Bốn mươi lăm đồng tiền

Chương 1: Bốn mươi lăm đồng tiền

Xuân nồng hoa thắm là gan người đẹp, trăng tối gió cao là lòng tráng sĩ. Bàn luận chỉ nhờ ba tấc lưỡi, cân đo thiên hạ nông với sâu.

Chuyện kể rằng phủ Tương Dương, đời Đường gọi là đạo Sơn Nam Đông. Trong thành phủ Tương Dương có một vị viên ngoại họ Vạn, người ta gọi là Vạn viên ngoại. Ông thứ ba, nên người ta gọi là Vạn tam quan nhân. Ông ở giữa chợ phủ Tương Dương, một bên mở tiệm trà khô, một bên mở quán trà. Trong nhà có một người hầu trà họ Đào, tên mụ là Thiết Tăng, từ hồi còn búi tóc trái đào đã ở nhà Vạn viên ngoại rửa chén, được nuôi đến nay hơn hai mươi tuổi, là đứa lớn lên trong nhà.

Hôm ấy chợ trà tan, Vạn viên ngoại đứng sau rèm vải, trông thấy gã Đào Thiết Tăng gom bốn mươi lăm đồng tiền trong tay. Vạn viên ngoại nói:

— Hãy xem nó làm gì?

Nguyên tiếng lóng của người hầu trà gọi ăn bớt tiền là "đi châu phủ". Chẳng hạn nói "hôm nay đi đến huyện Dư Hàng", thì một ngày chỉ bớt bốn mươi lăm đồng, vì Dư Hàng cách bốn mươi lăm dặm. Nếu nói "đi đến phủ Bình Giang" thì một ngày bớt đủ ba trăm sáu mươi đồng. Nếu cứ thả chân đi đến "phủ Thành Đô đất Tây Xuyên", thì một ngày là bao nhiêu dặm đường!

Vạn viên ngoại trông thấy, nói:

— Xem thằng này làm gì?

Chỉ thấy Đào Thiết Tăng gom bốn năm chục đồng, mắt như diều hâu dòm ngó, nhìn vào sau rèm vải, đoán không ai thấy, liền nhét tiền vào ngực. Vạn viên ngoại thong thả vén rèm vải đi ra, ngồi trên ghế sau quầy. Thấy Đào Thiết Tăng thò tay vào ngực sờ sờ, gọi là "tự khám", rồi tháo dây lưng, cởi túi vải, hai tay cầm góc túi vải giũ lên không, vỗ bụng vỗ lưng, ý như phân trần cho Vạn viên ngoại xem rằng mình không lấy tiền.

Vạn viên ngoại gọi Đào Thiết Tăng lại hỏi:

— Vừa rồi ta thấy mày gom bốn năm chục đồng trong tay, nhìn vào trong rèm một cái rồi nhét đi. Mày nói thật với ta, tiền thì chẳng kể. Thấy mày cởi túi vải giũ lên không, lừa ta khéo thật! Tiền mày giấu ở đâu? Nói ra thì ta tha. Không nói thì giải mày lên quan.

Đào Thiết Tăng khoanh tay, ngón cái không rời ngực mà thưa:

— Bẩm viên ngoại, thật không dám giấu, có bốn năm chục đồng, để ở một chỗ.

Gã chỉ:

— Để trên miếng sắt treo ngọn đèn lắc lư.

Vạn viên ngoại đứng lên ghế, quả nhiên có một chồng bốn năm chục đồng tiền. Vạn viên ngoại lại ngồi xuống ghế, gọi Đào Thiết Tăng đến hỏi:

— Mày ở nhà ta mấy năm rồi?

Đào Thiết Tăng thưa:

— Từ nhỏ theo bố con vào nhà viên ngoại rửa chén lau khay. Từ khi bố con mất, đội ơn viên ngoại cưu mang nuôi lớn, cũng đã mười bốn mười lăm năm.

Vạn viên ngoại nói:

— Mày một ngày chỉ trộm của ta năm mươi đồng, mười ngày năm trăm, một tháng một quan rưỡi, một năm mười tám quan, mười lăm năm nay mày trộm của ta hai trăm bảy mươi quan rồi. Nay ta không muốn giải mày lên quan, mày thôi đi!

Rồi đuổi Đào Thiết Tăng đi. Đào Thiết Tăng từ biệt Vạn viên ngoại, thu dọn chăn bọc, rời quán trà nhà Vạn viên ngoại.

Gã Đào Thiết Tăng trẻ người, xưa nay chẳng dành dụm được đồng nào. Trong bọc có chút tiền, chưa đầy mười ngày đã tiêu hết. Lại bị Vạn viên ngoại dặn khắp phường hội các quán trà ở phủ Tương Dương không ai thuê, Đào Thiết Tăng không có việc làm, chẳng biết kiếm cơm ở đâu.

Bấy giờ đang mùa thu. Người xưa có bài thơ rằng: Từng cuống sen ấu khô héo, từng lá ngô đồng rơi rụng. Mưa nhỏ lất phất rơi, giục giã trời giá lạnh. Dế ngâm dưới gốc cỏ úa, nhạn đáp xuống bãi cát bằng. Nếu chẳng phải người đi đường, sao biết được mùi vị này.

Một trận nổi lên là gió thu, một trận rơi xuống là mưa thu. Đào Thiết Tăng ngày đầu chỉ ngỡ ngoài Vạn viên ngoại không thuê mình thì chỗ khác cũng có việc làm. Nào biết bị Vạn viên ngoại dặn hết các phường hội rồi, không chỗ nào kiếm cơm. Hai bộ áo trên người, áo lụa thì dần rách cả, áo vải cỏ vàng thì dần quăn cả lên. Từng nhớ nhị quan nhân ở phủ Kiến Khang có một bài từ theo điệu Giá cô thiên:

Áo cỏ vàng cuối thu chẳng hợp, vai thủng tay rách khiến người buồn. Cổ áo đơn sắc cũ đã quăn, sao chịu nổi gió thu sớm tối thổi. Vừa khoác lên người, nhíu đôi mày, ra cửa thẹn gặp người quen. Cô gái hàng xóm khẽ hỏi, xin về dán làm đế giày.

Đào Thiết Tăng nhìn chiếc áo vải cỏ vàng trên người quăn lên, gió thổi vù vù, lại đến nhà lão Chu đầu hội. Trong bụng tự nghĩ:

— Vạn viên ngoại thật độc ác quá! Dẫu ta có lấy của ông ba năm chục đồng thì ông không dùng ta nữa là xong. Con mèo nào chẳng ăn vụng? Lại dặn khắp các quán trà phủ Tương Dương không ai được dùng ta, khiến ta giờ không chỗ kiếm cơm. Mùa thu này mùa đông này biết tính sao? Làm gì bây giờ?

Đang nghĩ thế thì thấy một người đến nhà lão đầu hội nói:

— Ông ơi, cho cháu mượn cái đòn gánh.

Lão Chu hỏi:

— Mày mượn đòn gánh làm gì?

Người ấy nói:

— Con gái Vạn tam viên ngoại là Vạn Tú Nương mất chồng, hôm nay về nhà. Cháu mượn ông cái đòn gánh đi gánh hòm rương!

Đào Thiết Tăng tự nhủ:

— Nếu ta không bị đuổi thì hôm nay ắt cũng đi gánh đồ, cũng kiếm được trăm chục đồng.

Càng nghĩ càng phiền, quay ra hận Vạn viên ngoại. Đào Thiết Tăng nghĩ:

— Ta hãy ra ngoài thành, xem con gái Vạn viên ngoại về, may gặp nàng trên đường thì xin cô nương. Biết đâu nàng khuyên được cha nàng, cho ta xin lại việc làm cũng tốt.

— Hết chương 1 —