Vận may

Lời tác giả: Đây không phải chuyện bịa cho vui. Tôi nghe nó từ một vị mục sư, bốn mươi năm trước từng dạy ở trường võ bị Un-uých, và ông cam đoan với tôi rằng chuyện có thật.

Hôm ấy là một bữa tiệc lớn ở Luân Đôn, mở ra để vinh danh một trong hai ba cái tên lừng lẫy nhất của quân đội Anh thời bấy giờ. Vì những lý do mà lát nữa các bạn sẽ hiểu, tôi xin giấu tên thật và các tước hiệu của ông, mà chỉ gọi ông là Trung tướng Huân tước A-thơ Xcốt-bi, mang Huân chương Thập tự Vích-to-ri-a, Hiệp sĩ Đại thập tự, vân vân và vân vân.

Một cái tên lẫy lừng thì có sức hút lạ lùng biết bao! Người ấy đang ngồi đó, bằng xương bằng thịt, con người mà tôi đã nghe nhắc tới cả ngàn lần, kể từ cái ngày ba mươi năm trước, khi tên tuổi ông bỗng vọt lên tận đỉnh trời từ một chiến trường bên bán đảo Crưm, để rồi lưu danh mãi mãi. Với tôi, được nhìn ông là như được ăn được uống. Tôi cứ nhìn, nhìn mãi vị á thánh ấy, dò xét, ngắm nghía, ghi nhận từng nét: vẻ điềm đạm, kín đáo, nét nghiêm trang cao quý trên gương mặt; cái chân thật giản dị toát ra khắp người ông; và nhất là cái vẻ hồn nhiên dễ mến như thể ông chẳng hề biết mình vĩ đại. Ông dường như không hay biết hàng trăm cặp mắt ngưỡng mộ đang dán vào mình, không hay biết lòng tôn thờ sâu xa, thắm thiết, chân thành đang trào ra từ lồng ngực bao nhiêu con người kia mà chảy về phía ông.

Vị mục sư ngồi bên trái tôi là chỗ quen biết cũ. Bây giờ ông là mục sư, nhưng nửa đời đầu ông sống trong doanh trại, ngoài trận mạc, rồi làm thầy dạy ở trường võ bị Un-uých. Đúng vào lúc tôi đang ngắm vị anh hùng như vừa kể, trong mắt ông lóe lên một tia sáng là lạ, khó đoán. Ông cúi xuống, khẽ hất đầu về phía nhân vật chính của bữa tiệc, rồi thì thầm với tôi như nói chuyện riêng:

“Nói nhỏ anh nghe thôi nhé, vinh quang của ông ta là chuyện tình cờ. Toàn là nhờ một vận may không ai tin nổi.”

Lời phán ấy làm tôi sửng sốt. Giả như ông nói câu đó về Na-pô-lê-ông, hay Xô-crát, hay vua Xô-lô-môn, thì tôi cũng không thể ngạc nhiên hơn.

Mấy hôm sau, tôi mới được nghe giải thích câu nói kỳ lạ ấy. Đây là những gì ngài mục sư kể lại.

Cách đây chừng bốn mươi năm, tôi dạy ở trường võ bị Un-uých. Hôm cậu Xcốt-bi trẻ tuổi thi sơ khảo, tôi có mặt trong phòng. Tôi thương cậu đến thắt ruột. Cả lớp ai cũng trả lời trôi chảy, gọn gàng, còn cậu ta thì, trời ơi, có thể nói là chẳng biết gì hết. Rõ ràng cậu là đứa tốt bụng, hiền lành, dễ thương, chẳng có chút gian ngoan nào. Vậy nên càng đau lòng khi thấy cậu đứng đó, bình thản như một pho tượng tạc, mà nói ra những câu trả lời ngu ngơ dốt nát đến mức phải gọi là phép lạ. Bao nhiêu lòng trắc ẩn trong tôi đều trỗi dậy vì cậu. Tôi tự nhủ: đến kỳ thi chính, thế nào nó cũng bị đánh trượt, vậy thì mình giúp nó ngã cho đỡ đau một chút, cũng chỉ là việc thiện vô hại mà thôi.

Tôi gọi riêng cậu ra, và phát hiện cậu biết đôi chút về lịch sử của Xê-da. Ngoài ra cậu chẳng biết gì nữa. Thế là tôi bắt tay vào việc, luyện cậu như luyện một tên nô lệ chèo thuyền, chỉ quanh quẩn một loạt câu hỏi quen thuộc về Xê-da mà tôi biết chắc thế nào cũng có trong đề. Anh tin được không, hôm thi cậu đỗ rực rỡ! Cậu vượt qua nhờ đúng cái mớ học tủ hời hợt ấy, lại còn được khen nữa, trong khi những người biết nhiều hơn cậu cả ngàn lần thì bị đánh trượt. Nhờ một sự tình cờ may mắn lạ lùng, thứ tình cờ trăm năm chưa chắc xảy ra hai lần, cậu không bị hỏi một câu nào nằm ngoài cái phạm vi chật hẹp tôi đã luyện.

Thật là choáng váng. Suốt những năm học sau đó, tôi vẫn kề bên cậu, với cái tình cảm giống như người mẹ dành cho đứa con tật nguyền. Và lần nào cậu cũng thoát, xem ra hoàn toàn nhờ phép màu.

Dĩ nhiên, thứ cuối cùng sẽ lột mặt nạ cậu và giết chết cậu chính là môn toán. Tôi quyết làm sao cho cậu chết được nhẹ nhàng nhất. Thế là tôi luyện cậu, nhồi cho cậu, rồi lại nhồi, lại luyện, chỉ xoáy vào những câu mà ông giám khảo nhiều khả năng sẽ hỏi nhất, rồi thả cậu ra cho số phận định đoạt. Này anh, thử tưởng tượng kết quả xem: tôi bàng hoàng thấy cậu đoạt luôn giải nhất! Lại còn được người ta khen ngợi tưng bừng như đón anh hùng.

Ngủ ư? Cả tuần liền tôi không chợp mắt nổi. Lương tâm cắn rứt tôi ngày đêm. Việc tôi làm, tôi làm hoàn toàn vì lòng thương, chỉ để cậu bé đáng thương kia ngã cho đỡ đau. Tôi nào có mơ tới cái kết quả quái gở như thế. Tôi thấy mình tội lỗi và khốn khổ chẳng kém gì người đã tạo ra con quái vật Phran-ken-xtai. Đây là một cái đầu gỗ, mà chính tay tôi đã đặt lên con đường thăng tiến chói lọi, gánh những trách nhiệm khổng lồ. Rồi chỉ có một chuyện có thể xảy ra mà thôi: ngay dịp đầu tiên, cậu ta cùng với mọi trách nhiệm của cậu ta sẽ tan tành cả lũ.

Đúng lúc ấy chiến tranh Crưm nổ ra. Tôi tự nhủ: dĩ nhiên rồi, phải có chiến tranh chứ, làm sao mà được yên ổn để cho con lừa này kịp chết trước khi bị lộ tẩy. Tôi chờ cơn động đất. Nó đến thật. Và khi nó đến, tôi choáng váng đến lảo đảo. Cậu ta được báo chính phủ đăng tên phong làm đại uý trong một trung đoàn bộ binh hành quân! Những người giỏi hơn cậu phải phục vụ đến già, tóc bạc trắng, mới leo được tới bậc cao sang ấy. Ai mà ngờ được người ta lại đem cái gánh trách nhiệm nặng ngần ấy đặt lên đôi vai non nớt, bất tài như vậy? Giá họ chỉ cho cậu làm thiếu uý cầm cờ thì tôi còn gắng chịu nổi. Đằng này lại đại uý, thử nghĩ mà xem! Tôi tưởng tóc mình bạc trắng tới nơi.

Anh xem tôi đã làm gì, tôi đây, một kẻ vốn yêu sự yên tĩnh và ngại động chân động tay. Tôi tự nhủ: mình phải chịu trách nhiệm với đất nước về chuyện này, mình phải đi theo nó, bảo vệ đất nước khỏi nó được chừng nào hay chừng nấy. Thế là tôi đem chút vốn còm cõi dành dụm được sau bao năm làm lụng, ăn tiêu chắt bóp, thở dài một tiếng mà mua lấy một chức thiếu uý cầm cờ trong trung đoàn của cậu. Rồi chúng tôi lên đường ra mặt trận.

Và ở đó, ôi trời, thật khủng khiếp. Sai lầm ư? Cậu ta có làm gì khác ngoài sai lầm đâu. Nhưng anh thấy đấy, chẳng ai nắm được bí mật của cậu. Ai cũng nhìn cậu qua một lăng kính lệch, nên lần nào cũng hiểu sai việc cậu làm. Thành ra họ coi những sai lầm ngớ ngẩn của cậu là những tia chớp thiên tài. Họ tin như thế thật lòng đấy! Những sai lầm nhẹ nhất của cậu cũng đủ làm một người tỉnh táo phải khóc. Và chúng làm tôi khóc thật, rồi còn tức điên, gào thét nữa, dĩ nhiên là gào thét một mình. Điều khiến tôi lúc nào cũng toát mồ hôi lo sợ, là mỗi sai lầm mới của cậu lại làm danh tiếng cậu sáng chói thêm! Tôi cứ tự nhủ mãi: rồi nó sẽ leo cao đến mức, khi bị lộ ra, thì cũng như mặt trời rơi từ trên trời xuống.

Cậu cứ thế leo lên, hết cấp này tới cấp khác, bước qua xác những cấp trên tử trận. Cho đến một hôm, vào giữa lúc nóng bỏng nhất của một trận đánh, ông đại tá của chúng tôi gục xuống. Tim tôi nhảy lên tận cổ, vì người kế cấp chính là Xcốt-bi! Tôi nghĩ: đến rồi đây, chỉ mười phút nữa là cả lũ xuống âm phủ, chắc chắn như thế.

Trận đánh ác liệt khủng khiếp. Khắp chiến trường, quân Đồng minh cứ lùi dần, lùi dần. Trung đoàn chúng tôi giữ một vị trí sống còn. Lúc này mà sai một li là tan nát hết. Đúng vào giờ phút hệ trọng ấy, anh biết thằng ngốc bất tử kia làm gì không? Cậu ta rút cả trung đoàn ra khỏi vị trí, ra lệnh xung phong qua một ngọn đồi bên cạnh, nơi chẳng có lấy một bóng quân thù! Tôi tự nhủ: “Đấy, xong rồi! Lần này thì hết thật rồi!”

Và chúng tôi xông đi thật. Chúng tôi đã vượt qua sườn đồi trước khi ai kịp nhận ra cái cuộc chuyển quân điên rồ ấy mà ngăn lại. Và chúng tôi thấy gì bên kia? Nguyên cả một đạo quân Nga dự bị, không ai ngờ tới! Rồi chuyện gì xảy ra? Chúng tôi bị nuốt chửng ư? Chín mươi chín trường hợp trong một trăm thì đúng là phải thế. Nhưng không! Bọn lính Nga kia lý luận rằng chẳng có trung đoàn đơn độc nào lại dám lang thang tới chỗ này vào lúc này. Hẳn phải là toàn bộ quân Anh kéo tới, và cái mưu kế ranh mãnh của người Nga đã bị phát hiện, bị chặn đứng rồi. Thế là họ quay đầu bỏ chạy, chạy tán loạn qua đồi, tràn xuống cánh đồng, rối loạn cả lên, còn chúng tôi đuổi theo sau. Chính họ lại phá vỡ đội hình vững chắc ở trung tâm của quân Nga dưới đồng, xé toang ra mà chạy, và chỉ trong nháy mắt, đó là cuộc tháo chạy tán loạn lớn nhất mà anh từng thấy. Thất bại của quân Đồng minh hoá thành một chiến thắng huy hoàng, toàn diện! Thống chế Can-rô-be đứng nhìn, choáng váng vì kinh ngạc, thán phục và sung sướng. Ông lập tức cho gọi Xcốt-bi tới, ôm chầm lấy, rồi gắn huân chương cho cậu ngay giữa chiến trường, trước mặt toàn thể các đạo quân!

Thế lần ấy Xcốt-bi đã sai lầm chỗ nào? Chỉ là cậu nhầm tay phải với tay trái, thế thôi. Cậu nhận được lệnh lui về phía sau để yểm trợ cánh phải của ta. Vậy mà cậu lại tiến lên phía trước, vượt qua ngọn đồi bên trái. Nhưng cái danh thiên tài quân sự kỳ diệu mà cậu giành được hôm ấy đã làm vinh quang cậu vang khắp thế giới, và vinh quang ấy sẽ không bao giờ phai chừng nào sách sử còn tồn tại.

Ông ấy tốt bụng, hiền lành, dễ mến và khiêm nhường hết mức một con người có thể có. Nhưng ông không đủ khôn để biết trời mưa thì phải chạy vào nhà. Ngày qua ngày, năm qua năm, ông được một vận may phi thường, kinh ngạc nhất đời đuổi theo phù hộ. Suốt nửa thế hệ, ông là người lính sáng chói trong mọi cuộc chiến của nước ta. Đời binh nghiệp của ông vương vãi đầy những sai lầm, vậy mà chưa có sai lầm nào không đem lại cho ông một tước hiệp sĩ, tước nam, tước huân hay một thứ gì đó tương tự. Anh nhìn ngực ông mà xem, kín mít những huân chương trong nước và ngoài nước. Này anh, mỗi tấm huân chương ấy là chứng tích của một sự ngu ngốc tày trời nào đó. Và gộp tất cả lại, chúng chứng minh rằng điều tốt đẹp nhất trên đời này có thể đến với một con người, chính là được sinh ra với số đỏ.

— Hết —