm ngôn của chúng ta mới thật đúng và thật mạnh. Và phải đợi tới một anh chàng tên là Giôn Hốp-kin, mới có người nhồi đủ cả ba trải nghiệm ấy vào một khoảng thời gian ngắn ngủn.

Căn hộ nhà Hốp-kin giống hệt nghìn căn hộ khác. Ở một cửa sổ có chậu cây cao su. Ở cửa sổ kia có con chó sục ghẻ bọ chét ngồi chờ, không biết bao giờ mới tới lượt mình được thời.

Giôn Hốp-kin giống hệt nghìn người khác. Anh làm công, hai mươi đô-la một tuần, trong một toà nhà gạch đỏ chín tầng, chỗ thì Bảo hiểm, chỗ thì Máy tời Bắc-cơn, chỗ chữa Chai chân, chỗ Cho vay, chỗ bán Ròng rọc, chỗ Tân trang khăn lông, chỗ Bảo đảm biết nhảy van-xơ sau năm buổi, chỗ làm Chân tay giả. Anh làm ở chỗ nào, chúng ta chẳng cần moi ra từ mấy tấm biển ngoài cửa ấy.

Bà Hốp-kin cũng giống hệt nghìn bà khác. Chiếc răng bịt vàng, cái tính ưa ngồi một chỗ, cơn thèm đi dạo chiều chủ nhật, thói chạy ra hàng đồ nguội mua món ăn sẵn về làm như nhà nấu, cơn sốt hàng hạ giá ở cửa hàng bách hoá, cái cảm giác mình hơn hẳn bà ở phòng trước tầng ba, người cài lông đà điểu thật mà chuông cửa lại đề hai cái tên, những giờ dính chặt như hồ dán bên bậu cửa sổ, cái tài né người đi thu tiền góp, và lòng say mê không mệt mỏi với cái ống thang tải đồ, nơi nghe được chuyện cả toà nhà. Bà có đủ mọi nét của dân ở căn hộ thành phố New York.

Xin thêm một chút lý sự nữa thôi, rồi câu chuyện sẽ chạy.

Ở Thành phố Lớn, chuyện to và chuyện bất ngờ xảy ra luôn. Anh rẽ qua một góc phố và đâm gọng ô vào mắt ông bạn cũ từ thác Cút-tơ-nai. Anh thong thả ra công viên định ngắt một bông cẩm chướng, thế là, ôi chao, cướp nhảy ra đánh anh, xe cứu thương chở anh vào bệnh viện, anh cưới cô y tá, rồi ly dị, rồi bị kẹt khi đang bán khống cổ phiếu, rồi đứng xếp hàng nhận bánh mì phát chẩn, rồi cưới một cô gái thừa kế, lấy đồ giặt về và đóng tiền hội quán. Tất cả hình như chỉ trong một cái chớp mắt. Anh đi trên phố, một ngón tay vẫy anh, một chiếc khăn tay đánh rơi cho anh nhặt, một viên gạch rơi trúng đầu anh, dây cáp thang máy đứt hoặc ngân hàng của anh vỡ nợ, bữa ăn nhà hàng hoặc bà vợ không hợp với anh, và Số phận tung anh lên xuống như vụn nút bần trong chai rượu do một gã bồi chưa nhận tiền boa mở ra. Thành phố là một đứa trẻ lanh lợi, còn anh là lớp sơn đỏ trên món đồ chơi của nó, và nó liếm anh sạch trơn.

Ăn xong một bữa tối gói gọn, Giôn Hốp-kin ngồi trong căn hộ hẹp vừa khít như đôi găng tay. Anh ngồi trên chiếc ghế dài bọc vải lốm đốm, mắt no nê nhìn bức tranh "Cơn bão" đóng đinh trên tường, thứ Nghệ thuật Mang đến Tận nhà Nhân dân. Bà Hốp-kin đều đều kể về mùi thức ăn bay sang từ căn hộ bên kia hành lang. Con chó sục ghẻ nhìn Hốp-kin bằng ánh mắt ghê tởm, nhe ra một chiếc răng ghét người.

Ở đây chẳng có nghèo đói, chẳng có tình yêu, cũng chẳng có chiến trận. Nhưng chính trên những cành khô như thế, người ta vẫn ghép được đủ ba thứ làm nên một đời trọn vẹn.

Giôn Hốp-kin cố rắc vài hạt nho khô chuyện trò vào khối bột nhạt thếch của đời sống.

— Ở sở đang lắp thang máy mới, — anh nói, — mà ông chủ cạo râu rồi đấy.

— Thật thế à! — bà Hốp-kin đáp.

— Ông Uýp-pơn, — Giôn kể tiếp, — hôm nay mặc bộ đồ mùa xuân mới đi làm. Anh thấy đẹp lắm. Màu xám, có...

Anh bỗng ngừng lại, như vừa bị một nhu cầu cồn cào chụp lấy.

— Chắc anh ra góc phố mua điếu xì-gà năm xu, — anh kết thúc.

Giôn Hốp-kin cầm mũ, lần xuống những hành lang và cầu thang mốc meo của toà nhà.

Không khí buổi tối dịu dàng. Ngoài đường vang những tiếng la vô tư của lũ trẻ đang chơi theo những vần điệu, những câu hát bí ẩn chỉ chúng mới hiểu. Người lớn chiếm các bậc cửa, thong thả rít tẩu và buôn chuyện. Lạ thay, những chiếc thang thoát hiểm lại là chỗ của từng cặp tình nhân, mà họ chẳng hề muốn thoát khỏi đám cháy đang bốc lên, vì chính họ ra đó để quạt cho nó cháy to hơn.

Tiệm xì-gà góc phố mà Giôn Hốp-kin nhắm tới là của một người tên Phrét-mây-ơ. Ông này nhìn trái đất như một mỏm đất cằn cỗi.

Hốp-kin chưa từng mua ở đây. Anh bước vào, vui vẻ gọi đùa: "Cho một cuộn lá khô, hạng rẻ nhất, năm xu thôi." Câu đùa ấy làm nỗi bi quan của Phrét-mây-ơ sâu thêm một tầng, nhưng ông vẫn bày ra một loại xì-gà suýt soát đúng như yêu cầu. Hốp-kin cắn đứt đầu điếu thuốc, châm lửa ở ngọn đèn ga treo. Anh sờ túi định trả tiền, thì chẳng có lấy một xu.

— Này ông bạn, — anh thật thà giải thích, — tôi ra mà quên mang tiền lẻ. Lần sau đi qua tôi đưa ông năm xu nhé.

Niềm vui dâng trào trong tim Phrét-mây-ơ. Đây rồi, bằng chứng cho niềm tin của ông rằng thế giới đã thối nát và con người là cái ác biết đi. Không nói một lời, ông vòng qua đầu quầy và lao vào khách hàng một cách hăng say. Hốp-kin đâu phải hạng người chịu làm bao cát cho một lão bán thuốc lá bi quan. Đáp lại cú đá nồng nhiệt của nhà buôn chỉ bán trả tiền ngay ấy, anh tặng ngay cho Phrét-mây-ơ một con mắt thâm sì như lá xì-gà hảo hạng.

Đà tấn công của địch đẩy phòng tuyến Hốp-kin lùi ra vỉa hè. Ở đó trận đánh càng dữ. Pho tượng ông thổ dân bằng gỗ hiền lành với nụ cười chạm khắc, vẫn đứng làm biển trước tiệm, bị xô đổ chỏng chơ. Đám người trên phố vốn khoái cảnh đổ máu xúm lại xem cuộc đấu hăng say.

Rồi tất nhiên, viên cảnh sát xuất hiện, kéo theo bao phiền phức cho cả kẻ đánh lẫn người bị đánh. Giôn Hốp-kin vốn là công dân hiền lành, tối tối ngồi trong căn hộ giải đố chữ, nhưng anh không thiếu cái tinh thần kháng cự gốc rễ, thứ bùng lên cùng cơn hăng máu. Anh đẩy viên cảnh sát ngã nhào vào sạp hàng của tiệm tạp hoá bày trên vỉa hè, rồi tặng Phrét-mây-ơ một cú đấm khiến ông ta tạm thời hối hận vì đã không đặt lệ cho vài khách hàng nợ năm xu. Xong, Hốp-kin hăng hái co giò chạy dọc vỉa hè. Lão bán xì-gà và viên cảnh sát bám sát phía sau. Bộ đồng phục của viên cảnh sát lúc ấy lấm lem lòng đỏ lòng trắng, chứng minh rất rõ vì sao tấm biển của tiệm tạp hoá ghi: "Trứng rẻ nhất thành phố".

Đang chạy, Hốp-kin chợt nhận ra một chiếc ô-tô đua đỏ chót, to và thấp, cứ chạy song song với mình dưới lòng đường. Chiếc xe áp sát vỉa hè, người lái ra hiệu cho Hốp-kin nhảy lên. Anh nhảy luôn, không chậm một nhịp, và rơi phịch xuống chiếc ghế bọc nhung đỏ bên cạnh tài xế. Cỗ máy to lớn ho lên mấy tiếng nhỏ dần rồi bay vụt đi như con hải âu xuống đại lộ phía cuối phố.

Người lái im lặng phóng xe. Hắn che kín đến không đoán nổi là ai, sau cặp kính bảo hộ và bộ đồ tài xế trông như quỷ sứ.

— Cảm ơn nhiều nhé, ông bạn, — Hốp-kin nói to, lòng đầy biết ơn. — Ông có máu thể thao đấy, chắc ông chẳng ưa cảnh hai thằng xúm vào đánh một. Chút nữa là tôi bị tóm rồi.

Người tài xế không tỏ ra là đã nghe thấy. Hốp-kin nhún vai, nhai điếu xì-gà mà hàm răng anh đã cắn chặt suốt cuộc ẩu đả.

Mười phút sau, xe rẽ vào cổng xe ngựa đang mở của một dinh thự đá nâu nguy nga rồi đứng lại. Người tài xế nhảy xuống, nói:

— Mau lên. Bà chủ, bà sẽ giải thích. Ông sẽ có vinh dự lớn lắm, thưa ông. Ôi, giá mà bà chủ nhờ Ác-măng làm việc này! Nhưng không, tôi chỉ là một người tài xế.

Vừa nói vừa vung tay rối rít, người tài xế dẫn Hốp-kin vào nhà. Anh được đưa vào một phòng khách nhỏ nhưng xa hoa. Một thiếu phụ trẻ, đẹp như trong mộng, đứng lên khỏi ghế. Trong mắt nàng âm ỉ một cơn giận rất hợp với nàng. Đôi lông mày cong vút, mảnh như sợi chỉ, cau lại thành một cái nhíu mày xinh không tả nổi.

— Thưa bà, — người tài xế cúi rạp, — tôi xin trân trọng thưa với bà rằng tôi đã tới nhà ông Lông nhưng ông ấy đi vắng. Trên đường về, tôi thấy quý ông đây đang chiến đấu với, nói sao nhỉ, với một đối thủ đông gấp bội. Ông ấy đánh với năm, mười, ba mươi người, cả cảnh binh nữa. Vâng, thưa bà, ông ấy đã, cái mà người ta gọi là "nện", nện một, ba, tám ông cảnh sát. Ông Lông đi vắng thì tôi tự nhủ quý ông này sẽ phục vụ bà rất tốt, nên tôi đưa ông ấy về đây.

— Được rồi, Ác-măng, — thiếu phụ nói, — anh lui đi.

Nàng quay sang Hốp-kin.

— Tôi sai tài xế đi đón anh họ tôi, Oan-tơ Lông, — nàng nói. — Trong nhà này có một người đã xúc phạm và đối xử tệ với tôi. Tôi kêu với cô tôi, thì cô chỉ cười. Ác-măng bảo anh can đảm. Thời buổi tầm thường này, người vừa can đảm vừa hào hiệp hiếm lắm. Tôi có thể trông vào anh được không?

Giôn Hốp-kin nhét mẩu xì-gà còn lại vào túi áo. Anh nhìn người đẹp đầy sức quyến rũ ấy và lần đầu tiên rùng mình vì hơi thở lãng mạn. Đó là thứ tình yêu của hiệp sĩ, chẳng có chút gì phụ bạc căn hộ với con chó ghẻ và người vợ anh đã chọn. Anh cưới bà ấy sau một buổi dã ngoại của Hội nữ công nhân dán nhãn, chi hội số hai, chỉ vì bị thách, lại đánh cược mấy cái mũ mới với một chầu súp nghêu cho cả bọn với thằng bạn Bi-li Mắc-ma-nớt. Còn thiên thần đang van anh cứu giúp đây thì cao xa quá, chẳng thể nào đi với súp nghêu. Mà mũ ấy à, phải là vương miện vàng nạm ngọc cho nàng mới xứng!

— Này, — Giôn Hốp-kin nói, — cô cứ chỉ cho tôi cái thằng cô đang bực là được. Xưa nay tôi bỏ phí tài đánh nhau của mình, nhưng tối nay là tối tôi bận rộn đấy.

— Hắn ở trong kia, — thiếu phụ chỉ vào một cánh cửa đóng. — Đi nào. Anh chắc là anh không chùn bước, không sợ hãi chứ?

— Tôi á? — Giôn Hốp-kin nói. — Cô cho tôi một bông hồng trong bó cô đang cài đi, được không?

Thiếu phụ đưa anh một bông hồng đỏ thắm. Giôn Hốp-kin hôn bông hoa, nhét vào túi áo gi-lê, mở cửa bước vào. Đó là một thư phòng đẹp đẽ, ánh đèn dịu mà sáng. Một chàng trai trẻ đang ngồi đọc sách.

— Anh nên học sách phép lịch sự thì hơn, — Giôn Hốp-kin nói cộc lốc. — Đứng dậy đây, tôi dạy cho vài bài. Dám hỗn với phụ nữ hả?

Chàng trai có vẻ hơi ngạc nhiên. Rồi anh ta uể oải đứng lên, khéo léo nắm lấy hai cánh tay Giôn Hốp-kin và dẫn anh đi, không cưỡng nổi, ra tận cửa trước.

— Coi chừng đấy, Ran-phơ Bran-xcôm! — thiếu phụ vừa theo ra vừa kêu lên. — Anh làm gì người hào hiệp đã định bảo vệ tôi thì liệu hồn!

Chàng trai nhẹ nhàng đẩy Giôn Hốp-kin ra khỏi cửa rồi đóng lại.

— Bét này, — anh ta điềm tĩnh nói, — anh mong em đừng đọc tiểu thuyết lịch sử nữa. Làm thế quái nào mà gã kia vào được đây?

— Ác-măng đưa vào đấy, — cô gái đáp. — Em thấy anh xấu bụng kinh khủng, không cho em nuôi con chó Xanh Bẹc-na ấy. Em sai Ác-măng đi gọi anh Oan-tơ. Em giận anh quá mà.

— Biết điều đi nào, Bét, — chàng trai khoác tay cô. — Con chó đó không an toàn đâu. Nó cắn hai ba người ở trại chó rồi. Thôi nào, mình đi bảo cô là mình làm lành rồi nhé.

Họ khoác tay nhau đi vào trong.

Giôn Hốp-kin đi bộ về căn hộ. Cô con gái năm tuổi của bác gác cổng đang chơi trên bậc thềm. Hốp-kin tặng bé một bông hồng đỏ thắm xinh xinh rồi đi lên lầu.

Bà Hốp-kin đang lúi húi với mấy lọn giấy cuốn tóc.

— Mua được xì-gà chưa? — bà hỏi, chẳng mấy quan tâm.

— Được rồi, — Hốp-kin đáp, — rồi anh đi lòng vòng ngoài kia một lúc. Trời tối nay dễ chịu.

Anh ngồi xuống chiếc ghế dài bọc vải lốm đốm, lấy mẩu xì-gà ra, châm lửa, và ngắm những hình người uyển chuyển trong bức "Cơn bão" trên bức tường trước mặt.

— Anh đang kể em nghe, — anh nói, — về bộ đồ của ông Uýp-pơn. Màu xám, có ô kẻ chìm, trông đẹp lắm.

— Hết —