Vì mấy quả táo

Ở đâu đó giữa biển Đen và quần đảo Xô-lốp-ki, ở một độ kinh, độ vĩ nào đó, trên mảnh đất đen của mình, từ lâu lắm rồi có một ông điền chủ nhỏ tên là Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích sinh sống. Họ của ông ta dài như chữ "nhà nghiên cứu khoa học tự nhiên", và bắt nguồn từ một chữ La-tinh rất kêu, chỉ một trong vô số đức tính của con người. Đất đen của ông ta rộng ba nghìn đề-xi-a-tin. Điền trang của ông ta, vì là điền trang, còn ông ta là điền chủ, nên đã bị cầm cố và đang được rao bán. Cái việc rao bán ấy bắt đầu từ hồi Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích chưa hói đầu, kéo dài đến tận bây giờ, và nhờ nhà băng cả tin cộng với tài luồn lách của Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích, nó trôi chảy tệ hại vô cùng.

Cái nhà băng ấy rồi sẽ có ngày vỡ nợ, vì Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích, cũng như vô số kẻ giống ông ta, đã lấy rúp mà không trả lãi. Mà nếu có lúc trả, thì trả với đủ thứ nghi lễ rườm rà, y như người tốt bụng bỏ một đồng kô-pếch cầu siêu cho người chết hay góp xây nhà thờ vậy.

Giá như cõi đời này không phải là cõi đời này, mà gọi mọi vật bằng đúng tên thật của chúng, thì người ta đã chẳng gọi Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích là Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích, mà gọi khác đi rồi. Người ta sẽ gọi ông ta bằng thứ tên vẫn đặt cho ngựa với bò. Nói thẳng ra, Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích là một con vật ra trò. Tôi xin mời chính ông ta xác nhận điều này. Nếu lời mời ấy đến được tai ông ta, vì thỉnh thoảng ông ta cũng đọc tờ báo Chuồn Chuồn, thì chắc ông ta chẳng giận đâu. Là người hiểu chuyện, ông ta sẽ hoàn toàn đồng ý với tôi, mà có khi mùa thu này còn rộng lòng gửi biếu tôi một chục quả táo An-tô-nốp, vì tôi đã không bêu cái họ dài dằng dặc của ông ta ra khắp thiên hạ, mà lần này chỉ nêu có tên và tên cha thôi.

Tôi sẽ không kể hết các đức tính của Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích, vì chuyện ấy dài lắm. Muốn nhét được trọn vẹn Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích, cả tay lẫn chân, vào trang giấy, thì phải ngồi viết ít ra cũng lâu bằng ông Ơ-gien Duy ngồi viết cuốn tiểu thuyết dày cộp về Người Do Thái lang thang. Tôi sẽ không nhắc tới những trò gian lận của ông ta khi đánh bài, cũng không nhắc tới cái chính sách nhờ đó ông ta chẳng trả nợ mà cũng chẳng trả lãi, chẳng nhắc tới những trò ông ta giở ra với cha xứ và thầy trợ tế, hay những lần ông ta cưỡi ngựa dạo quanh làng trong bộ quần áo từ thời Ca-in và A-ben. Tôi chỉ xin kể một cảnh nhỏ thôi, cảnh cho thấy ông ta đối xử với người đời ra sao, những con người mà kinh nghiệm bảy mươi lăm năm của ông ta đã đặt cho một câu vè: "Dân cày, dân quê, dân khờ, dân ngố, chơi bài thua sạch cả kho."

Vào một buổi sáng đẹp trời về mọi phương diện, lúc ấy đang cuối hè, Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích đi dạo trên những lối đi dài có, ngắn có, trong khu vườn sang trọng của mình. Mọi thứ làm các ngài thi sĩ say mê đều được rải quanh ông ta bằng một bàn tay hào phóng, nhiều vô kể, và tưởng như chúng đang nói, đang hát: "Đây, cứ lấy đi, hỡi con người! Hãy tận hưởng, khi mùa thu chưa tới!"

Nhưng Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích chẳng tận hưởng gì, vì ông ta còn lâu mới là thi sĩ. Vả lại sáng hôm ấy, tâm hồn ông ta đang chìm trong một giấc ngủ lạnh lùng, như mọi lần chủ nhân của nó vừa thua bạc.

Theo sau Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích là gã đầy tớ làm thuê trung thành của ông ta, Các-pu-sca, một lão già chừng sáu mươi tuổi, vừa đi vừa nhìn ngang nhìn ngửa. Xét về đức tính, lão Các-pu-sca này có khi còn hơn cả Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích. Lão đánh giày rất giỏi, treo cổ những con chó thừa còn giỏi hơn, ăn cắp của tất cả mọi người, và làm tay chỉ điểm thì không ai bì kịp. Nhờ cái miệng của anh thư ký làng, cả làng gọi lão là "tên mật thám". Hiếm có ngày nào dân làng và hàng xóm không đến kêu với Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích về thói nết của Các-pu-sca. Nhưng những lời kêu ấy đều rơi vào im lặng, vì trong cơ ngơi của Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích, Các-pu-sca là người không ai thay được.

Mỗi lần đi dạo, Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích đều mang theo lão Các-pu-sca trung thành: vừa an toàn, vừa vui. Lão Các-pu-sca mang trong mình cả một kho chuyện kể, chuyện tiếu lâm, chuyện bịa không bao giờ cạn, và lão hoàn toàn không biết im lặng. Lúc nào lão cũng kể một chuyện gì đó, và chỉ im khi đang nghe một chuyện gì thú vị.

Sáng hôm ấy, lão đi sau ông chủ và kể một câu chuyện dài, rằng có hai cậu học sinh trung học đội mũ trắng, vác súng đi ngang qua vườn, năn nỉ lão, tức là Các-pu-sca, cho vào vườn săn bắn. Rằng hai cậu học sinh ấy dụ dỗ lão bằng đồng nửa rúp, nhưng lão, biết rõ mình đang phục vụ ai, đã phẫn nộ gạt phắt đồng nửa rúp, rồi thả con Hạt Dẻ với con Xám ra đuổi hai cậu. Kể xong chuyện ấy, lão toan vẽ bằng những nét thật đậm cái lối sống đáng ghét của gã y sĩ trong làng, nhưng bức tranh không thành, vì từ đám táo đám lê rậm rạp có một tiếng sột soạt đáng ngờ vọng tới tai lão.

Nghe tiếng sột soạt, Các-pu-sca ngậm miệng, vểnh tai lên nghe ngóng. Biết chắc là có tiếng sột soạt thật, và tiếng sột soạt ấy đáng ngờ thật, lão giật vạt áo ông chủ, rồi lao vút như mũi tên về phía tiếng động. Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích đánh hơi thấy sắp có chuyện, liền phấn chấn hẳn lên, cuống quýt bước đôi chân già nua chạy theo Các-pu-sca. Mà chạy theo cũng đáng lắm.

Ở cuối vườn, dưới một cây táo già sum suê, có một cô gái nhà quê đang đứng nhai táo. Bên cạnh cô, một chàng trai trẻ vai rộng đang bò bằng đầu gối, nhặt những quả táo gió đánh rụng dưới đất. Quả nào xanh thì anh ném vào bụi rậm, quả nào chín thì anh trìu mến đặt lên bàn tay to bè xam xám của mình mà dâng cho người yêu. Cô gái xem chừng chẳng lo gì cho cái dạ dày, cứ ăn táo liên tục, ăn ngon lành, còn chàng trai thì vừa bò vừa nhặt, quên khuấy cả bản thân, trong mắt chỉ còn có mỗi cô.

— Anh hái trên cây ấy! Cô gái thì thầm giục.

— Sợ lắm.

— Sợ cái gì?! Lão mật thám chắc đang ngồi ở quán rượu rồi.

Chàng trai đứng dậy, nhún người nhảy lên, hái một quả táo trên cây đưa cho cô gái. Nhưng chàng trai với cô gái, cũng như A-đam với Ê-va thuở xưa, chẳng gặp may với quả táo ấy. Cô gái vừa cắn một miếng, vừa đưa miếng ấy cho chàng trai, cả hai vừa nếm thấy vị chua gắt trên đầu lưỡi, thì mặt mũi họ nhăn lại, rồi dài ra, rồi tái mét. Không phải vì quả táo chua, mà vì họ thấy trước mặt mình bộ mặt nghiêm khắc của Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích và cái mặt nhỏ thó của Các-pu-sca đang nhe răng cười hả hê.

— Chào các con yêu quý! Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích vừa bước tới vừa nói. Sao, đang ăn táo đấy à? Ta có làm phiền các con không?

Chàng trai bỏ mũ, cúi gằm đầu. Cô gái bắt đầu chăm chú ngắm cái tạp dề của mình.

— Thế nào, sức khoẻ con dạo này ra sao, Gri-gô-ri? Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích quay sang chàng trai. Sống có khoẻ không, chú em?

— Con chỉ ăn có một quả thôi ạ, chàng trai lí nhí, mà lại là quả rụng dưới đất…

— Thế còn sức khoẻ của cô em thì sao, cưng? Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích hỏi cô gái.

Cô gái lại càng chăm chỉ xem xét cái tạp dề hơn nữa.

— Thế đám cưới hai đứa đã làm chưa?

— Chưa ạ… Mà bẩm ông, thề có Chúa, chúng con chỉ ăn có một quả, mà lại là…

— Được, được. Giỏi lắm. Mày biết đọc không?

— Không ạ… Nhưng thề có Chúa, bẩm ông, chúng con chỉ ăn có một quả thôi, mà lại là quả rụng dưới đất.

— Đọc thì không biết, mà ăn cắp thì biết. Thôi thế cũng còn phúc chán. Kiến thức có phải vác trên lưng đâu. Thế mày bắt đầu ăn cắp từ bao giờ?

— Con ăn cắp bao giờ đâu ạ?

— Thế còn cô dâu xinh đẹp của mày, Các-pu-sca quay sang chàng trai, sao lại ngồi nghĩ ngợi buồn rầu thế kia? Hay mày yêu nó chưa đủ?

— Im đi, Các-pu! Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích bảo. Nào, Gri-gô-ri, kể cho chúng ta nghe một câu chuyện cổ tích xem nào…

Gri-gô-ri đằng hắng rồi mỉm cười.

— Bẩm ông, con chẳng biết chuyện cổ tích nào cả, anh nói. Mà con có cần gì táo của ông đâu. Con mà muốn thì con mua cũng được.

— Ta rất mừng, con yêu ạ, vì con lắm tiền thế. Nào, kể cho chúng ta nghe một chuyện cổ tích đi. Ta nghe, Các-pu nghe, cả cô dâu xinh đẹp của con đây cũng nghe. Đừng ngượng, mạnh dạn lên nào! Cái hồn ăn trộm thì phải mạnh dạn chứ. Có phải thế không, anh bạn?

Rồi Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích dán đôi mắt nham hiểm vào chàng trai bị bắt quả tang. Mồ hôi rịn ra trên trán chàng trai.

— Bẩm ông, ông bắt nó hát một bài thì hơn. Cái thằng ngốc này thì kể chuyện cổ tích sao nổi? Các-pu-sca rè rè cất cái giọng the thé đáng ghét của lão.

— Im đi, Các-pu, cứ để nó kể chuyện cổ tích trước đã. Nào, kể đi, con yêu!

— Con không biết ạ.

— Lẽ nào lại không biết? Thế ăn cắp thì biết à? Điều răn thứ tám đọc thế nào?

— Sao ông lại hỏi con? Con biết đâu ạ? Mà thề có Chúa, bẩm ông, chúng con chỉ ăn có một quả táo, mà lại là quả rụng dưới đất…

— Kể chuyện cổ tích đi!

Các-pu-sca bắt đầu nhổ cây tầm ma. Chàng trai biết rất rõ người ta chuẩn bị tầm ma để làm gì. Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích, cũng như những kẻ giống ông ta, tự xử theo luật riêng của mình rất là bài bản. Kẻ trộm thì hoặc bị nhốt một ngày đêm dưới hầm, hoặc bị quất bằng tầm ma, hoặc được thả cho đi tự do, nhưng trước đó phải lột trần truồng ra đã. Các bạn thấy lạ ư? Nhưng có những người và những nơi mà chuyện ấy quen thuộc, cũ rích như cái xe bò vậy.

Gri-gô-ri liếc xéo đám tầm ma, ngập ngừng một lúc, ho khục khặc vài tiếng rồi bắt đầu, không phải kể, mà là lải nhải một câu chuyện cổ tích. Vừa rên rỉ, vừa toát mồ hôi, vừa ho, chốc chốc lại hỉ mũi, anh kể rằng thuở xưa các tráng sĩ Nga đã đánh cho bọn yêu tinh bất tử nhừ tử, rồi cưới những nàng con gái đẹp. Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích đứng nghe, mắt không rời người kể chuyện.

— Đủ rồi! Ông ta nói, khi chàng trai về cuối đã hoàn toàn rối trí và bắt đầu nói nhảm. Mày kể hay lắm, nhưng ăn cắp còn hay hơn. Nào, bây giờ đến lượt cô em xinh đẹp… Ông ta quay sang cô gái. Đọc kinh Lạy Cha xem nào!

Cô gái xinh đẹp đỏ mặt, thở không ra hơi, đọc kinh Lạy Cha bằng một giọng nhỏ gần như không nghe thấy.

— Thế còn điều răn thứ tám đọc thế nào?

— Ông tưởng chúng con lấy nhiều lắm hay sao? Chàng trai đáp, rồi tuyệt vọng phẩy tay. Ông không tin thì con xin thề có cây thánh giá đây này!

— Không biết các điều răn là dở lắm đấy, các con ạ. Phải dạy cho các con mới được. Cô em xinh đẹp, có phải nó dạy cô em ăn cắp không? Sao lại im lặng thế, thiên thần bé nhỏ? Phải trả lời chứ. Nói đi! Im à? Im lặng là đồng ý. Nào, cô em xinh đẹp, đánh anh chàng đẹp trai của cô em đi, vì cái tội dạy cô em ăn cắp!

— Con không đánh đâu, cô gái thì thầm.

— Đánh một tí thôi mà. Kẻ ngốc thì phải dạy. Đánh nó đi, cưng! Không muốn à? Thế thì ta sẽ bảo Các-pu với Mát-vây lấy tầm ma quất cô em một tí… Không muốn à?

— Con không đánh.

— Các-pu, lại đây!

Cô gái lao vụt tới chỗ chàng trai, tát anh một cái. Chàng trai cười một nụ cười thật ngây ngô rồi bật khóc.

— Giỏi lắm, cô em xinh đẹp! Nào, giờ thì túm tóc nó! Túm lấy đi, cưng! Không muốn à? Các-pu, lại đây!

Cô gái túm tóc người chồng chưa cưới.

— Đừng giữ yên thế, phải giật thì nó mới đau! Lôi nó đi!

Cô gái bắt đầu lôi. Các-pu-sca sướng phát điên, cười sằng sặc, the thé.

— Đủ rồi, Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích nói. Cảm ơn cưng nhé, đã trừng phạt cái ác. Còn mày, ông ta quay sang chàng trai, giờ thì dạy cho vợ mày một bài học đi… Lúc nãy nó đánh mày, giờ đến lượt mày đánh nó…

— Ông chỉ bày trò thôi, bẩm ông, thề có Chúa… Con đánh cô ấy vì cái gì chứ?

— Vì cái gì à? Nó đánh mày rồi còn gì? Thì mày cũng đánh nó đi! Có lợi cho nó đấy. Không muốn à? Thế thì phí đấy. Các-pu, gọi Mát-vây ra đây!

Chàng trai nhổ toẹt một cái, khục một tiếng trong cổ, nắm lấy bím tóc của người yêu trong nắm tay, rồi bắt đầu trừng phạt cái ác. Trong lúc trừng phạt cái ác, chẳng biết từ lúc nào, anh rơi vào cơn mê, hăng lên, và quên rằng mình đang đánh không phải Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích mà là cô dâu của mình. Cô gái gào khóc. Anh đánh cô lâu lắm.

Tôi không biết câu chuyện này sẽ kết thúc ra sao, nếu từ sau bụi cây không nhảy ra cô con gái xinh xắn của Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích, cô Xa-sen-ca.

— Ba ơi, vào uống trà đi ba! Xa-sen-ca gọi to, rồi trông thấy trò ba bày ra, cô phá lên cười giòn tan.

— Đủ rồi! Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích nói. Bây giờ các con đi được rồi, các con yêu quý. Chào nhé! Đến đám cưới ta sẽ gửi táo cho.

Rồi Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích cúi rạp chào hai kẻ vừa bị phạt.

Chàng trai và cô gái sửa lại quần áo rồi đi. Chàng trai rẽ sang phải, còn cô gái rẽ sang trái, và cho tới tận hôm nay, họ không bao giờ gặp lại nhau nữa. Mà nếu Xa-sen-ca không xuất hiện, có khi chàng trai và cô gái còn phải nếm thử cả tầm ma nữa…

Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích mua vui lúc tuổi già như thế đấy. Cả cái gia đình nhỏ của ông ta cũng chẳng kém ông ta là bao. Mấy cô con gái ông ta có cái thói khâu củ hành vào mũ những vị khách "thấp kém", còn khách thấp kém nào say rượu thì bị các cô lấy phấn viết lên lưng mấy chữ to tướng: "đồ lừa" và "đồ ngốc". Còn cậu con trai, viên thiếu uý về hưu Mi-chi-a, có một mùa đông còn vượt cả ông bố. Cậu ta cùng với Các-pu-sca bôi hắc ín lên cổng nhà một người lính già về hưu, chỉ vì ông lính không chịu biếu cậu ta một con sói con, và vì ông lính bị nghi là xui mấy cô con gái mình đừng nhận bánh mật với kẹo của ngài thiếu uý về hưu…

Sau tất cả những chuyện ấy, gọi Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích là Tri-phôn Xê-mi-ô-nô-vích thì có còn đúng nữa không?

— Hết —