Ông thợ mộc và viên ngoại họ Vương

Chương 1: Ông thợ mộc và viên ngoại họ Vương

Việc đời do trời chớ gượng cầu, cần chi khổ sở dụng mưu sâu. No đủ ba bữa thường biết đủ, gặp được buồm xuôi hãy thu về. Gây chuyện chuyện sinh bao giờ dứt? Hại người người hại mấy khi thôi? Oan gia nên cởi không nên buộc, ai nấy quay đầu ngẫm về sau.

Chuyện kể bản triều từ khi Hồng Vũ gia mở nền, truyền tới Vạn Lịch gia là đời vua thứ mười ba. Trong đó nói riêng huyện Tiến Hiền, phủ Nam Xương, Giang Tây có một người họ Trương tên Quyền. Tổ tiên vốn nhà giàu, bị bắt làm chức lương trưởng, tức người đứng ra thu thóc thuế cho cả vùng. Nào ngờ chính cái chức lương trưởng ấy làm sạt nghiệp, nhà cửa ruộng vườn lần lượt bán sạch. Truyền tới đời cha Trương Quyền thì không còn một tấc đất, vậy mà cái dịch ấy vẫn chưa thoát được. Sát vách là một cửa hàng thợ mộc nhỏ của người Huy Châu. Trương Quyền thuở nhỏ suốt ngày đứng trước cửa hàng ấy xem, cầm rìu đục của thợ tập làm, vốn chỉ là trò nghịch. Không ngờ cha mẹ vì nhà nghèo, thấy con không có nghề gì, bèn cho nó học luôn nghề ấy. Sau cha mẹ mất, ông thợ mộc Huy Châu cũng già về quê, Trương Quyền bèn đứng ra trông cửa hàng. Vì làm người thật thà nên có nhiều khách, chật vật mấy năm, cưới được người vợ họ Trần. Hai vợ chồng tạm sống qua ngày. Ngặt vì việc dịch ở làng vẫn còn quấy nhiễu luôn, Trương Quyền bàn với vợ, rời quê cũ, dọn tới cạnh đình Hoàng Hoa ngoài cửa Xương Môn, Tô Châu, mở một cửa hàng nhỏ, tự đặt biệt hiệu, viết lên tường vôi trắng hai hàng chữ lớn: "Trương Ngưỡng Đình, người Giang Tây, đóng đồ gỗ chắc bền, không lỡ hẹn khách."

Trương Quyền từ khi tới Tô Châu, làm ăn suôn sẻ, cũng khá dư dả. Lại liền hai năm sinh hai đứa con trai. Có câu: chỉ lo không đẻ, chẳng lo không lớn. Chẳng mấy mà đã bảy tám tuổi, cho tới học ở một nhà học nghĩa bên hàng xóm. Đứa lớn đặt tên Đình Tú, đứa nhỏ gọi là Văn Tú. Trong lớp có chừng mười đứa trẻ, chỉ có hai anh em dạy là biết. Chẳng mấy năm đã đọc kinh sách thuộc nhừ. Tới khi Đình Tú mười ba tuổi, Văn Tú mười hai, đều mặt mày thanh tú, dáng người hiên ngang. Lúc ấy thầy đã dạy tập làm văn, tập bố cục, gọt câu chữ. Trương Quyền tuy là người làm nghề tay, thấy hai con chăm học cũng có lòng mong chúng tiến lên.

Ai ngờ năm ấy cả mùa thu không mưa, thành một năm hạn đói, ngọn cỏ cũng không còn. Nhà giàu có thóc lại đóng kho không bán. Khổ nhất là dân nhỏ, già trẻ chết đói vô số. Quan phủ trông không đành, mở kho nghĩa thương phát chẩn, nhưng phát ra tay dân chẳng được ba bốn phần mười, còn lại thành của nhà bọn nha lại. Lại phát gạo cho các chùa nấu cháo cứu dân nghèo, nhưng gạo lại bị bớt xén, một bát cháo chẳng được mấy hạt. Có chỗ còn trộn cả trấu cám mùn gỗ vào, ai ăn cũng nôn mửa, thường lại chết nhanh hơn. Người trên cứ ngỡ trăm họ đều được nhờ ơn, nào biết bên dưới gian lận đủ đường, có tiếng mà không có miếng. Thật là: mặc quan thanh như nước, khó thoát nha lại trơn như mỡ.

Trương Quyền gặp năm đói, đành cho hai con nghỉ học, dạy chúng làm nghề mộc. Hai đứa trời sinh sáng dạ, mấy ngày đã học được, lại làm khéo hơn cả thợ già lâu năm mấy phần, khiến Trương Quyền mừng tươi cả mặt. Chỉ có điều nghề thì biết, đồ làm ra bày trước cửa lại chẳng ai mua. Chẳng bao lâu, chút vốn dành dụm ngày thường dần dần cạn sạch, đến áo quần cũng đem cầm lấy ăn. Trương Quyền trong lòng cuống, bàn với vợ muốn tìm chỗ làm thuê một thời gian cho qua năm đói rồi tính. Đi mấy ngày chẳng có chỗ nào, đành lại ngồi trước cửa bào đẽo đồ gỗ, ngóng mỏi mắt có khách tới mua.

Một hôm, đúng quá trưa, có một người trên năm mươi tuổi, mặc toàn áo lụa mịn, sau có đứa hầu nhỏ theo, đi thong thả qua phố. Chợt ngẩng lên thấy trước cửa Trương Quyền bày nhiều đồ gỗ làm tinh xảo, bèn dừng chân xem. Trương Quyền thấy vậy, bỏ việc trong tay, bước lên đón:

— Viên ngoại cần đồ gì? Xin mời vào trong xem.

Người ấy bước lên thềm hỏi:

— Mấy đồ này đều do anh tự làm à?

Trương Quyền nói:

— Đều do chính tay tiểu nhân làm cả. Gỗ vừa khô vừa dày, công phu kỹ, khác hẳn nhà khác. Nếu ông chiếu cố, tiểu nhân xin bớt một phần.

Người ấy nói:

— Mua thì ta không mua. Ta hỏi anh có chịu tới nhà người ta làm đồ không?

Trương Quyền nói:

— Thế cũng được. Chẳng hay quý phủ ở đâu, cần làm đồ gì?

Người ấy nói:

— Nhà ta ở trước Thiên Khố trong ngõ Chuyên Chư, chính là nhà họ Vương mở hiệu đồ ngọc có tiếng đấy. Cần làm một bộ đồ hồi môn, gỗ thì sẵn nhiều, chỉ cần làm chắc chắn khéo léo. Làm xong đồ hồi môn còn phải làm bàn ghế tủ sách các loại. Nếu anh chịu làm thì chọn thêm hai thợ phụ giỏi cùng tới.

Trương Quyền đang muốn tìm chỗ như thế, đây chẳng phải trời ban sao, bèn đáp:

— Đội ơn viên ngoại chiếu cố. Chẳng hay bao giờ bắt tay vào làm?

Người ấy nói:

— Nếu anh rảnh thì mai làm luôn.

Trương Quyền nói:

— Đã thế, sáng mai tiểu nhân tới sớm hầu.

Nói xong người ấy chào đi.

Người ấy là ai? Thì ra họ Vương tên Hiến, mấy đời giàu có, trong nhà có mấy chục vạn của. Tới tay ông lại mở thêm hiệu đồ ngọc, càng thêm giàu. Người ta thấy ông có tiền, đều gọi là Vương viên ngoại. Vương viên ngoại tuy là nhà giàu nhưng làm người khiêm tốn trung hậu, thích làm việc thiện. Chỉ có một điều, tuổi đã ngoài năm mươi mà chưa có con trai. Vợ là bà Từ chỉ sinh hai con gái. Con lớn tên Thuỵ Thư, hai năm trước đã kén một người rể về ở rể tên Triệu Ngang. Con thứ tên Ngọc Thư, vừa mười bốn tuổi, chưa hứa gả ai, người thông minh, dung mạo đoan chính. Vợ chồng viên ngoại thương cô út còn hơn cô cả.

Triệu Ngang vốn là con nhà nề nếp cũ, cha hắn với Vương viên ngoại là bạn thân hai nhà. Vì cha mẹ hắn đều mất, Vương viên ngoại nghĩ là con bạn cũ, bèn nhận về ở rể, lại bỏ tiền mua cho chân giám sinh, mong hắn học hành nên người. Ai ngờ Triệu Ngang vừa thành giám sinh đã phổng mũi lên, vứt sách vở sang một bên, mặc áo rộng thùng thình, suốt ngày nghênh ngang ngoài phố, làm người lại gian xảo hiểm độc. Thấy Vương viên ngoại không có con trai, hắn cho mình là con rể ở rể, gia tài này như đã khắc sẵn trên bảng là của mình, không ai dời được. Lại gặp người vợ cũng chẳng hiền thục gì, một lòng chỉ bênh chồng. Thấy cha mẹ thương em gái, sợ cũng kén rể về chia mất gia tài, nên ghen ghét lắm. Có bài thơ về con rể ở rể nói hay: Rể vào ở rể ngốc làm sao, giống khác sao nối được cành nhà? Hai vợ chồng chưa từng hiếu thuận, một lòng chỉ muốn chiếm gia tài. Lo sâu chỉ vì phòng em vợ, lòng độc lại thêm ghét dì út. Nửa phận con hư danh chịu tức, chẳng bằng an phận chẳng con trai.

Lại nói Trương Quyền đang lo không có cơm ăn, hôm nay nhận được mối làm ăn lớn, trong lòng mừng biết bao. Sáng hôm sau dậy, mua chút củi gạo để nhà, dặn vợ trông cửa, cùng hai con mang rìu đục cưa vào cửa Xương Môn, tới trước Thiên Khố. Thấy một hiệu đồ ngọc lớn, Trương Quyền đoán là nhà họ Vương, đứng lại định hỏi thì thấy Vương viên ngoại từ trong đi ra. Trương Quyền vội bước lên chào. Vương viên ngoại hỏi:

— Có mấy thợ phụ ở đây?

Trương Quyền nói:

— Chỉ có hai.

Rồi bảo con ra chào Vương viên ngoại. Hai anh em đưa đồ nghề cho cha, bước lên vái chào cung kính. Vương viên ngoại đáp lễ nửa vái, thấy là hai đứa trẻ, bèn nói:

— Ta vì muốn có đồ tốt nên mới tìm anh, sao lại cho trẻ con làm?

Trương Quyền đang định nói thì Đình Tú bước lên:

— Xưa có câu hậu sinh khả uý. Tuổi tuy nhỏ nhưng tay nghề không kém. Xin cứ để làm thử xem, chớ vội coi thường người.

Vương viên ngoại thấy hai đứa người thanh tú, lại ăn nói lanh lợi, bèn hỏi:

— Hai đứa này là gì của anh?

Trương Quyền nói:

— Là con của tiểu nhân.

Vương viên ngoại nói:

— Anh lại sinh được hai đứa con giỏi thế!

Trương Quyền nói:

— Không dám, chỉ là không có cơm ăn.

Vương viên ngoại nói:

— Có con như thế, lo gì không có cơm ăn! Theo ta vào trong.

Ngay đó ba cha con theo vào sảnh lớn. Vương viên ngoại gọi người nhà là Vương Tiến mở một gian phòng, khiêng gỗ ra giao cho Trương Quyền, dặn kiểu dáng. Ba cha con đo vẽ xong, bắt tay cưa đẽo, tay chân luôn hồi tới tối. Ăn cơm tối xong lại xin đèn làm đêm, nửa đêm mới ngủ. Liền năm ngày làm xong mấy món, mời Vương viên ngoại ra xem. Vương viên ngoại xem kỹ từng món, khen liền mấy tiếng:

— Quả nhiên làm khéo!

Ông xem đồ một lúc, lại nhìn hai đứa con Trương Quyền một lúc. Thấy hai anh em chỉ cắm cúi làm, đầu cũng không ngẩng, bất giác chạm tới nỗi không con, lặng lẽ buồn rầu. Ông đi vào trong, ngồi ở góc tường trong phòng, hai hàng lông mày chụm lại một đống, môi bĩu ra, miệng không nói. Bà Từ thấy dáng bộ ấy, hỏi mấy tiếng cũng không đáp. Bà vội ra ngoài hỏi xem viên ngoại vừa giận ai, mọi người đều nói ông vừa xem đồ mới làm rồi đi vào, chẳng giận ai cả.

Bà Từ hỏi rõ rồi lại vào phòng, thấy chồng vẫn ngồi buồn như cũ, bèn bước tới nói:

— Viên ngoại ơi, trong nhà ăn có đủ, mặc có đủ, tuy chẳng phải muôn quan gia tài cũng là bậc giàu có. Huống chi ông tuổi đã ngoài năm mươi, có ngày nào cũng vui thì tới tám mươi cũng chẳng còn ba mươi năm. Có gì gấp đâu mà buồn phiền thế!

Vương viên ngoại nói:

— Bà ơi, chính vì ngày về sau ngắn mà buồn. Bà nghĩ xem, ta vất vả nửa đời làm được chút gia tài, lại không sinh được đứa con trai để trao lại, nối hương khói. Dù có hai đứa con gái, có nuôi tới trăm tuổi rốt cuộc cũng là dâu nhà người, chẳng liên quan gì tới ta. Như con Thuỵ, từ khi thành thân, một lòng chỉ hướng về chồng, vứt bà với ta ra sau đầu, nào có lo cha mẹ lạnh nóng gì! Lại chẳng bằng thằng thợ mộc họ Trương, là người làm nghề tay, xem tuổi còn kém ta mười tuổi, lại sinh được hai đứa con giỏi, đứa nào cũng mày thanh mắt sáng, răng trắng môi hồng, lại thông minh chăm chỉ, cha con thương yêu nhau, chẳng dạy mà ngoan. Vừa làm xong mấy món đồ, khéo vô cùng, đến thợ già lâu năm cũng không bằng. Chỉ tiếc rơi vào nhà ấy, thành thợ mộc. Nếu ta được đứa con như thế, mời thầy dạy học, sợ gì chẳng liền khoa đỗ đạt, rạng rỡ tổ tông.

Bà Từ thấy chồng buồn, bèn khuyên:

— Viên ngoại ơi, việc này cũng chẳng khó! Có câu cố trồng hoa hoa chẳng sống, vô tình cắm liễu liễu thành râm. Con ông thợ mộc đã sáng dạ đẹp đẽ thế, sao không nói với ông ấy xin một đứa làm con nuôi, chẳng phải là có con sao?

Vương viên ngoại nghe vậy mừng lắm, vội ra nói với Trương Quyền. Trương Quyền nói:

— Tiểu nhân là người làm nghề tay, đâu dám trèo cao với quý phủ! Con nhỏ cũng chẳng có phúc ấy.

Vương viên ngoại nói:

— Sao lại nói thế! Giàu nghèo nào phải sinh ra đã có trong xương? Nếu anh bằng lòng thì chọn ngày tốt cho nó về. Ta mời thầy dạy nó học. Chút gia tài này dù sao cũng là của nó cả.

Trương Quyền thấy Vương viên ngoại thật lòng muốn nhận con mình, mặt tươi như hoa:

— Viên ngoại đã nâng đỡ con nhỏ, tiểu nhân sao dám từ chối. Tối nay xin cho cha con về nói với nhà tôi, đợi viên ngoại chọn ngày.

Vương viên ngoại nói:

— Phải lắm.

Ông vào nói lại với bà Từ, lấy một lạng bạc tiền công đưa cho Trương Quyền. Tối đến Trương Quyền dắt hai con chào về nhà. Bà Trần đón, Trương Quyền kể chuyện Vương viên ngoại muốn nhận con nuôi, hai vợ chồng mừng như mở cờ. Đến Đình Tú nghe nói sẽ được mời thầy dạy học cũng mong lắm.

— Hết chương 1 —